Prossa virgo, nihil prorsus sciens de nova calamitate quae domi acciderat, per angustas vias sibi iter aperiebat, pontemque Novum transgressa flumen superavit, dum mente computat quot res omnino necessarias emere oporteret. Ieremias Cruncerus corbem ferens iuxta eam ambulabat. Uterque tabernas quas praeteribant dextra laevaque diligenter perlustrabat; conventus hominum sollicite observabant atque, si qui vehementius inter se disputarent, via paulum declinata eos vitabant.
Vesper erat asper et frigidus. Fluvius nebula obtectus, cuius adspectum fulgentia lumina confundebant et cuius murmur strepitus asper obscurabat, locos ostendebat ubi in navibus ad ripam religatis fabri sclopeta exercitui rei publicae fabricabant. Vae illi qui cum exercitu isto fraudem moliretur aut honores bellicos indignus obtineret! Melius ei fuisset si barba numquam crevisset: novacula enim publica ipsum tam prope radebat ut ne caput quidem relinqueret.
Paucis rebus ad victum pertinentibus emptis atque olei mensura lucernae destinata, Prossa recordata est vini quoque sibi opus esse. Compluribus vinariis tabernis per fenestras inspectis, tandem ad insigne Boni Republicani Bruti Antiqui constitit, haud procul a Palatio Nationali, quod olim, atque etiam bis, Tuileriae vocabatur. Facies loci ei magis placuit: quietior videbatur quam aliae eius generis tabernae quas praeterierant; etsi pileis civium rubris abundabat, minus tamen rubebat quam ceterae.
Ieremiam rogavit quid sentiret. Cum ille assentiretur, virgo Prossa, comite suo stipata, sub illo Boni Republicani Bruti Antiqui signo tabernam intravit.
Vix attendebant ad lucernarum fumosa lumina, ad homines qui fistulis ori admotis chartis lusoriis mollibus ac tessellis flavis luderent, ad fabrum unum pectore bracchiisque nudis ac fuligine obsitum qui acta diurna clara voce legebat, ceteris auscultantibus; nec arma diligentius spectabant quae aut gerebantur aut deposita ad usum parata iacebant, nec duos tresve hospites super mensas obdormiscentes, qui, brevibus tunicis nigris villosis umeris altis induti, ursis canibusve dormientibus similes erant, attentius contemplabantur. Ita duo isti peregrini ad mensam venditoris processerunt et quid vellent signis ostenderunt.
Dum vinum eis metitur, vir qui cum altero in angulo colloquebatur ab eo discessit atque ad exitum surrexit. Eunti necesse erat Prossae obviam venire; simul atque eam conspexit, virgo clamorem edidit manusque inter se percussit.
Extemplo omnes qui aderant surrexerunt. Verisimillimum erat aliquem propter sententiarum discordiam ab alio trucidari. Itaque universi suspiciebant num quis humi concideret; nihil tamen viderunt nisi virum feminamque attonitos inter se intuentes: ille specie Gallus atque rei publicae studiosissimus, haec apertissime Angla.
Quid in ista tam inopinata tamque frustrata exspectatione fautores Boni Republicani Bruti Antiqui clamosis et rapidis vocibus dixerint, Prossae et comiti eius, etiamsi auribus totis intenderent, non magis intellegendum fuisset quam sermo Hebraeus aut Chaldaeus. Sed uterque prae stupore nihil audiebat. Neque enim Prossa sola admiratione et perturbatione capta erat: ipse quoque Cruncerus, alia, ut videbatur, sua propria de causa, incredibili stupore tenebatur.
«Quidnam est?» quaesivit ille cuius conspectu Prossa exclamaverat, voce iracunda ac praecisa, etsi submissa, lingua Anglica usus.
«O Solomon, mi Solomon carissime!» illa iterum manibus plausit. «Postquam tam diu nec te vidi nec ullam de te famam audivi, hic tandem te invenio!»
«Ne me Solomonem appelles!» respondit vir furtim circumspectans et territus. «Num me perdere cupis?»
«Frater, frater!» Prossa in lacrimas prorupit. «Quando tibi tam dura fui ut tam crudelem mihi interrogationem proponas?»
«Ergo linguam istam tuam importunam contine,» inquit Solomon, «et, si me alloqui vis, foras egredere. Vinum solve ac sequere. Quisnam est hic vir?»
Prossa fratrem, qui ne minimum quidem sorori amorem ostendebat, benigne simul ac maeste capite motitato intuens, inter lacrimas respondit: «Dominus Cruncerus.»
«Exeant ambo,» inquit Solomon. «Num iste me pro umbra mortui habet?»
Ieremias, si vultus eius indicium verum praebebat, plane ita sentiebat. Nihil tamen locutus est; Prossa autem in sacculi sui recessibus, vix prae lacrimis cernens, pecuniam scrutata vinum solvit. Interea Solomon ad discipulos illius Boni Republicani Bruti Antiqui conversus pauca Gallice exposuit; quibus auditis omnes ad pristinas sedes pristinaque negotia redierunt.
«Age,» inquit Solomon, in obscuro quodam viarum angulo subsistens, «quid a me vis?»
«Quam atrociter inhumanus es, frater,» Prossa exclamavit, «erga sororem tuam, quam nulla res umquam ab amore tui abducere potuit! Siccine mihi occurris, sine ullo benevolentiae signo?»
«En tibi! Malum te perdant! En tibi!» inquit Solomon, labris suis labra sororis quasi subito ictu contingens. «Num iam contenta es?»
At Prossa tantum caput movit, tacite lacrimans.
«Si speras me adventu tuo obstupescere,» perrexit frater, «fallitur opinio. Sciebam te hic esse; omnes fere qui hic versantur mihi cogniti sunt. Si vero vitam meam periclitari non vis, quamquam paene contrarium suspicor, quam celerrime abito, ut ego quoque abeam. Negotia me premunt. Munere publico fungor.»
«Solomon frater meus Britannicus,» gemuit Prossa, lacrimosos oculos sustollens, «qui in patria inter viros optimos summosque excellere potueras, nunc apud alienigenas munere publico fungeris, et apud tales alienigenas! Paene mallem carissimum puerum meum in suo...»
«En! Id ipsum dico!» frater eam interpellavit. «Praevideram. Mortem meam appetis. Ipsa soror me suspicionibus obnoxium faciet, eo ipso tempore quo fortuna mihi succedit!»
«Caelum clemens et misericors id avertat!» exclamavit Prossa. «Mallem te, Solomon dulcissime, numquam iterum videre, quamquam semper vere dilexi et semper diligam. Unum mihi verbum amoris dic; confirma nullam inter nos iram aut alienationem esse, et nulla mora te amplius detinebo.»
O bona Prossa! Quasi vero culpa ipsius aliqua illud inter eos dissidium ortum esset! Quasi non Lorrius iam ante multos annos, in quieto illius suburbii Soho angulo, certo comperisset hunc pretiosum fratrem sororis opes consumpsisse eamque deseruisse!
Solomon tamen verbum quoddam amoris exprimebat, multo asperius atque superbius quam, si eorum merita et condiciones inter se commutatae essent, facere umquam ausus esset; quod quidem toto terrarum orbe fieri solet. Dum sic loquitur, Ieremias eum umero tetigit atque rauca voce subito interrogationem sane singularem intulit.
«Age, si licet, unum a te quaeram: Ioannes Solomon vocaris an Solomon Ioannes?»
Minister, qui antea Ieremiae ne unum quidem verbum dixerat, ad eum repente suspiciosus conversus est.
«Eia! Aperte loquere,» inquit Ieremias, quamquam ipse id facere haud facile poterat. «Ioannes Solomon an Solomon Ioannes? Soror te Solomonem vocat, atque eam, quippe sororem, scire oportet. Ego vero scio te Ioannem esse. Utrum nomen primum ponitur? Atque etiam nomen Prossae quaero: non idem fuit tibi nomen trans mare.»
«Quid istis verbis significas?»
«Ne ipse quidem satis novi quid significem; non enim mihi in mentem venit quo nomine trans mare vocatus sis.»
«Non venit?»
«Non venit; sed per caput meum iurare possum id nomen duas syllabas habuisse.»
«Vero?»
«Ita est. Alter ille una tantum syllaba constabat. Te novi. Explorator eras, testis in Vetere Bailia. Dic mihi, per ipsum mendaciorum patrem, cuius filius germanus es, quo nomine tum vocatus es?»
«Barsadius,» vox alia subito interposuit.
«Istud nomen mille libris aestimo!» Ieremias exclamavit.
Is qui respondisset Sidneius Cartonius erat, manibus post tergum sub oris paenulae equestris coniectis. Iuxta cubitum Ieremiae tam neglegenter stabat ac si in ipsa Vetere Bailia adesset.
«Noli metuere, mi Prossa carissima,» inquit Cartonius. «Heri vesperi apud Lorrium, cui adventus meus magno stupori fuit, perveni; convenit inter nos ut nusquam alibi apparerem donec res feliciter cecidissent aut occasio auxilii ferendi exstitisset. Nunc autem hic adsum ut cum fratre tuo pauca colloquar. Utinam frater tuus honestiore officio fungeretur quam est id quod Barsadius exercet! Utinam, tua causa, non inter oves carcerum numeraretur!»
Ovis enim carcerum eo tempore vulgari quodam sermone dicebatur explorator qui sub carcerum custodibus operam dabat. Explorator, qui iam pallidus erat, magis etiam expalluit atque Cartonium interrogare coepit qua audacia...
«Dicam tibi,» Sidneius eius verba praecidit. «Ante unam horam aut paulo amplius, dum carceris Conciergeriae muros contemplor, te ex eo exeuntem forte conspexi. Eiusmodi tibi vultus est qui facile memoria teneatur; ego autem vultuum memoriam bonam habeo. Quoniam eo loco te vidisse me curiosum fecit, cum praeterea causa mihi esset, quam tu non ignoras, te cum miseriis amici cuiusdam nunc miserrimi coniungendi, eandem quam tu viam ingressus sum. Te prope vestigiis secutus in hanc tabernam vinariam intravi atque iuxta te consedi.»
«Ex libero sermone quo cum socio usus es atque ex rumoribus quos admiratores tui palam iactabant, haud difficulter cognovi cuius generis munere fungereris. Paulatim autem res quam forte coeperam certam consilii formam, domine Barsadi, induere visa est.»
«Quod consilium?» explorator quaesivit.
«In via id explicare molestum et fortasse periculosum esset. Num mihi gratificari velis, si pauca minuta secreto mecum contereres, velut in aedibus argentariae Tellsonianae?»
«Itane minaris mihi?»
«Ego vero? Num minatus sum?»
«Cur igitur eo veniam?»
«Equidem, Barsadi, nescio quid respondeam, si tu ipse nescis.»
«Id est, nempe, dicere non vis?» explorator incerta voce quaesivit.
«Rectissime intellexisti. Nolo.»
Ista quasi otiosa temeritas, qua Cartonius in vultu atque habitu utebatur, summae ei utilitati erat in eo negotio quod in occulto animo agitabat, praesertim adversus hominem huius modi. Exercitatissimis oculis eius formidinem perspexit, occasionemque omnem arripuit.
«En vides,» inquit explorator, sororem accusatoriis oculis intuens; «praedixi. Si quid mali inde exorietur, tua culpa erit.»
«Age, age, mi Barsadi,» exclamavit Sidneius, «noli tam ingratus esse. Nisi sororem tuam plurimi facerem, fortasse non tam comiter ad propositum pervenissem quod ad utilitatem utriusque nostrum conferre cupio. Mecumne ad argentariam ibis?»
«Audiam quid dicere velis. Etiam, tecum ibo.»
«Primum censeo sororem tuam ad angulum viae suae tuto deducendam esse. Mi Prossa, bracchium mihi praebe. Non est hodie Lutetia urbs in qua tibi sine custode ambulandum sit. Quoniam comes tuus Barsadium novit, eum quoque ad Lorrium nobiscum invitabo. Paratine sumus? Age igitur!»
Postea virgo Prossa recordabatur, atque usque ad supremum vitae diem meminisse solebat, se, dum bracchium Sidneii ambabus manibus premeret oculosque in eius vultum attolleret, obsecrans ne quid mali Solomoni inferret, in illo bracchio firmam quandam animi intentionem, in illis oculis splendorem quendam divinum animadvertisse. Quae res non modo levitatem vultus ac sermonis eius refellebat, sed ipsum virum transformare atque ad maiorem quandam dignitatem evehere videbatur.
Verum tum nimis sollicitabatur de fratre qui tam parum eius amorem meritus erat, atque nimis Sidneii benignis confirmationibus occupabatur, ut rebus sic animadversis tantum ponderis tribueret quantum earum natura postulabat.
Ad viae suae angulum eam reliquerunt. Cartonius deinde viam ad Lorrii hospitium, paucis minutis iter abesse, duxit; Ioannes Barsadius, sive Solomon Prossus, iuxta eum ambulabat.
Lorrius cena modo finita ante duos parvos truncos ligni laete ardentes sedebat; fortasse in flammis imaginem quaerebat illius quondam paulo iunioris senis Tellsoniani qui ante tot annos in deversorio Regio Georgio apud Dubrim carbones rubentes contemplatus erat. Ingredientes ubi audivit caput convertit, vultuque declaravit quantum adventu viri ignoti miraretur.
«Frater virginis Prossae, domine,» inquit Sidneius. «Barsadius.»
«Barsadius?» senex repetivit. «Barsadius? Nomen hoc et vultus mihi aliquid revocant.»
«Dixi tibi, Barsadi, vultum tuum memoria dignum esse,» Cartonius frigide observavit. «Quaeso, sede.»
Ipse quoque sedens nexum quem Lorrius quaerebat frontem contrahens his verbis obtulit: «Testis illo in iudicio.» Confestim Lorrius recordatus est hospitemque novo iam aperto odio aspexit.
«Virgo Prossa agnovit in Barsadio illum amantissimum fratrem de quo saepe audivisti,» inquit Sidneius; «et ipse consanguinitatem confessus est. Nunc ad nuntium multo peiorem venio: Darnaeus denuo comprehensus est.»
Senex stupore percussus exclamavit: «Quid ais? Nondum duae horae intercesserunt ex quo eum sanum liberumque reliqui, atque ad eum iam rediturus eram!»
«Nihilominus comprehensus. Quando res acta est, Barsadi?»
«Modo, si omnino acta est.»
«Barsadius de re, domine, optimus auctor est. Ex iis quae hic inter pocula socio suo, alteri ex ovibus carcerum, narravit, comperi comprehensionem factam esse. Nuntios apud portam reliquit atque eos a ianitore intromissos vidit. Nulla prorsus dubitatio superest quin denuo captivus teneatur.»
Lorrius, negotiorum usu perspicax, in Cartonii vultu legere potuit tempus frustra teri si de rei veritate amplius quaereret. Etsi perturbatus erat, sciens tamen in praesentia sibi constantiam magno usui esse posse, animum cohibuit atque tacitus attente auscultavit.
«Nunc spero,» Sidneius eum allocutus est, «nomen et auctoritatem medici Manetti cras ei non minus profutura esse quam hodie. Dixistine, Barsadi, eum cras iterum iudicibus sistendum?»
«Ita, opinor.»
«Utinam ergo medici auctoritas cras valeat sicut hodie valuit! Sed fortasse non valebit. Fateor tibi, Lorri, animum mihi vehementer commotum esse quod medicus Manettus hanc comprehensionem prohibere non potuerit.»
«Fortasse antea nihil de ea resciverat,» respondit Lorrius.
«At id ipsum, si reputemus quam arcte cum genero eius salus eius coniuncta sit, magis nos terrere debet.»
«Verum dicis,» senex confessus est, manu anxia mentum premens oculisque anxiis in Cartonium defixis.
«Ut breviter dicam,» Sidneius perrexit, «haec sunt tempora desperata, quibus homines pro perditis rebus perdita certamina ad extremos fortunae casus suscipiunt. Medico licet victoriam petere; ego etiam in certamine quod perditurus videar me committam. Hic nullius hominis vita pecunia comparari potest. Quem populus hodie domum triumphantem tulit, cras damnare poterit. Ego vero, si res pessime cedent, hoc praemium petere decrevi: amicum intra carcerem Conciergeriae mihi comparare. Is autem amicus quem lucrari constituo Barsadius est.»
«Bonas sane chartas habere te oportet,» respondit explorator.
«Videamus quas habeam; singulas recognoscam. Lorri, nosti me hominem esse in potationibus intemperantem. Velim mihi paulum vini adusti afferri iubeas.»
Vinum adustum appositum est. Primum poculum uno haustu exhausit, deinde alterum, vasque paulisper cogitabundus a se removit.
«Domine Barsadi,» ita rursus Cartonius locutus est, quasi chartas in manu sua ordine spectaret, «inter oves carcerum numeraris; es nuntius consiliorum rei publicae, nunc ostiarius carceris, nunc ipse captivus, semper speculator et occultus delator. Praesertim quod Anglus es, hoc in loco maioris pretii haberi potes: minus enim de Anglo quam de Gallo suspicio oritur eum ad huiusmodi munus mercede corruptum esse. Interim tamen falsum nomen iis qui te conducunt praebes. Optima haec charta est.»
«Barsadius, qui nunc rei publicae Gallicae servit, olim magistratibus Anglicis optimatibusque, libertatis Gallicae hostibus, operam dabat. Egregia haec altera charta! In hac terra suspicionibus referta facile quilibet concludat Barsadium etiamnunc Anglicis optimatibus stipendium accipere, speculatorem esse Pittii, hostis perfidi qui in sinu rei publicae insidias ponat; hunc esse illum Anglum proditorem, omnium facinorum administrum, quem totiens nominaverunt neque umquam invenire potuerunt.»
«Huic chartae nulla adversaria par esse potest. Intellexistine quas chartas in manu teneam, Barsadi?»
«Ut ludum tuum intellegam, non quidem,» explorator paulum perturbatus respondit.
«Assem igitur meum iacio: Barsadii ad proximum consilium sectionis publicum delationem. Tu vero, Barsadi, tuas chartas diligenter considera ac vide quid habeas. Non est festinandum.»
Vas ad se rettulit, alterum poculum vini adusti infudit et uno haustu exhausit. Videbat exploratorem timere ne ipse ebrietate incitatus eo audaciae perveniret ut eum statim accusaret. Quo comperto, poculum iterum implevit atque exhausit.
«Tuam manum, Barsadi, accuratissime inspice. Tempus tibi sumas.»
Peiores chartas in manu habebat quam Cartonius suspicatus erat; complures etiam quae ipsi Cartonio ignotae erant et exitium minabantur, Barsadius animo circumvolvebat.
Ex honesto illo, ut ipse putabat, munere in Britannia expulsus erat, quod ibi nimium saepe atque parum feliciter periuraverat; non sane quod huiusmodi operarii Britannis necessarii non essent, nam causae quibus Angli gloriantur se ab arcanis rerum publicarum exploratoribus alienos esse recens demum natae sunt. Mare igitur traiecerat et in Gallia simile ministerium acceperat: primum suos ibi populares ad insidias sollicitans et colloquia eorum clam excipiens, postea ipsos etiam Gallos eodem modo captans.
Meminerat sub priore regimine se in vico Sancti Antonii tabernamque vinariam Defargii exploravisse; a vigilibus publicis aliqua de medici Manetti captivitate, liberatione, vita denique atque rebus gestis didicisse, quibus rebus quasi aditum ad familiare cum Defargiis colloquium aperire speraret. Eas vero apud dominam Defargiam tentaverat, sed infelicissime ei res cesserat.
Numquam sine timore ac tremore recordabatur feminam illam formidolosam, dum ipse loqueretur, opus laneum acubus contexuisse, atque dum digiti eius moverentur, oculos in se ominose defixos tenuisse. Postea saepius in sectione Sancti Antonii viderat eam tabulas suas filis et acubus contextas proferre, hominesque per eas accusare, quorum vitas securis publica sine mora vorabat.
Sciebat, ut omnes qui talibus rebus operam dabant, se numquam tutum esse, effugere non posse, sub securis umbra velut vinculis ligatum teneri; quamvis omni perfidia atque omni mutatione partium grassanti terrori inserviret, unum tamen verbum posse ferrum in eius cervicem demittere.
Si quis igitur, praesertim de gravissimis causis quas Cartonius modo nominaverat, nomen eius deferret, certum sibi esse praevidebat mulierem illam inexorabilem, cuius crudelitatem totiens expertus erat, fatalem ex opere suo indicem producere, ultimamque vitae servandae spem prorsus delere. Cum praeterea omnis homo qui clam speculatur ad metum cito pronus sit, haud mirum erat eum, tot chartas eiusdem atri coloris considerantem, magis etiam exalbescere.
«Non admodum tibi placere videtur manus tua,» Sidneius placidissime animadvertit. «Ludisne?»
«Equidem, domine,» respondit explorator quam supplicissime, ad Lorrium conversus, «te, virum annis atque humanitate venerabilem, obsecrare velim ut hunc iuvenem te multo minorem admoneas num talia proferre, qualia minatus est, cum eius dignitate ullo modo conveniat. Fateor me speculatorem esse, atque eiusmodi munus infamiae plenum haberi; at tamen necesse est aliquem eo fungi. Hic autem vir minime speculator est. Cur igitur se ita dedecoret ut ipse quoque explorator fiat?»
«Assem meum, Barsadi,» Cartonius, horologium inspiciens, ipse respondit, «brevi tempore et sine ulla conscientiae offensione iaciam.»
«Speraveram vero, domini,» explorator, qui Lorrium in sermonem inducere numquam desinebat, «vos propter amorem erga sororem meam...»
«Amorem meum erga sororem tuam nullo modo melius declararem quam si eam hoc fratre suo in perpetuum liberarem,» Sidneius interposuit.
«Itane putas, domine?»
«Sic animo mihi plane ac firmissime constitutum est.»
Exploratoris blanda illa ac lenis loquendi ratio, vestitui eius rudi studiose ostentato et fortasse ceteris eius moribus prorsus dissimilis, ob Cartonii mentem inscrutabilem, quae etiam viris Barsadio sapientioribus honestioribusque aenigma erat, adeo turbata est ut iam omnino deficeret. Dum explorator quid responderet nescit, Cartonius, tamquam chartas denuo inspiceret, addidit:
«Immo vero, nunc iterum reputanti mihi videtur me alteram quoque optimam chartam habere quam adhuc non numeravi. Quisnam erat ille amicus tuus et eiusdem generis ovis, qui dicebat se in carceribus provincialibus pasci?»
«Gallus est. Tu eum non nosti,» explorator festinanter respondit.
«Gallusne?» Cartonius quasi secum cogitans repetivit, nulla ratione eius verba attendere visus. «Fortasse Gallus est.»
«Ita sane est, hoc affirmo; nec quicquam ad rem pertinet,» Barsadius perrexit.
«Nec quicquam ad rem pertinet,» Cartonius eadem quasi mechanica voce iteravit. «Non pertinet... minime pertinet. Verum tamen eius vultus mihi notus est.»
«Haud credo. Certus sum te falli. Fieri non potest,» respondit speculator.
«Fieri non potest,» Cartonius submissa voce secum repetivit, dum poculum, quod feliciter parvum erat, iterum otiose versabat. «Non potest... Gallice quidem bene loquebatur, sed alienigenae mihi similis videbatur.»
«Ex provincia venit,» Barsadius respondit.
«Non ex provincia: alienigena est!» Cartonius exclamavit, manum apertam in mensam impingens, cum subita rerum recordatio menti eius illuxisset. «Clius est! Vestitu mutato, sed idem prorsus homo. Hunc in Vetere Bailia ante oculos habuimus.»
«Iam vero nimis properas, domine,» Barsadius, arrisu quo nasus eius aduncus etiam magis in latus deprimebatur, respondit. «Hic demum occasionem mihi das te vincendi. Clius, quem socium meum olim fuisse, tanto temporis intervallo post, minime negabo, iam complures annos mortuus est. In ultimo eius morbo iuxta lectum adfui. Londinii apud ecclesiam Sancti Pancratii in Agris sepultus est. Quod tunc a multitudine flagitiosorum tam odio habebatur, funus eius sequi non potui; sed ipse adiutor fui cum corpus eius in loculo poneretur.»
Hic Lorrius, e loco quo sedebat, miram quandam monstri speciem in pariete adumbratam animadvertit. Unde ea orta esset cum quaereret, tandem sensit capillos Ieremiae, qui iam satis rigidi erant, omnes repente tam alte erectos tamque immobiles stetisse ut umbram illam efficerent.
«Rationem sequamur,» explorator perrexit, «et aequi simus. Ut intellegas quantum fallaris, documentum funeris Clii ostendam, quod in schedarum mearum theca fortuito ab illo tempore mecum fero.» Manu trepida chartam protulit atque expandit. «Ecce! Vide, quaeso, vide! In manus etiam tuas accipe: neque fictum neque falsum documentum est.»
Tum Lorrius umbram in pariete protractiorem fieri vidit: Ieremias enim surrexerat atque propius accesserat. Capilli eius, si ab illa vacca cornibus incurvis, quae in fabula de domo ab Iacobo aedificata memoratur, modo exornati fuissent, non magis in altum erigi potuissent.
Exploratore id non animadvertente, Ieremias iuxta eum constitit et umerum eius, quasi apparitor quidam ex inferis rediens, tetigit.
«Iste Rogerius Clius, domine,» inquit Cruncerus vultu taciturno atque ferreo. «Eumne tu in loculum imposuisti?»
«Ego imposui.»
«Quis igitur eum ex loculo sustulit?»
Barsadius in sellam se recepit atque haesitans rogavit: «Quid tibi vis?»
«Hoc volo dicere: illum numquam omnino in eo iacuisse. Minime vero! Caput meum amputetur, si umquam in loculo ille fuit!»
Explorator ad duos dominos se convertit. Ambo autem stupore maiore quam verbis exprimi posset Ieremiam intuebantur.
«Ego tibi dico,» Cruncerus instabat, «lapides ad vias sternendas adhibitos atque terram in loculo condidisse vos, non Clium. Ne mihi dicas vos illum sepelivisse. Fraus erat, fallacia erat; ego et duo alii rem novimus.»
«Unde rem nosti?» Barsadius exclamavit.
«Quid ad te pertinet?» Ieremias fremuit. «Per Deum! Ego adversus te veterem habeo querellam propter iniurias quas hominibus honestum quaestum exercentibus intulisti. Pro dimidia guinea libenter gulam tuam manibus comprimerem, donec spiritum emitteres.»
Cartonius et Lorrius, qui tam inopinato negotii exitu attoniti erant, rogaverunt Cruncerum ut iram cohiberet et rem aperiret.
«Alio tempore, domine,» ille ambigue respondit; «tempus praesens ad haec exponenda parum commodum est. Hoc unum certo scio: iste optime novit Clium numquam in loculo iacuisse. Modo uno verbo asserat ibi eum fuisse: aut gulam eius pro dimidia guinea comprimam donec exanimetur» -- quam condicionem Ieremias tamquam liberalissimam extulit -- «aut continuo foras prosiliam eiusque nomen publice deferam.»
«Hem!» Cartonius inquit. «Unum saltem video: aliam chartam habeo, Barsadi. In hac Lutetia ira flagranti, ubi suspicio ipsum aerem implet, fieri non potest ut delatus vivus evadas, cum exploratore altero optimatibus faventi societatem habeas, cui eadem atque tibi pristina officia sint; qui praeterea mortuum se simulavit atque ex mortuis ad vitam quasi revixit! Coniuratio alienigenarum in carceribus adversus rem publicam! Valida charta est, et sine dubio ad supplicium securis ducens. Ludisne?»
«Minime!» explorator respondit. «Manum meam abicio. Fateor nos apud turbulentas illas plebis turbas tam invisos fuisse ut ego Anglia vix effugerim quin aquis summersus interirem, Clium vero ubique ita investigatum esse ut nullo pacto effugere posset nisi morte simulata. Sed unde iste homo simulatum illud funus noverit, mihi inter maxima miracula numerandum est.»
«Noli caput tuum circa istum hominem fatigare,» Cruncerus contentiosus retulit. «Satis tibi erit cum hoc domino negotium habere. Et audi me iterum!» -- Neque Ieremias ab ostentanda illa sua liberalitate abstinere poterat. -- «Pro dimidia guinea gulam tuam libenter comprimerem.»
Ovis carcerum ab eo ad Cartonium conversa firmiore voce dixit: «Ad summam iam rem pervenimus. Mox ad officium meum redeundum est; diutius morari non possum. Dixisti te aliquid mihi propositurum esse; quid tandem? Sed hoc tibi scito: ne nimium a me postules. Si quid in munere meo me iusseris efficere quod caput meum in maius periculum adducat, tutius mihi erit recusando vitae aleam subire quam consentiendo; atque hanc potius viam eligam. Desperationem nominas: omnes hic desperati sumus.»
«Memento etiam me, si ita visum erit, te posse accusare. Per ipsa saxa iuramentis iter mihi patefacere possum; idem et alii possunt. Dic nunc quid a me petas.»
«Non multum. Ianitorne carceris Conciergeriae es?»
«Semel tibi pro semper dico: effugium inde nullum omnino fieri potest,» explorator constanter respondit.
«Cur mihi dicis quod ego ne rogavi quidem? Ianitorne carceris Conciergeriae es?»
«Interdum sum.»
«Potesne, cum libuerit, munus illud suscipere?»
«Intrare atque exire possum quando volo.»
Cartonius alterum poculum vino adusto implevit, deinde lente in focum effudit oculisque guttas cadentis liquoris prosecutus est. Cum nihil iam reliquum esset, surrexit atque dixit:
«Hactenus coram his duobus locuti sumus, quod expediebat vim chartarum quas quisque haberet non nobis solis cognitam esse. Nunc in cubiculum illud obscurum mecum veni; ibi ultimam rem sine arbitris paucis verbis agemus.»