Cum novi coniuges domum redissent, primus omnium ad eos gratulatum venit Sidneius Cartonius. Vix paucas horas domi commorati erant, cum ille apparuit. Neque moribus neque habitu neque vultu emendatior factus erat; sed quaedam in eius conspectu rudis atque aspera fides apparebat, quam Carolus Darnaeus antea in eo non deprehenderat.
Occasionem observavit qua Darnaeum paululum in recessum fenestrae abduceret et nullo audiente alloqueretur.
«Mi Darnaee,» inquit Cartonius, «velim ut inter nos amicitia intercedat.»
«Iam amicos nos esse spero.»
«Perhumaniter ita dicis, ut homines dicere solent; at ego non de solita sermonis consuetudine loquor. Immo, cum dico me velle ut amici simus, ne hoc quidem prorsus est quod significare volo.»
Carolus, ut par erat, comiter ac benigne rogavit quidnam illo sermone sibi vellet.
«Per salutem meam,» subridens Cartonius respondit, «multo facilius ipse intellego quam tibi explicare possum. Attamen conabor. Meministine illius praeclari diei quo ego ebrius eram, etiam magis quam — quam solebam?»
«Memini quidem diei cuiusdam notabilis, quo me coegisti confiteri te vino indulsisse.»
«Ego quoque memini. Gravis mihi est talium dierum poena, quod eos semper memini. Utinam aliquando, cum omnes vitae meae dies exacti erunt, id quoque in rationem inducatur! Ne commovearis; non sum contionem habiturus.»
«Minime commoveor. Si quando serio loqueris, nihil est quod minus reformidem.»
«Ah!» inquit Cartonius, manu neglegenter iactata, quasi ipsam rem ita a se repelleret. «Eo die quo ebrius eram — uno e plurimis talibus diebus, ut scis — intolerabiliter te vexavi, modo te mihi carum esse, modo minime carum esse dictitans. Velim tu haec obliviscaris.»
«Iam pridem oblitus sum.»
«Rursus usitata ista verborum formula! Sed, mi Darnaee, oblivisci mihi haud tam facile est quam tibi esse dicis. Ego quidem illa minime oblitus sum; neque responsum tam leve me adiuvat ut obliviscar.»
«Si responsum meum levius fuit,» Darnaeus respondit, «ignoscas quaeso. Nihil aliud spectabam nisi ut rem parvi momenti, qua te praeter opinionem meam nimium commoveri video, a colloquio nostro removerem. Tibi, ut virum ingenuum decet, confirmo me iam pridem eam ex animo eiecisse. Di boni, quid tandem erat quod e memoria tollerem? An non illud multo maius memoria tenere debui, quod eo die tanto mihi adiumento fuisti?»
«Quod ad tantum illud officium pertinet,» inquit Cartonius, «cum ita de eo loquaris, fatear necesse est nihil fuisse nisi inanem artis forensis ostentationem. Nescio an mihi tum quicquam interesset quid de te fieret, cum id praestiti. At memento: tum dico, cum praestiti; de tempore praeterito loquor.»
«Beneficium tuum extenuas,» Darnaeus respondit; «ego vero ob tam levem responsionem tecum non litigabo.»
«Verum ipsum dico, mi Darnaee; mihi crede. Sed a proposito discessi; de amicitia inter nos agebam. Nosti me; nosti quam longe absim ab iis rebus excelsis et honestis ad quas alii viri aspirant. Quod si dubitas, Striverium roga: is tibi confirmabit.»
«Malo meo potius iudicio niti quam illius.»
«Esto. Saltem nosti me perditum homuncionem, qui nihil boni umquam fecerit neque umquam facturus sit.»
«At ego nondum mihi persuasum est te nihil boni umquam facturum esse.»
«Ego vero id pro certo habeo; atque hoc mihi credas oportet. Quare, si ferre posses ut homo tam nullius pretii atque tam parvae famae interdum intempestivis horis huc veniret et hinc abiret, peterem ut mihi id quasi peculiari iure concederes; ut me inter huius domus supellectilem inutilem numerare velles — atque etiam indecoram dicerem, nisi quandam inter vultus nostros similitudinem deprehendissem — quae propter aliquod olim praestitum officium toleretur neque ceteroquin ullo honore habeatur.»
«Haud facile, opinor, ista venia abutar. Centum contra unum ausim contendere ne quater quidem per annum mihi ea usu futura sit. Satis fortasse erit scire mihi licere, etiamsi non venerim.»
«Visne igitur experiri?»
«Quod dicis nihil aliud significat nisi me eo loco, quem descripsi, apud vos habitum iri. Gratias tibi ago, Darnaee. Licetne mihi iam te simpliciter Darnaee appellare?»
«Hoc certe iam licet, Cartoni, post ea quae inter nos acta sunt.»
Manibus igitur dextris inter se iunctis amicitiam confirmarunt; tum Sidneius se avertit. Vix unum minutum praeterierat, cum iam, quod ad externam speciem pertinebat, tam inanis et nullius ponderis quam antea videretur.
Postquam discessit, eadem vespera, quam Carolus cum Prossa, medico atque Lorrio una transigebat, Darnaeus sermonem illum paucis verbis commemoravit, Cartonium autem hominem singulari neglegentia atque temeritate praeditum esse dixit. Nec acerbe de eo dixit nec eum voluntate laedendi insectatus est, sed ita locutus est, ut quivis de eo loqueretur qui hominem qualem se praebebat vidisset.
Ne suspicabatur quidem haec verba tam alte in animo pulchrae iuvenisque uxoris haesura. Cum vero postea in cubiculum suum ad eam redisset, invenit illam exspectantem, fronte illo suo consueto venustoque modo sublata, quo sollicita aliquid secum cogitare solebat.
«Hodie aliquid animo volvere videmur!» inquit Darnaeus, bracchium circa eam iniciens.
«Ita vero, Carole carissime,» respondit illa, manibus in pectore eius positis, oculisque eum attente ac quasi interrogando intuentibus; «aliquantum hodie cogitabundi sumus, quia quaedam res animum nostrum occupat.»
«Quae res est, mea Lucia?»
«Promittesne, si te oravero, te rem quandam ex me non quaesiturum?»
«An promittam? Quid est quod amori meo non promittam?»
Quid enim non promitteret, cum altera manu aureos capillos a gena eius leniter removeret, altera cordi admota quod propter ipsum palpitabat?
«Existimo, Carole, miserum Cartonium maiori observantia atque existimatione dignum esse quam quae ei verbis tuis hac vespera tributa est.»
«Itane, mea carissima? Quam ob causam?»
«Hoc ipsum est quod ex me ne quaeras volo. Sed existimo — immo certo scio — eum maiore dignum esse.»
«Si tu id scis, satis mihi est. Quid me facere vis, mea vita?»
«Rogarem te, carissime, ut semper erga eum liberalissimus esses atque, cum absens erit, erroribus eius quam indulgentissime ignosceres. Velim tibi persuaderes eum animum habere quem rarissime cuiquam patefaciat, atque in eo animo profunda vulnera latere. Mi carissime, ego cor illud sanguine manans vidi.»
«Dolendum mihi profecto est,» dixit Carolus Darnaeus, obstupefactus, «si quicquam in eum peccavi. Numquam talem animum in illo latere suspicatus eram.»
«Est tamen, mi coniunx, ita ut dico. Vereor ne iam ad frugem revocari nequeat; vix ulla superest spes aut mores eius aut fortunam in melius restitui posse. At mihi certissimum est eum et bene et mansuete et liberaliter agere posse, immo etiam magno excelsoque animo.»
Tam pulchra videbatur pura illa fide qua homini quasi perdito confidebat, ut maritus eius, qualis tunc erat, per multas horas eam intueri potuisset.
«Atque, o amor mi carissime!» perrexit, propius illi adhaerens, caput in pectus eius reclinans oculosque ad eum attollens, «memento quantum virium nobis nostra felicitas det, quantum illi infelicitatis suae pondus vires adimat!»
Haec obsecratio ad intimos eius sensus pervenit. «Semper eius rei memor ero, cor meum carissimum! Quamdiu vivam, memor ero.»
Se super aureum caput inclinavit, rosea labra ad sua admovit, eamque bracchiis complexus est. Si tum ille solus et desertus viator, qui per tenebrosas urbis vias errabat, audire potuisset quae illa animo innocenti patefecerat, videreque maritum osculis abstergentem lacrimas misericordiae ex illis caeruleis mollibusque oculis, qui ipsum maritum tam amanter intuebantur, fortasse in ipsam noctem exclamavisset — nec tum primum ea verba ex ore eius fluxissent —
«Deus illi ob tam dulcem misericordiam faveat!»