«Ego eum servavi.» Non alterum erat ex illis somniis quibus maritus saepius domum redisse visus erat: re vera aderat. At uxor nihilominus tremebat, incertusque quidam gravisque timor eius animum premebat.
Tantae erant undique tenebrae, tantus animorum ardor ulciscendi atque inconstantia, tam saepe insontes homines levissimis suspicionibus atque occulta malitia ad mortem trahebantur, ut Lucia oblivisci nullo modo posset complures, qui non minus quam maritus suus innocentes essent nec minus suis cari, cotidie eandem sortem subire ex qua ille vix ereptus erat. Quare pectus eius, quamvis magno onere levatum, non ea qua oportebat laetitia recreabatur.
Iam umbrae vespertinae diei hiemalis descendebant; iam plaustra illa terribilia per vias volvebantur. Animo ea sequebatur Lucia, quasi maritum inter damnatos quaereret. Tum praesentem ipsum artius complectebatur, atque etiam vehementius tremebat.
Pater, dum filiam confirmat, mirum in modum illa muliebri infirmitate superiorem se praebebat, plenus tamen tenerae misericordiae. Nihil iam cenaculi, nihil sutoris operis, nihil illius numeri «Centum quinque, Turris Septentrionalis»! Quod sibi faciendum proposuerat perfecerat; promissum exsolverat; Carolum servaverat. In eo igitur omnes subsidium ac praesidium ponerent.
Parcissime vivebant domestici, non modo quod ita tutissime vitam agebant, minime plebis invidiam irritantes, sed etiam quod opibus non abundabant. Carolus enim toto captivitatis tempore pro victu suo, quamquam miserrimo, pro custodibus suis, atque ad pauperiorum captivorum alimenta gravia stipendia pendere coactus erat.
Partim ob hanc inopiam, partim ne exploratorem aliquem sub specie ministri domum admitterent, famulum nullum alebant. Civis ille et civis femina qui portae atrii praeerant interdum ministeria quaedam praestabant; Ieremias autem, quem Lorrius paene totum ad eos transtulerat, cotidianus eorum adiutor factus erat, et singulis noctibus ibi dormiebat.
Decreto rei publicae, quae se Unam et Individuam profitebatur atque Libertatem, Aequalitatem, Fraternitatem aut Mortem praedicabat, sancitum erat ut in ianua vel poste cuiusque domus omnium ibi habitantium nomina litteris certa magnitudine, certa etiam a solo altitudine, perspicue describerentur. Itaque nomen Ieremiae in inferiore poste rite inscriptum conspiciebatur.
Cum autem umbrae diei longiores fierent, is cuius nomen ibi legebatur ipse apparuit, postquam pictori operam inspexerat quem medicus Manettus conduxerat, ut ceteris nominibus adderet nomen «Carolus Evremondius, qui Darnaeus appellatur».
Communis metus ac diffidentia, quae totam illam aetatem obscurabant, omnes consuetudines vitae quamvis innoxias immutaverant. In angusta medici familia, sicut in innumeris aliis, ea quae ad cotidianum usum opus erant singulis fere vesperis emebantur, exiguis portionibus atque ex variis tabernulis. Omnium hoc erat studium, ne oculos ad se converterent neve occasionem sermoni aut invidiae darent.
Iam per aliquot menses virgo Prossa et Ieremias munere rerum comparandarum fungebantur: illa pecuniam, hic corbem ferebat. Singulis diebus, sub tempus quo lucernae publicae accendebantur, foras exibant ut necessaria mercarentur ac domum referrent.
Virgo Prossa, quamvis in familia Gallica per multos annos versata linguam eius populi, si voluisset, aeque ac suam cognoscere potuisset, id minime curaverat. Quare nihilo plus ex istis «ineptiis», ut ipsa sermonem Gallicum appellabat, noverat quam Ieremias.
Emendi autem ratio ei haec erat: substantivum quoddam nomen, nullo articulo neque alia praefatione adhibita, tamquam telum in caput tabernarii iaciebat. Si forte id non erat rei quam petebat nomen, oculis quaerebat rem, inventam arripiebat neque dimittebat antequam pretium convenisset. In pretio constituendo unum semper digitum minus quam venditor ostendebat extollebat, quotcumque ille digitos proposuisset; id iustum pretium esse affirmabat.
«Age, domine Ieremia», dixit Prossa, cui oculi nimia laetitia rubebant; «si paratus es, ego quoque parata sum.»
Ieremias rauca voce se virgini Prossae praesto esse professus est. Quidquid quondam rubiginis habuerat, pridem usu detritum erat; at capilli eius aculeati nulla lima umquam deponi poterant.
«Multa nobis comparanda sunt», inquit Prossa, «et iucundum sane nobis erit negotium. Vinum inter cetera desideratur. Scilicet praeclaras sane salutes isti pileis rubris insignes inter pocula nuncupabunt, ubicumque id emerimus!»
«Quod ad tuam scientiam attinet, virgo», respondit Ieremias, «idem fere erit sive pro tua salute sive pro salute Senis illius bibent.»
«Quis est ille?» interrogavit Prossa.
Ieremias, nonnihil verecundans, exposuit se Diabolum veterem intellexisse.
«Heus!» inquit Prossa. «Quid sibi velint isti homines, nullo interprete opus est. Unum est eorum consilium: caedes nocturnae, scelera, maleficia!»
«Tace, carissima! Obsecro, cave quid dicas!» Lucia exclamavit.
«Cavebo, cavebo, cavebo», respondit Prossa. «Sed hoc saltem inter nos dicere licet: utinam in viis careamus istis amplexibus, quibus homines odore cepae tabacique paene suffocant! Age vero, Avicula mea, ab isto foco ne vestigium quidem moveas dum redeo. Maritum carissimum recuperatum cura, neque pulchrum caput ab eius umero, cui nunc innititur, removeas donec me rursus videris! Licetne mihi, medice Manette, priusquam abeam aliquid interrogare?»
«Hanc tibi libertatem sumere licere existimo», respondit medicus subridens.
«Obsecro te, de Libertate noli loqui! Satis superque eius iam habemus», ait Prossa.
«Tace, carissima! Iterumne?» monuit Lucia.
«Age, mea dulcissima», inquit Prossa, capite graviter annuens, «breviter rem totam expediam. Ego enim clementissimi domini mei Georgii Tertii, Britanniae regis, subdita sum.» Quo nomine dicto genua modice flexit. «Itaque haec mihi sententia semper est: Eorum consilia confundantur; fraudes improbae frustrentur; in rege nostro spes nostrae nitantur; Deus regem servet!»
Ieremias, subito regiae maiestatis studio incensus, eadem verba voce humili atque rauca post Prossam repetivit, non secus ac si quis in templo responsum redderet.
«Gaudeo», inquit Prossa approbans, «te animo tam vere Britannico esse, quamquam mallem vocem tuam numquam ista gravedine infectam fuisse. Sed redeamus, medice, ad interrogationem. Num» — erat enim mos bonae feminae res quae omnes gravissime sollicitabant per ludibrium quasi neglegenter tangere — «num tandem aliqua spes est fore ut hinc proficisci liceat?»
«Vereor ne nondum. Carolo etiamnunc periculosum esset.»
«Heu, heu!» inquit Prossa, suspirium sub hilaritatis specie reprimens dum flavos Luciae crines ad ignis lucem contemplatur. «Patientia igitur opus est atque exspectatione, neque aliud restat. Capita erecta teneamus, humiliter autem pugnemus, ut frater meus Solomon dicere solebat. Age, domine Ieremia! Tu vero, Avicula, ne moveas te!»
Sic egressi sunt, relinquentes Luciam cum marito, patre atque filiola ad focum claro igne ardentem. Lorrius paulo post ex argentaria reversurus exspectabatur. Prossa lucernam accenderat, sed in angulo abditam posuerat, ne splendorem ignis quietum eis eriperet.
Lucia parvula prope avum sedebat, manibus bracchium eius complexa; ille autem voce paene susurranti fabulam narrare coepit de Fata quadam magna ac potentissima, quae parietem carceris aperuisset captivumque, qui sibi olim beneficium praestitisset, in libertatem emisisset. Omnia tacita atque composita erant; mater quoque Lucia paulo quietior facta erat.
«Quid hoc est?» subito exclamavit.
«Filia mea», inquit pater, narratione intermissa manumque super eius manum imponens, «te compone. Quam perturbato animo es! Minima quaeque res, immo nihil omnino, te perterret. Tune mea filia es?»
«Visum est mihi, pater», Lucia pallida voceque tremente se excusavit, «insolitos quosdam pedum sonitus in gradibus audivisse.»
«Mea carissima, scalae tam quietae sunt quam ipsa mors.»
Vix hoc verbum pronuntiaverat, cum ianua pulsata est.
«O pater, pater! Quid tandem accidit? Absconde Carolum! Serva eum!»
«Filia», inquit medicus surgens manumque umero eius imponens, «ego eum servavi. Quae est ista animi infirmitas, carissima? Sine me ad ostium ire.»
Lucernam manu sustulit, duo conclavia exteriora transiit, ianuamque aperuit. Mox graves pedum sonitus per pavimenta personuerunt, et quattuor viri horridi, pileis rubris induti, gladiis sclopetisque armati, in cubiculum ingressi sunt.
«Civis Evremondius, qui Darnaeus appellatur», dixit primus.
«Quis eum quaerit?» respondit Darnaeus.
«Ego quaero. Nos quaerimus. Te agnosco, Evremondi; te hodie ante tribunal conspexi. Iterum captivus rei publicae es.»
Quattuor viri circumsteterunt eum, quo loco stabat, uxore et filiola corpori eius adhaerentibus.
«Dicite mihi qua ratione et quam ob causam rursus captivus sim.»
«Te recta in Conciergeriam reduci satis est; cras causam cognosces. In crastinum diem citatus es.»
Medicus Manettus tam subito tamque atroci adventu eorum quasi in lapidem conversus erat. Immotus cum lucerna stabat, velut statua ad lucernam sustinendam ficta. His autem verbis auditis se tandem movit, lucernam deposuit, et ei qui locutus erat obviam progressus, anteriorem vestis laneae rubrae partem laxe pendentem manu tenuit, haud tamen aspere, atque ita allocutus est:
«Dixisti te hunc hominem cognoscere. Num me quoque cognoscis?»
«Cognosco te, civis medice.»
«Omnes te cognoscimus, civis medice», tres reliqui dixerunt.
Ille, quasi cogitationibus alio abreptus, singulos contemplatus est; tum post paulum silentii submissiore voce quaesivit:
«Ergone mihi ad eius interrogationem respondebitis? Qua ratione hoc accidit?»
«Civis medice», primus aegre respondit, «ad sectionem vici Sancti Antonii delatus est. Hic civis» — alterum ingressorum demonstravit — «ex Sancto Antonio venit.»
Civis ille capite annuit atque addidit:
«A Sancto Antonio accusatus est.»
«Cuius criminis?» interrogavit medicus.
«Civis medice», primus, ut antea, cunctanter respondit, «nihil amplius quaere. Si res publica a te sacrificia postulat, sine dubio, ut bonum patriae amatorem decet, ea libenter praestabis. Res publica omnibus rebus anteponenda est. Populus summum imperium obtinet. Evremondi, festinandum nobis est.»
«Unum verbum», obsecravit medicus. «Dicesne mihi quis eum accusaverit?»
«Contra institutum est», respondit primus; «sed ipsum hunc civem Sancti Antonii interrogare potes.»
Medicus in illum oculos convertit. Ille pedibus nunc in hanc nunc in illam partem inquietus insistebat, barbam paulisper fricuit, ac tandem locutus est:
«Age vero! Contra institutum profecto est. Sed delatus est, idque gravissime, a cive Defargio et cive Defargia. Atque ab alio quodam.»
«Quo alio?»
«Idne tu quaeris, civis medice?»
«Quaero.»
«Ergo», inquit civis Sancti Antonii, miro quodam vultu medicum intuens, «cras responsum accipies. Nunc ego taceo!»