Eodem ipso temporis articulo, quo quinquaginta duo homines sortem suam exspectabant, domina Defargia cum Ultione atque Iacobo Tertio, qui ex iudicibus populi erat, consilia quaedam obscura atque ominosa agitabat. Neque in taberna vinaria cum his ministris consulebat, sed in tugurio lignarii, qui olim vias reficere solebat. Ipse lignarius consilio non intererat, sed paululum remotus manebat, velut satelles extra orbem remotus, cui neque loqui nisi interrogato neque sententiam nisi rogato dicere licebat.
«At noster Defargius», inquit Iacobus Tertius, «sine dubio bonus est rei publicae fautor; nonne?»
«Nullus est», Ultio, quae multa loquebatur, voce sua stridula vehementer affirmavit, «in tota Gallia melior.»
«Tace, Ultioncula», domina Defargia dixit, manum leviter subductis superciliis ad os adiutricis admovens. «Me audite. Maritus meus, civis mi, vir est rei publicae fidelis et fortis; bene de ea meritus est atque eius fiducia fruitur. Sed habet ille infirmitates suas; usque eo mollis est ut huic medico iam parcere cupiat.»
«Magnum sane malum», rauce Iacobus Tertius crocitavit, caput ambigue quassans et crudeles digitos ad os fame distortum referens. «Boni civis moribus non omnino convenit; dolendum est.»
«Audite», domina inquit. «Ego medicum istum nihili facio. Utrum caput humeris retineat an amittat, mea nihil interest; utrumlibet mihi idem est. At gens Evremondiorum exstirpanda est; uxorem filiolamque oportet maritum ac patrem sequi.»
«Ad hanc rem egregium illi caput est», Iacobus Tertius crocitavit. «Oculos caeruleos crinesque aureos ibi iam vidi; mirifice placebant, cum eos Samson alte attolleret.» Homines devorantis monstri animum gerebat, sed de re loquebatur velut rerum exquisitarum degustator.
Domina Defargia oculos demisit paulisperque secum cogitavit.
«Etiam puella», Iacobus Tertius addidit, ipsa verborum dulcedine nefaria delectatus, «crines aureos habet oculosque caeruleos. Infantes autem raro eo adducuntur. Pulchrum spectaculum futurum est!»
«Ut paucis dicam», domina Defargia e brevi meditatione excitata perrexit, «in hac causa marito meo confidere non possum. Non solum enim, post ea quae heri nocte acciderunt, singulas consilii mei partes ei aperire non audeo, verum etiam metuo ne, si diutius cuncter, ipse illos admoneat atque ita effugere possint.»
«Id numquam sinendum est», Iacobus Tertius rauca voce dixit. «Effugiat nemo. Etiamnunc nimis pauci nobis suppeditant. Centum et viginti cotidie oportet supplicio dari.»
«Ut breviter concludam», domina Defargia perrexit, «maritus meus non eandem quam ego causam habet cur hanc familiam ad internecionem persequatur; neque ego eam causam habeo quam ille habet cur erga medicum mollius sentiat. Itaque mihi ipsi agendum est. Accede huc, civis parvule.»
Lignarius, qui eam mortali metu venerabatur eique parebat, processit, manum ad pileum rubrum admovens.
«De illis signis, civis parvule», domina Defargia severe interrogavit, «quae femina captivis dabat, paratusne es hodie testimonium perhibere?»
«Paratus, paratus! Quidni?» lignarius exclamavit. «Singulis diebus, qualiscumque tempestas erat, a secunda ad quartam horam signa dabat, modo puellula comitante, modo sola. Quae scio, scio. Meis oculis vidi.»
Haec dicens innumeros gestus edebat, quasi pauca tantum ex innumeris illis signis imitaretur, quorum nullum umquam viderat.
«Coniurationes manifestissimae», Iacobus Tertius inquit. «Omnino perspicuae!»
«De iudicibus nulla est dubitatio?» domina Defargia quaesivit, ad eum oculos cum tristi risu convertens.
«Iudicibus patriae studiosis confide, civis cara. Pro collegis omnibus fidem meam interpono.»
«Nunc videamus», domina Defargia rursus secum reputans ait. «Adhuc semel deliberandum est. Possumne medicum istum marito meo concedere? Neque amor neque odium erga eum me movet. Possumne illi parcere?»
«Unum tamen caput in numerum veniret», Iacobus Tertius submissa voce monuit. «Capita revera nobis desunt; mihi quidem dolendum videretur.»
«Cum illam vidi, medicus una cum ea signa dabat», domina Defargia disseruit. «Non possum de altera loqui alterumque praeterire; neque mihi tacendum est, ut tota res huic civiculo committatur. Ego enim testis minime contemnenda sum.»
Ultio et Iacobus Tertius uter splendidioribus laudibus eam extolleret certabant, testem omnium praestantissimam atque mirabilissimam esse asseverantes. Ne civiculus quidem se ab aliis vinci passus est, sed testem caelestem esse proclamavit.
«Suae igitur fortunae committatur», domina Defargia inquit. «Non, illi parcere non possum! Tertia hora vobis constituta est; hodie supplicia spectaturi estis. Tune quoque?»
Haec lignarium interrogabat, qui statim assensus est, addens se omnium rei publicae civium studiosissimum esse atque miserandum prorsus fore si quid prohiberet quominus pomeridianam fistulam fumiferam fumigans nationalem illum tonsorem tam festivum contemplaretur. Tam effuse hoc studium praedicabat, ut suspicari liceret eum singulis diei horis de propria securitate modice sed non frustra metuere; suspicari certe potuerant oculi illi tenebricosi, qui ex dominae Defargiae vultu eum cum contemptu intuebantur.
«Ego quoque», domina ait, «eodem loco eadem hora adero. His omnibus confectis, ad horam circiter octavam vespertinam, ad me in vicum Sancti Antonii veni: tum in sectione nostra istos homines deferemus.»
Lignarius respondit sibi summo honori futurum ut civem tam praeclaram comitaretur. At cum illa oculos in eum defixisset, perturbatus adspectum declinavit, non aliter ac catellus exiguus, in ligna sua recessit, atque pudorem vultus super serrae manubrium inclinatus occultavit.
Domina Defargia Iacobum Tertium Ultionemque paulo propius ad ianuam arcessivit, ibique cetera consilia his verbis exposuit:
«Illa nunc domi erit, horam mortis mariti exspectans. Luget, dolet, maeret. Eo animi statu erit ut aequitatem rei publicae in dubium vocet; inimicorum eius miseriis vehementer movebitur. Eam adibo.»
«Quam egregia! Quam adoranda femina!» Iacobus Tertius exsultans clamavit. «O carissima mea!» Ultio exclamavit eamque complexa est.
«Accipe tu opus meum quod acubus necto», domina Defargia in manus adiutricis deponens dixit, «idque in solita mea sede paratum habe. Sellam meam solitam mihi serva. Tu illuc recta proficiscere: hodie enim maior quam alias multitudo haud dubie confluxerit.»
«Duci meo libentissime parebo», Ultio cum alacritate dixit, eam in genam osculata. «Nonne mature venies?»
«Antequam incipiant adero.»
«Immo antequam plaustra advehantur! Cura, anima mea», Ultio post discedentem clamavit, nam domina iam in viam verterat, «ut ante plaustra advenias!»
Domina Defargia manum leviter movit, quo significaret se audivisse seque tempestive adfuturam esse; tum per lutum progressa angulum muri carceris circumivit. Ultio autem atque iudex popularis abeuntem spectantes tum formam corporis eius egregiam, tum animi virtutes, quas sibi miras fingebant, magnopere admirabantur.
Multae eo tempore feminae erant, quarum vultus atque mores illorum annorum saevitia mirum in modum foedaverat. Nulla tamen magis metuenda erat quam haec inexorabilis mulier, quae tum per vias ibat. Ingenio forti ac metu vacuo, consilio acri atque expedito, voluntate invicta, forma denique tali praedita erat ut non solum in se constantiam atque inimicitias ostendere, sed etiam in aliis harum rerum occultam quandam agnitionem excitare videretur. Tempora turbida eam, quacumque tandem fortuna nata esset, ad potentiam evexissent. Verum, cum ab ipsa pueritia iniuriarum memoria tacite aestuans atque odium in certum hominum ordinem inexpiabile imbibisset, oblata opportunitate in tigridem mutata erat. Misericordia penitus carebat. Si hanc aliquando virtutem habuerat, iam omnis ex animo exstincta erat.
Nihil ad eam pertinebat quod innocens homo ob maiorum scelera morti traderetur: non ipsum intuebatur, sed maiores eius. Nihil quod uxor vidua, filia orba patre futura esset: id supplicii parum esse censebat, quoniam hostes suos naturales praedamque in illis cernebat, quibus vivere nefas esse existimabat. Frustra eius misericordiam implorasses, quae ne sui quidem umquam misereri didicerat. Si inter tot proelia, quibus interfuerat, aliquando in platea prostrata esset, sui non miseruisset; si in crastinum diem securi damnata esset, nullum mitiorem affectum secum ad supplicium tulisset quam ardentem cupiditatem locum cum eo commutandi qui eam eo misisset.
Talem animum sub aspera veste gestabat domina Defargia. Vestis neglegenter induta erat, nec tamen suo quodam horrendo genere ei indecora; crinesque nigri sub rude pileo rubro pulchre apparebant. In sinu pistola glande plumbea onerata latebat; ad latus pugio recens exacutus. Sic armata, gradu certo ac sibi confidente incedebat; membra libere atque expedite movebat ut femina quae puella saepe nudis pedibus nudisque cruribus per fuscam maritimi litoris harenam ambulavisset. Ita per urbis vias iter faciebat.
At cum superiore nocte iter carpenti viatorii, quod eodem ipso tempore ultimum onus exspectabat, ordinaretur, qua ratione virgo Prossa in eo collocari posset Lorrium magna sollicitudine exercuerat. Non tantum cavendum erat ne nimium oneraretur carpentum, sed etiam maxime curandum ut brevissimo tempore et vehiculum et viatores ab custodibus inspicerentur; nam salus fugitivorum ex paucis etiam momentis hinc inde servatis pendere poterat. Tandem multis curis deliberatis suaserat ut virgo Prossa atque Ieremias, quibus urbem relinquere liceret, hora tertia levissimo cuius generis tum inveniri posset vehiculo proficiscerentur. Quoniam nullo sarcinarum onere impediebantur, carpentum facile assequerentur, deinde praetergressi atque viam praecedentes in stationibus equos eius in antecessum parandos curarent; sic iter nocturnum, cuius singulae horae pretiosae essent et omnis mora periculosissima, multo expeditius facerent.
Virgo Prossa, quod in tanta necessitate aliquid vere utile efficere posse sperabat, consilium summa cum laetitia accepit. Ipsa atque Ieremias viderant carpentum proficisci, cognoverantque quem Solomon ex carcere adduxisset. Decem fere minuta inter acerrimas sollicitudines exspectaverant; iam vero omnia ad ipsum persequendum iter parabant, cum domina Defargia per vias progrediens ad vacuas paene aedes, in quibus illi inter se deliberabant, magis magisque appropinquaret.
«Quid censes, domine Cruncere?» virgo Prossa quaesivit, tanto timore perturbata ut vix loqui, stare, moveri, immo vivere posset. «Nonne melius esset si ex hoc atrio non proficisceremur? Hodie enim aliud carpentum iam inde discessit, quod suspicionem movere posset.»
«Mea sententia, virgo», Ieremias Cruncerus respondit, «recte dicis. Quin etiam, sive recte sive perperam senseris, ego tamen tecum stabo.»
«Tam vehementer pro carissimis nostris inter metum et spem distrahor», virgo Prossa flens conclamavit, «ut nullum iam consilium excogitare valeam. Tu vero, mi bone carissime Cruncere, potesne aliquid consilii capere?»
«De reliquo vitae meae curriculo, virgo», Cruncerus respondit, «spero equidem me posse. De praesenti autem huius benedicti veteris capitis mei usu, non puto. Velisne, virgo, mihi hanc gratiam facere, ut duo promissa atque vota, quae hac tempestate profiteri velim, tibi mandarem?»
«Pro Dei misericordia!» virgo Prossa, adhuc effuse lacrimans, exclamavit. «Dic ea statim atque expedi, ut virum optimum decet!»
«Primum», Cruncerus, totus tremens, vultu pallido et religioso, dixit, «modo illi miselli hinc salvi evaserint, illud numquam posthac faciam, numquam, inquam!»
«Certissime credo, domine Cruncere», Prossa respondit, «te numquam illud facturum, quidquid est; neque te oro ut mihi accuratius exponas quid sit.»
«Non exponam, virgo», Ieremias dixit, «neque id nominabo. Alterum hoc est: si miselli illi hinc salvi evaserint, numquam posthac uxori meae, cum illa se humi prosternit, impedimento ero, numquam!»
«Quicumque iste domesticus vivendi mos est», virgo Prossa, lacrimas abstergere et se colligere conata, inquit, «non dubito quin optimum sit ut coniunx tua suo arbitratu eum omnino curet. O carissimi mei miselli!»
«Quin eo usque procedo, virgo», Cruncerus addidit, tanto studio ut iam paene e suggestu concionari videretur, «atque ista verba mea annotari velim per teque uxori meae referri, ut profitear sententiam meam de isto procumbendi more mutatam esse, nihilque nunc magis ex animo optare quam ut uxor mea hoc ipso tempore procumbat.»
«Satis, satis, satis!» virgo Prossa, mente paene capta, exclamavit. «Spero, mi bone vir, eam hoc facere atque rem ex voto suo succedere.»
«Deus prohibeat», Cruncerus perrexit, maiore etiam gravitate, tarditate, sermonisque quasi sacri proferendi cupiditate, «ne quid umquam a me dictum aut factum in vota illa mea, quibus misellis tam vehementer nunc faveo, recidat! Absit ut nos omnes, si id ullo modo prodesset, in genua non procumberemus, quo eos e tanto discrimine eriperemus! Prohibeat, virgo! Id dico: prohibeat!» Haec tandem, cum diu frustra exitum orationi digniorem quaesivisset, pro clausula protulit.
Interea domina Defargia per vias proficiscens propius semper adibat.
«Si umquam in patriam nostram redierimus», virgo Prossa inquit, «confidere potes me dominae Cruncerae quantum ex gravissimis his verbis tuis meminero atque intellexero relaturam esse; certe testabor te his horrendis temporibus ex animo omnia dixisse. Nunc autem, obsecro, cogitemus! Mi honorande Cruncere, cogitemus!»
At domina Defargia, per vias procedens, propius etiam aderat.
«Quid si tu prior abires», virgo Prossa dixit, «et aurigam equosque, ne huc accederent, prohiberes, tum alicubi me exspectares? Nonne ita optimum esset?»
Cruncerus id fortasse optimum esse censuit.
«Ubinam me exspectares?» Prossa quaesivit.
Tam attonitus erat Ieremias, ut nullum omnino locum praeter Arcum Templi Londinensem animo fingere posset. Heu! Ille arcus multa centena milia passuum aberat; domina autem Defargia iam admodum prope erat.
«Ad fores templi maximi», Prossa inquit. «Num multum a via deflecteres si me ad ipsum templi magni ostium inter duas turres exciperes?»
«Minime, virgo», Cruncerus respondit.
«Ergo, ut optimus vir es», Prossa dixit, «ad stabulum ubi equi viatoriis vehiculis iunguntur recta curre atque rem ita muta.»
«Dubito tamen», Cruncerus capite cunctanter quassato respondit, «an te solam relinquere debeam. Quid accidere possit nescimus.»
«Deus ipse scit nos nescire», virgo Prossa dixit, «sed pro me ne timeas. Apud templum me tertia hora, aut quam proxime poteris, excipe; id melius esse quam hinc proficisci certo mihi persuadeo. Age! Bene tibi sit, domine Cruncere! Me ne cogites, sed de vitis cogita quae utriusque nostrum opera fortasse servari possunt!»
His verbis precibusque prolatis, atque ambabus manibus tanti doloris indicibus manus eius vehementer comprimentibus, Cruncerus tandem persuasus est. Semel atque iterum capite nutans, quasi animum addere vellet, continuo exiit ut profectionem aliter ordinaret, eam solam relinquens quae, ut constituerat, paulo post sequeretur.
Quod cautelam quandam excogitaverat quae iam exsequi coepta erat, virgini Prossae magnum levamen attulit. Simul levamen erat necessitas componendi vultum atque habitum, ne in via cuiusquam oculos in se converteret. Horologium suum aspexit: viginti minuta post secundam horam erant. Non licebat morari; continuo se parare debebat.
Solitudinem conclavium desertorum, prae magna animi trepidatione, reformidabat; quippe post singulas fere ianuas apertas latere vultus nescio quos ac prospicere sibi imaginabatur. Itaque aquae frigidae pelvem attulit atque oculos rubentes turgentesque lavare coepit. Sed, cum pavore febrili vexaretur, ferre non poterat ut aqua stillante vel ad breve temporis momentum ei oculi obducerentur; identidem substabat et circumspiciebat, ne quis eam observaret. Cum aliquando sic substitisset, subito retrorsum se recepit magnoque clamore exterritam esse significavit: hominis enim figuram in conclavi stantem conspexerat.
Pelvis humi delapsa fracta est, aqua ad pedes dominae Defargiae defluxit. Illi pedes, per vias miris atque duris casibus plenis, saepe sanguine conspersas, ad aquam illam tandem advenerant.
Domina Defargia frigido vultu eam intuita: «Ubi est», inquit, «uxor Evremondii?»
Subito virgini Prossae in mentem venit ianuas omnes apertas relictas esse, quo fuga prodi posset. Primum igitur eas clausit. Quattuor in eo conclavi erant, omnesque clausit. Tum ante ostium cubiculi quod Lucia occupaverat constitit.
Oculi obscuri dominae Defargiae singulos eius tam celeres motus secuti in ipsa denique consistenti defixi sunt. Virgo Prossa nihil formae venustatis habebat; neque anni ingenii eius ferociam nec vultus asperitatem mitigaverant. Ipsa tamen, suo diverso genere, mulier erat obstinatissima; hostem ab imo ad summum oculis diligenter metiebatur.
«Ex vultu tuo ipsius Luciferi uxor esse possis», Prossa anhelans inquit. «Nihilo minus me a te vinci non patiar. Anglica sum.»
Defargia eam contumeliose respexit, simul tamen aliquid eiusdem rei percipiens quam Prossa sentiebat, nempe iam se adversarias in angustum adductas esse. Videbat ante se mulierem corpore compactam, duram, nervis firmam: eandem in qua Lorrius multis ante annis manum robustam animadverterat. Defargia probe sciebat Prossam huic familiae fidelissimam esse; Prossa non minus certo sciebat Defargiam capitalem illius familiae inimicam esse.
«Eo pergenti», Defargia dixit, manu leviter ad fatalem locum mota, «ubi mihi sella solita et opus lanicium servantur, placuit eam obiter salutare. Eam videre volo.»
«Scio consilia tua nefaria esse», virgo Prossa dixit, «atque hoc tibi certo persuadeas: contra ea fortiter stabo.»
Sua quaeque lingua loquebatur; neutra alterius verba intellegebat. Utraque tamen intentis oculis observabat, vultu gestuque coniectantes quid vox ignota significaret.
«Nihil ei proderit», domina Defargia dixit, «si se hoc tempore mihi occultaverit. Boni cives huius facti causam intellegent. Sine eam videam. Abi, dic illi me eam videre velle. Audisne?»
«Etiamsi oculi tui machinae essent quibus lecti compages arcte constringuntur», Prossa respondit, «ego autem lectus Anglicus quattuor columnis suffultus, ne unam quidem assulam e me solveres. Non, tu improba peregrina; parem tibi me invenies.»
Nequaquam credibile erat dominam Defargiam huius sermonis tam proprie Anglici singula intellegere; hoc tamen perspiciebat, se contemni atque repelli.
«Stulta mulier, porcae simillima!» domina Defargia, fronte contracta, exclamavit. «Responsum tuum nihili facio. Illam videre posco. Aut nuntia illi me id poscere, aut ab ostio recede, ut ego ad eam ingrediar!» Haec dixit, dextrum bracchium irate extendens, quasi verbis gestu addita explanatio opus esset.
«Numquam mihi in animum venerat», virgo Prossa dixit, «fore tempus cum tam cupiam linguam tuam ineptissimam intellegere. Nunc omnia quae possideo, praeter vestes ipsas quibus induta sum, libentissime darem, si modo scirem utrum verum suspiceris an aliquid saltem rei compereris.»
Ne ad unum quidem temporis momentum altera alteram oculis dimittebat. Defargia adhuc eo ipso loco manserat ubi Prossa eam primum conspexerat; nunc autem uno gradu propius accessit.
«Britanna sum», virgo Prossa inquit, «et ad desperationem redacta. Vitam meam ne duobus quidem nummis Anglicis aestimo. Quanto diutius te hic retineo, tanto maior Aviculae meae evadendi spes est; nec tot ex istis nigris capillis tuis quantum una manu comprehendere possis relinquam, si modo me digito attigeris!»
Sic Prossa, inter singulas sententias rapide dictas caput concutiens atque oculis fulgurantibus, uno quasi spiritu singula effundebat. Sic Prossa, quae neminem in vita umquam ictu percusserat.
Sed eius fortitudo ex illo animi affectu nascebatur qui lacrimas invitas in oculos exprimit. Huiusmodi fortitudinem domina Defargia tam parum intellexit ut infirmitatem esse putaret. «Ha, ha!» risit. «Misera! Quid tu tandem vales? Ipsum medicum compellabo.» Tum voce elata exclamavit: «Civis medice! Uxor Evremondii! Puella Evremondia! Quicumque alius praeter hanc stultam miserrimam, respondete civi Defargiae!»
Fortasse silentium quod secutum est, fortasse nescio quid in vultu Prossae tacite patefactum, fortasse subitus metus ex nulla certa causa ortus dominae Defargiae suggessit illos iam abiisse. Tres ianuas continuo aperuit atque intus inspexit.
«Haec conclavia omnia turbata sunt; sarcinae festinanter compositae videntur; res aliquot passim humi iacent. Nemo est in cubiculo illo post te! Sine me inspicere.»
«Numquam!» virgo Prossa dixit; altera alterius voluntatem tam clare intellexerat quam si eiusdem linguae essent.
«Si in eo cubiculo non sunt», domina Defargia secum reputavit, «iam fugerunt, atque insequi eos et retrahere possumus.»
«Dum nescis utrum eo cubiculo sint necne», Prossa apud se dixit, «quid agendum sit dubitas. Id autem non cognosces, si quomodo impedire potero. Sive compereris sive non compereris, dum te tenere potero, hinc non exibis.»
«Ab initio per vias inter tumultus versata sum», domina Defargia inquit. «Nihil me retinuit. Te in frusta discerpam; ab illo tamen ostio te depellam!»
«Solae sumus in superiori parte aedium altarum, circa atrium desertum», Prossa secum dixit; «vix quisquam vocem nostram audiet. A Deo corporis vires peto ut te hic contineam; nam singula temporis momenta quibus hic manes Aviculae meae centum milibus guinearum pretiosiora sunt.»
Domina Defargia in ostium impetum fecit. Prossa, subito naturae quodam instinctu acta, ambabus manibus eam circa medium corpus arripuit arctissimeque complexa est. Frustra Defargia reluctabatur atque percutiebat; Prossa pertinacia amoris, quae semper odio validior est, ita eam retinebat ut inter luctandum etiam e solo attolleret. Utraque Defargiae manus faciem eius verberabat atque unguibus lacerabat; Prossa tamen capite demisso medium adversariae corpus cingebat, arctius ei haerens quam naufraga tabulae quam inter fluctus arripuit.
Mox Defargiae manus desierunt verberare et circa suum lumbum, quem altera bracchiis continebat, scrutari coeperunt. «Sub bracchio meo est!» Prossa oppressa voce inquit. «Non evaginabis. Fortior te sum, propter quod Deo gratias ago. Te retinebo donec alterutra nostrum exanimetur aut moriatur!»
Iam Defargiae manus ad pectus suum pervenerant. Prossa caput sustulit, Defargiam pistolam e sinu proferre conari conspexit, manumque in ipsum telum vehementer intulit: subito fulgor et fragor exorti sunt. Prossa sola stabat, fumo oculis offuso caecata.
Omnia haec uno temporis momento evenerant. Fumus paulatim dissipatus, post se horrendum silentium relinquens, in aera evanuit, velut anima illius furentis feminae cuius corpus exanime humi iacebat.
Primo tanta rei formidine percussa Prossa a corpore quantum potuit se subduxit, per scalas decucurrit, auxilium frustra imploratura. Feliciter, priusquam clamaret, secum reputavit quantum periculi ex facto nasceretur; se continuit atque rediit. Horribile erat illam ianuam iterum subire; subiit tamen atque etiam propius ad corpus accessit, ut pileum ceteraque quae gestare debebat caperet. In gradibus ea induit, prius ianua clausa ac sera munita claveque secum sublata. Tum paulisper in gradibus consedit, ut spiritum colligeret atque fleret; postea surrexit et quam celerrime discessit.
Feliciter pileo velum adnexum habebat; alioquin per vias iter facere vix potuisset quin retineretur. Feliciter etiam ipsa tam singulari erat specie ut eius vultus laesus non eodem modo atque ceterarum feminarum deformis videretur. Utraque re egebat; nam digitorum impressionibus genae eius alte laesae erant, capilli evulsi, vestis autem, manibus trementibus festinanter ordinata, in multas partes tracta atque discerpta erat.
Cum pontem transiret, clavem ianuae in flumen deiecit. Paucis minutis ante eum qui ipsam excepturus erat ad templum maximum pervenit atque ibi exspectavit. Interea animo versabat: quid si clavis iam reti piscatorio capta esset? quid si cognita esset? quid si ianua aperiretur corpusque mortuum inveniretur? quid si ipsa apud portam urbem retineretur, in custodiam daretur, caedis accusaretur? Dum his cogitationibus trepidis aestuaret, socius advenit, eam in vehiculum recepit atque abduxit.
«Num quis strepitus per vias auditur?» Prossa eum interrogavit.
«Soliti strepitus», Cruncerus respondit, cum interrogationem tum vultum eius miratus.
«Non audio quid dicas», Prossa inquit. «Quid dixisti?»
Frustra idem Cruncerus repetivit: illa eum audire non poterat. «Ergo capite nutabo», secum Ieremias obstupefactus cogitavit. «Hoc certe videbit.» Et vidit.
«Num nunc aliquis strepitus per vias auditur?» Prossa paulo post iterum rogavit.
Ieremias iterum capite annuit.
«Nihil audio.»
«Intra unam horam surda facta est?» Cruncerus apud se sollicitus murmuravit. «Quidnam ei accidit?»
«Videor mihi», Prossa dixit, «fulgorem vidisse et fragorem audivisse; ille fragor ultimus mihi sonus videbatur quem in hac vita umquam audirem.»
«Papae! In quam mirum statum redacta est!» Cruncerus, magis magisque perturbatus, exclamavit. «Quidnam hausit quo animum sibi firmaret? Audi! Ecce horrendorum illorum plaustrorum rotarum strepitus! Num hunc audis, virgo?»
«Nihil», Prossa, quod eum loquentem videre poterat, respondit, «audire possum. O bone mi vir, primum ingens fragor fuit, deinde silentium ingens; hoc vero silentium stabile atque immutabile mihi videtur, numquam per omnem vitam meam iterum frangendum.»
«Si nec illorum plaustrorum horrendorum strepitum audit, quae iam itineris sui finem prope attigerunt», Cruncerus, supra umerum respiciens, inquit, «mihi quidem videtur eam nihil umquam posthac in hoc mundo audituram esse.»
Et revera numquam postea audivit.