In atris Conciergeriae carceribus ii, quibus dies ille supremus futurus erat, fatum suum exspectabant. Tot erant quot anni hebdomades. Quinquaginta duo illa pomeridiana hora per fluctus vitae urbanae ad mare infinitum sempiternumque devolvendi erant. Priusquam cellae eorum vacuae fierent, novi iam inquilini iis destinati erant; priusquam sanguis eorum sanguini pridie effuso misceretur, iam designatus erat sanguis qui postero die eorum sanguinem aucturus esset.
Quinquaginta duo nominatim delecti erant: ab eo qui publica vectigalia redemerat, annos septuaginta natus, quem divitiae a morte redimere non poterant, usque ad pauperculam vestificam viginti annorum, quam neque inopia neque obscuritas tueri valebat. Morbi corporis, ex hominum vitiis atque incuria orti, ex omni ordine victimas arripiunt; atque illa horrenda animorum pestis, quam dolores ineffabiles, oppressio intolerabilis, indifferentia omnis misericordiae expers genuerant, nullo discrimine omnes pariter percutiebat.
Carolus Darnaeus in cella solus, ex quo a iudicibus in eam redierat, nulla fallaci spe se consolatus erat. Singulis narrationis quam audiverat partibus propriam damnationem audire sibi videbatur. Satis intellexerat nullius hominis auctoritate se servari posse: a populo innumerabili re ipsa iam damnatum esse, neque unius aut alterius operam adversus tot multitudinis suffragia quidquam valituram.
Nihilo minus haud facile erat, cum dilectissimae coniugis vultus ante oculos etiamnunc versaretur, animum ad ferenda ea quae ferenda essent componere. Tenaciter vitae adhaerebat, difficillimeque eam dimittebat. Si paulatim hinc vinculum laxabat, illinc artius constringebatur; ubi summa vi illam quasi manum diduxisset, protinus ea quam prius relaxaverat rursus adstringebatur. Cogitationes praeterea praeceps impetus agebat, cor aestu quodam tumultuario palpitabat, neque pati videbatur ut placide fatum acciperet. Quoties paulisper animo acquiescebat, uxor filiolaque, quae post ipsum victurae essent, quasi reclamarent, atque ipsam aequanimitatem eius in speciem cuiusdam sui ipsius tantum curae converterent.
Haec tamen prima illa hora eum vexaverant. Nec multo post animum erexit cogitatio nihil infamiae in morte quam subiturus esset inesse, multosque alios innocentes cotidie per eandem viam constanti gradu duci. Deinde subiit eum illorum quos amabat tranquillitatem futuram magna ex parte ex ipsius fortitudine et quiete pendere. Sic paulatim in meliorem animi habitum rediit, quo cogitationes ad altiora tollere indeque solacium haurire posset.
Antequam nox diei, quo damnatus erat, plane obvenisset, tantum iam in supremo itinere progressus erat. Permissum ei erat ut chartam, atramentum, calamum lumenque sua pecunia compararet; itaque consedit scribere, donec lucernae carceris exstinguerentur.
Longas ad Luciam litteras scripsit, quibus aperuit se de patris eius captivitate nihil omnino comperisse antequam ex ipsa audivisset; neque se, aeque ac ipsam, ignoravisse patrem patruumque suum eius calamitatis auctores fuisse, donec documentum illud recitatum esset. Iam antea ei explicaverat cur nomen gentilicium, quo uti desierat, celavisset: eam solam fuisse condicionem, quam pater eius sponsalibus imposuisset, quae nunc demum plane intellegi posset; idem unum sponsum ipso nuptiarum die mane adhuc praestare iussisse.
Obsecravit eam ut, patris causa, numquam investigaret utrum pater chartae illius memoriam prorsus amisisset, an narratione de turri, quam olim dominico illo die sub amato platano in horto audivisset, eius chartae memoria vel ad breve tempus vel in perpetuum esset renovata. Si aliquam eius memoriam certam retinuerat, procul dubio crederet chartam cum Bastilla deletam esse, cum inter monumenta captivorum, quae populus ibi repperisset et per orbem divulgavisset, nullam eius mentionem invenisset.
Rogavit deinde — addidit tamen se scire eiusmodi monitione opus non esse — ut patrem omni qua posset teneritate consolaretur, certioremque faceret nihil eum fecisse quod sibi iure exprobrare deberet; semper enim illum pro utriusque felicitate sui ipsius immemorem fuisse. Post supremum suum amorem et benedictionem, quos Lucia memoria servatura esset, post dolorem illam superandum ut filiolae carissimae se totam dederet, nihil vehementius petebat quam ut, per spem futuri in caelo congressus, patri solacium afferret.
Ad ipsum quoque patrem similia scripsit; sed his litteris uxorem filiolamque sua expressa voluntate eius curae commisit. Id tanto studio inculcavit, ut eum a desperatione vel a periculosa praeteritorum recordatione, ad quam inclinaturum praevidebat, revocaret.
Lorrio omnes suos commendavit rerumque suarum rationes exposuit. His peractis, multis gratiae et amicitiae sincerae atque ardentis significationibus additis, nihil ei amplius agendum supererat. Cartonii autem ne semel quidem recordatus est: adeo illi ceteri omnes animum implebant, ut ad illum cogitatio eius numquam deferretur.
Priusquam lumina carceris exstinguerentur, litteras omnes absolvit. Tum in lectulo stramineo decubuit, existimans sibi iam nihil cum hoc mundo commune esse. At ille mundus per somnium eum revocavit, formasque fulgentes ante oculos ostendit. Liber laetusque in antiqua domo Sohensi rursus erat — quamquam nihil ibi domui verae simile apparebat — et, quomodo liberatus esset ipse nesciens, animo levatus cum Lucia vivebat; illa omnia somnium fuisse dicebat, neque eum umquam discessisse. Intervallo quodam oblivionis interiecto, iam etiam passus esse omnia videbatur, atque mortuus tamen pacatusque ad eam reversus esse, idem ipse sine ulla mutatione manens. Rursus oblivio mentem intercepit; tum matutina caligine experrectus, ubi esset quidve accidisset primo ignoravit, donec subito cogitatio tamquam fulgur animum percussit: «Hodie moriar!»
Sic per illas horas ad diem, quo quinquaginta duo capita decidenda erant, pervenerat. Iam composito animo sperabat se mortem quieta fortitudine excepturum; sed nova quaedam cogitationum perturbatio in vigilantis mente oriri coepit, cui summa vi resistendum erat.
Instrumentum quo vita abrumpenda esset numquam ipse viderat. Quantum supra terram emineret? Quot gradus ad id ascenderent? Quo loco ipse consisteret? Quomodo manus carnificum eum tangerent, an sanguine infectae essent? In quam partem vultum conversurus esset? Primusne an postremus omnium futurus esset? Haec atque innumerabilia eiusdem generis, ipso invito, iterum atque iterum sine fine menti offerebantur. Neque tamen ex metu nascebantur; nullum in se timorem animadvertebat. Immo nescio qua importuna cupidine cognoscendi quid agendum sibi esset, cum hora advenisset, gignebantur: cupiditate tam immani, ut cum illis paucis et velocissimis temporis momentis nullo modo conveniret. Miratio erat quasi alterius cuiusdam animi intra suum inclusi potius quam ipsius sui propria.
Horae interea praeteribant, dum ille ultro citroque ambulabat, horologiaque horas pulsabant quas numquam postea auditurus erat. Nona in perpetuum abiit; decima in perpetuum; undecima in perpetuum; duodecima aderat, ipsa quoque mox abitura. Cum illa singulari cogitationum vi, quae novissime eum turbaverat, acriter certavit, tandemque superior evasit. Ambulans eorum quos diligebat nomina secum leniter repetebat. Gravissima certaminis pars iam transacta erat. Poterat iam sine cogitationum tumultu ambulare, pro se atque pro suis precari.
Duodecima quoque in perpetuum abiit.
Dictum ei erat horam supplicii tertiam esse; sciebat tamen se aliquanto prius evocatum iri, cum plaustra per vias lente graviterque rotis concuterentur. Itaque statuit secundam horam sibi pro suprema constituere, atque interea animum sic firmare ut post illam horam aliis quoque animum addere posset.
Bracchiis in pectore compositis certa mensura ultro citroque ambulabat, longe alius quam fuerat captivus ille qui olim in La Force deambulaverat. Primam horam sonare sine ulla trepidatione audivit: praeterierat ea non aliter ac pleraeque horae. Caelo pio animo gratias egit quod pristinam animi potestatem recepisset. «Una tantum superest,» secum cogitavit, atque iterum ambulare conversus est.
Vestigia in lapideo ante ostium transitu audita sunt. Substitit.
Clavis in seram immissa est ac versa. Priusquam ianua aperiretur, vel dum aperiebatur, vir quidam submissa voce Anglice locutus est: «Numquam me hic ille vidit; de industria eum vitavi. Tu solus ingredere; ego prope adero. Nihil morae!»
Ianua celeriter patefacta rursus clausa est. Ante captivum stabat Sidneius Cartonius, vultu tranquillo, in eum intentus, levi risu faciem serenante, digito ad labra admoto ut silentium indiceret.
Tanta lux atque insolita quaedam in eius vultu constantia refulgebat, ut captivus primo aspectu dubitaret num ipsum vere videret an imaginem mentis suae. Sed ille locutus est, atque eadem erat vox; manum captivi complexus est, atque verus erat ille manuum amplexus.
«Omnium hominum quos in terris videre poteras me minime exspectabas, nonne?» inquit.
«Te esse vix credere potui; etiamnunc vix credo. Num tu quoque» — haec suspicio subito animo incidit — «captivus es?»
«Minime. Fortuito in quendam ex huius carceris custodibus potestatem nactus sum; ea fretus coram te sto. Ab illa venio — a coniuge tua, mi Darnaee.»
Captivus manum eius vehementer compressit.
«Mandatum tibi ab illa fero.»
«Quid mandat?»
«Preces quam ardentissimas, quam instantissimas, quam gravissimas, iis ipsis amantis vocis sonis prolatis quos tam bene meministi.»
Captivus vultum aliquantum avertit.
«Neque tibi vacat quaerere cur hoc afferam, aut quid significet; nec mihi vacat exponere. Tibi parendum est. Exue calceos quos geris atque hos meos indue.»
Sella parieti cellae, post captivum, admota erat. Cartonius fulminis celeritate progressus eum iam in eam sedere coegerat, ipseque nudis pedibus ante eum stabat.
«Indue hos meos calceos. Manibus age, animo quoque adiuva. Maturato!»
«Cartoni, nulla ratione ex hoc carcere effugere possumus. Id fieri numquam potest. Mecum morieris; insania est.»
«Insania esset, si te fugere iuberem. Num id iubeo? Ubi ianuam egredi iussero, tum me insanire dic atque hic mane. Nunc autem fasciam colli tuam cum hac mea permuta, tunicam tuam cum mea. Dum haec agis, permitte mihi taeniam hanc e capillis tuis detrahere, ipsosque capillos, ut mei soluti sunt, excutere!»
Mira celeritate, vi animi atque corporis quae supra humanam videretur, omnia haec commutanda curavit. Captivus inter eius manus velut puerulus erat.
«Cartoni! Mi Cartoni carissime! Insania est. Perfici non potest, nullo modo potest; saepe temptatum semperque frustra fuit. Te obtestor ne mortem tuam meae mortis acerbitati adicias.»
«Num, mi Darnaee, te ianuam transire iubeo? Cum id iubebo, tum recusato. In hac mensa charta, atramentum et calamus sunt. Satin firma tibi manus est ad scribendum?»
«Firma erat, cum huc introisti.»
«Fac ut rursus firma sit, et quod ego dictavero scribe. Cito, amice, cito!»
Darnaeus ad mensam consedit, manu frontem prae stupore premens. Cartonius prope eum stetit dextra in sinu vestis recondita.
«Eadem prorsus verba quibus utar scribe.»
«Ad quem litteras inscribam?»
«Ad neminem.» Dextra Cartonii in sinu manebat.
«Num diem addam?»
«Nequaquam.»
Ad singulas interrogationes captivus oculos sustollebat; Cartonius autem, manu in sinu, supra eum stans despiciebat.
«Scribe: 'Si verborum, quae olim inter nos dicta sunt, meministi, facile haec, cum ea legeris, intelleges. Meminisse autem te certo scio; non est tuum talia oblivisci.'» Dum haec dictabat, manum e sinu sensim educere coepit; captivus, dum properans scribit, forte sursum admirans intuitus est; tum manus illa in medio motu substitit, aliquid occultum comprehendens.
«Scripsistine 'talia oblivisci'?» Cartonius interrogavit.
«Scripsi. Num telum manu tenes?»
«Minime; inermis sum.»
«Quid igitur in manu est?»
«Mox scies. Perge scribere: pauca tantum supersunt.» Tum iterum dictavit: «'Gratias ago quod tandem tempus advenit quo promissis illis fidem praestare possim. Quod ita facio neque paenitentiae neque luctus causa est.'» Haec dum pronuntiat, in scribentem oculis defixis, dextram lento occultoque motu prope faciem eius admovit.
Calamus e digitis Darnaei in mensam excidit; ille circum se incerto aspectu respexit.
«Quisnam iste vapor est?» quaesivit.
«Vapor?»
«Quid mihi ante oculos transiit?»
«Nihil animadverti; nihil tale hic esse potest. Calamum cape et perfice. Festina, festina!»
Captivus, quasi memoria labaret aut sensus turbati essent, animum colligere conatus est. Cartonium oculis caligantibus intuens et aliter iam spirans videbatur; Cartonius vero, dextra rursus in sinu abdita, eum intento aspectu observabat.
«Festina, festina!»
Captivus iterum super chartam inclinatus est.
«'Si aliter accidisset,'» Cartonius dictavit, dum dextra iterum cautissime sensimque descendit, «'longiore illa occasione numquam usus essem. Si aliter accidisset,'» iam manus ad faciem captivi appropinquabat, «'tanto graviorem vitae meae rationem reddere debuissem. Si aliter accidisset—'» Cartonius calamum aspexit viditque lineas iam in signa prorsus inintellegibilia defluere.
Cartonii dextra iam non ad sinum rediit. Captivus ex sella subito surrexit, vultu quasi obiurgantis; sed Cartonii manus naribus eius firme admota erat, sinistroque bracchio eius lumbos complexus est. Per pauca momenta languide reluctatus est ei qui pro se moriturus venerat; intra unum fere minutum autem sensu omni carens humi prostratus iacebat.
Celeriter, sed tam certa manu quam constanti animo, Cartonius vestes quas captivus deposuerat sibi induit, capillos retro pexit, taeniaque quam ille gesserat religavit. Tum leni voce clamavit: «Ingredere! Ades!» Atque explorator apparuit.
«Videsne?» Cartonius dixit, uno genu iuxta iacentem nixus, dum chartam scriptam in sinu eius reponit; «num periculum tuum tam grave est?»
«Domine Cartoni,» explorator respondit, timide digitis crepitum faciens, «non istud equidem periculum hic inter tanta negotia vereor, si pactum totum fideliter servaveris.»
«Noli me vereri. Fidem usque ad mortem servabo.»
«Serves oportet, domine Cartoni, si numerus quinquaginta duorum rectus esse debet. Cum tu eo habitu numerum expleveris, nihil amplius timebo.»
«Nihil timeas! Brevi omnino potestatem tibi nocendi amittam, reliqui autem, si Deo placuerit, longe iam hinc aberunt. Nunc adiutores arcesse et ad carpentum me defer.»
«Te?» explorator trepide inquit.
«Hunc, homo, hunc cuius vestes cum meis permutavi. Eademne porta, qua me introduxisti, exiturus es?»
«Sane.»
«Debilis atque paene exanimis eram cum me huc introduxisti; nunc autem, cum me educis, magis etiam animo deficio. Congressus supremus cum amico me confecit. Saepe hic eiusmodi res acciderunt, nimium saepe. Vita tua in tuis nunc manibus est. Matura! Adiutores arcesse!»
«Iuras te me non proditurum?» explorator tremens in ipso discessu adhuc quaesivit.
«Homo, homo!» Cartonius pede terram pulsans respondit; «nonne iam gravissimo iureiurando me obstrinxi ad omnia perficienda? Cur haec pretiosa temporis momenta moraris? Ipse eum in aream quam nosti deducito, ipse in carpentum collocato, ipse Lorrio ostendito, ipse praecipito ne quo medicamine reficiatur sed puro tantum aere, utque et verba mea heri dicta et suam promissionem heri datam meminerit; tum ilico discedant!»
Explorator exiit. Cartonius ad mensam consedit, fronte manibus innixa. Statim ille cum duobus viris rediit.
«Quid hoc rei est?» alter eorum, hominem prostratum contemplatus, rogavit. «Tantopere dolet quod amicus sortem felicem in sortitione Sanctae Guillotinae traxit?»
«Bonus rei publicae amicus,» alter inquit, «vix magis doluisset, si aristocrata sortem inanem traxisset.»
Viri sensu carentem sustulerunt atque lecticae, quam ad ostium attulerant, imposuerunt, ut exportarent.
«Tempus angustum est, Evremondi,» explorator admonuit.
«Probe scio,» Cartonius respondit. «Quaeso amico meo diligenter consulite; nunc me relinquite.»
«Age igitur, pueri,» Barsadius dixit. «Tollite eum atque discedite!»
Ostium clausum est et Cartonius solus relictus. Omni animi acie aures intendit, num quis sonus suspicionem aut tumultum indicaret. Nullus audiebatur. Claves versabantur, ianuae concrepabant, per longinquas porticus pedum strepitus fiebat; nec clamor ullus nec insolita festinatio exorta est. Paulo post liberius spirans iterum ad mensam consedit auscultavitque, donec horologium secundam horam pulsavit.
Tum soni quidam audiri coeperunt quos minime reformidabat, quoniam quid significarent intellexerat. Aliquot ianuae deinceps patefactae sunt, postremo etiam sua. Custos, indicem manu tenens, caput intro admovit nihilque nisi «Sequere me, Evremondi!» dixit. Ille eum secutus in amplum quoddam conclave obscurum aliquanto inde spatio remotum pervenit. Dies hibernus tenebrosus erat; umbris et intra aedes et foris diffusis, ceteros qui eo ad manus vinciendas adducti erant vix discernere potuit. Alii stabant, alii sedebant. Pauci lamentabantur ac sedem continuo mutabant; plurimi autem taciti immotique humum oculis fixis intuebantur.
Cum ipse iuxta parietem in angulo obscuriore staret, aliis ex illis quinquaginta duobus post eum introductis, vir quidam praeteriens substitit eumque, quasi notum, complexus est. Vehementi metu perfusus est, ne agnosceretur; sed ille nihil moratus processit. Brevissimo deinde intervallo puella quaedam, corpore tenui et paene puerili, facie suavi sed macra omnique colore orbata, magnis oculis latis atque patientibus, e sella in qua sedentem antea viderat surrexit, accessitque ut cum eo loqueretur.
«Civis Evremondi,» dixit, frigida manu eum leviter contingens, «paupercula sum vestifica, quae tecum olim in La Force custodia fueram.»
Ille summissa voce respondit: «Vere dicis. Sed cuius criminis accusata esses oblitus sum.»
«Coniurationum. Quarum quidem omnium me innocentem esse iustum caelum novit. Quis credat? Quis cum misella tam imbecilla quam ego sum coniurare velit?»
Tam maeste haec dicens subrisit, ut Cartonio lacrimae in oculos subirent.
«Mortem non timeo, civis Evremondi; sed nihil mali admisi. Ne recusarem quidem mori, si res publica, quae nobis pauperibus tot bona allatura est, ex morte mea aliquid utilitatis caperet; sed quomodo id fieri possit nescio, civis Evremondi. Tam exigua enim tamque infirma sum!»
Ad hanc miserandam puellam, quasi ad ultimam creaturam cuius causa in terris cor eius adhuc caleret mollireturque, omnis misericordia eius conversa est.
«Audivi te liberatum esse, civis Evremondi. Verum esse speraveram.»
«Verum erat. Sed iterum comprehensus damnatusque sum.»
«Si una tecum vehar, civis Evremondi, patierisne ut manum tuam teneam? Non timeo, sed parvula sum et imbecilla; inde mihi plus animi erit.»
Dum oculos patientes ad vultum eius tollebat, subitam in eis dubitationem, mox admirationem animadvertit. Ipse digitos puellae labore et inedia attenuatos compressit atque ad labra sua admovit.
«Pro illo morieris?» susurravit illa.
«Et pro coniuge eius filiolaque. Tace! Ita est.»
«O patierisne, hospes carissime, ut manum tuam fortem teneam?»
«Tace, mea soror misella; patiar, ad extremum usque.»
* * * * *
Eaedem umbrae quae in carcerem cadunt eadem prima pomeridiana hora super portam urbis, cui circumstat multitudo, cadunt, cum carpentum Lutetia exiens ut inspiciatur accedit.
«Quis hic iter facit? Quos intus habemus? Diplomata proferte!»
Chartae traduntur atque leguntur.
«Alexander Manettus. Medicus. Gallus. Quis est?»
Hic est; senex ille auxilii expers, incomposita verba murmurans, mente vagus, digito ostenditur.
«Scilicet civis medicus mentis parum compos est? Nimis graviter febre rerum novarum laboravit?»
Nimis sane graviter.
«Heus! Multi eadem febre laborant. Lucia. Filia eius. Galla. Quae est?»
Haec ipsa est.
«Ita sane videri debet. Lucia, coniunx Evremondii; nonne ita est?»
Ita est.
«Heus! Evremondio alius alibi conventus constitutus est. Lucia, filiola eius. Angla. Haecne est?»
Haec nec alia.
«Osculare me, puella Evremondia. Nunc bonum rei publicae civem osculata es; res in familia tua nova! Memento! Sidneius Cartonius. Causidicus. Anglus. Quis est?»
Hic in angulo carpenti recumbit. Is quoque digito monstratur.
«Scilicet causidicus Anglus deliquium animi passus est?»
Speratur eum aere puriore recreatum iri. Dicitur non firma valetudine uti, ac nuper ab amico, in quem rei publicae offensio inciderit, tristissime discessisse.
«Hocine totum est? Non magna ista res! Multi in offensam rei publicae incidunt atque per fenestellam prospicere debent. Iarvis Lorrius. Argentarius. Anglus. Quis est?»
«Ego sum, ut necesse est, quippe novissimus.»
Lorrius est qui omnibus superioribus interrogationibus respondit; Lorrius ipse e vehiculo descendit et, manu in ostio posita, magistratibus circumstantibus responsa dat. Illi otiose carpentum circumeunt, otiose etiam in sellam aurigae ascendunt ut exigua impedimenta super tectum reposita inspiciant. Rustici qui ibi consistunt ad ostia propius accedunt, intus cupide contemplantes. Infans quidam a matre gestatus brevem manum porrigere iubetur, ut coniugem nobilis, qui ad Guillotinam ductus sit, attingat.
«En diplomata tua, Iarvi Lorri, subscripta et comprobata.»
«Licetne discedere, civis?»
«Licet. Agite, veredarii mei! Feliciter iter facite!»
«Valete, cives. — Primum periculum evasimus!»
Haec iterum Lorrius ipse dicit, manibus inter se compressis oculisque ad caelum sublatis. Intus in carpento pavor est, fletus est, gravis illius qui sensu caret spiritus auditur.
«Nonne nimis lente progredimur? Non possunt impelli ut celerius eant?» Lucia, seni adhaerens, interrogat.
«Fugae simile videretur, mea carissima. Non licet me eos nimium urgere; suspiciones moverem.»
«Respice, respice, vide num nos persequantur!»
«Via libera est, mea dulcissima. Nondum usque huc nos quisquam persequitur.»
Praetervolant aedes binae aut ternae, praedia solitaria, aedificia ruinosa, officinae ubi vestes tinguntur, ubi pelles subiguntur, atque alia eiusmodi; tum agri aperti, ordines arborum foliis nudatarum. Subter nos lapidum stratum durum asperumque est, utrimque lutum molle profundumque. Nonnunquam, ne saxa rotis obstrepant omniaque concutiant, in lutum viae laterale declinamus; nonnunquam ibi in sulcis atque luti voraginibus haeremus. Tum tanta morae impatientia animos cruciat, ut pavore et properandi cupiditate paene exsilire, currere, latere, quidvis denique facere malimus quam subsistere.
Ex agris apertis rursus inter aedificia ruinosa, praedia solitaria, tinctorum coriariorumque officinas, casulas binas aut ternas, ordines arborum nudatarum intramus. Num isti nos deceperunt atque alia via retro ducunt? Num eundem locum iterum praeterimus? Caelo gratias, non ita est. Vicus apparet. Respice, respice, vide num nos persequantur! Tace! Equorum mutationis statio est.
Lente quattuor equi nostri deiunguntur; lente carpentum in angustula via, equis detractis, consistit, quasi numquam posthac moturum; lente equi novi singillatim in conspectum prodeunt; lente novi veredarii subsequuntur, flagellorum lora ore tractantes et digitis texentes; lente veteres veredarii pecuniam suam numerant, summas male addunt, nec computatis rationibus contenti sunt. Interea corda nostra sollicitudine obruta ita palpitant, ut equorum velocissimorum cursum longe superare possent.
Tandem novi veredarii in equis insident, veteres relinquuntur. Per vicum transimus, collem ascendimus et descendimus, ad campos humiles aquososque devenimus. Subito veredarii inter se vehementer manibus gesticulantes colloquuntur; equi tam violenter inhibentur ut prope in posteriora subsidant. Num persequuntur nos?
«Heus! Vos qui intus estis! Respondete!»
«Quid est?» Lorrius per fenestram prospiciens interrogat.
«Quot esse dicebant?»
«Non intellego.»
«In superiore statione: quot hodie ad Guillotinam ducti sunt?»
«Quinquaginta duo.»
«Sic dixi! Numerus praeclarus! Hic civis socius meus quadraginta duos esse contendebat; decem capita amplius sane plurimi aestimanda sunt! Guillotina belle operatur. Mirifice eam amo. Agite, porro! Io!»
Obscura nox descendit. Darnaeus, qui sopitus iacebat, magis iam movetur; sensus paulatim recipere incipit atque verba intellegibilia profert. Cartonium sibi adhuc adesse putat; eum nomine appellat et quid manu teneat interrogat. O caelum misericors, miserere nostri atque adiuva nos! Respice, respice, vide num nos persequantur!
Ventus post nos ruit, nubes post nos volant, luna ipsa post nos praecipitat; tota nox effera nos persequi videtur. At hactenus nihil praeter ista nos persequitur.