Duodecim deinde menses praeterierant; Carolus autem Darnaeus iam in Anglia consederat, linguae Gallicae litterarumque eius gentis peritus praeceptor. Nostra aetate professor appellatus esset; illa aetate praeceptor vocabatur. Adulescentes, quibus aliquantum otii esset neque studium deesset linguam vivam per totum terrarum orbem usitatam discendi, erudiebat atque ad cognoscendas eius linguae opes, tum doctrinae tum ingenii, excitabat. De iisdem rebus et ipse recte Anglice scribere et quae Gallice scripta essent recte in Anglicum sermonem convertere poterat. Talis tum generis magistri haud facile reperiebantur: nondum enim principes qui olim fuerant neque reges qui aliquando regnaturi erant ad artem docendi descenderant; nec quisquam ex nobilibus fortunis eversis e rationum libris argentariae Tellsonianae exciderat, ut coquus aut faber lignarius fieret. Darnaeus igitur, cum discipulis egregia doctrina ita prodesset ut studia eorum simul iucunda et fructuosa redderet, idemque interpres elegans non solam verborum ex lexicis scientiam ad opus afferret, brevi cognitus est et adiutus. Praeterea res patriae suae optime noverat, quarum studium in dies crescebat. Ita assiduo studio indefessoque labore res eius in dies floruerunt.
Londinium veniens neque per vias auro stratas ambulaturum se neque in rosis cubiturum speraverat; quod si talia sibi promisisset, numquam profecisset. Laborem exspectaverat; labor aderat: suscepit eum, strenue perfecit, quantum poterat ex eo commodi cepit. In eo omnis eius prosperitas consistebat.
Partem temporis Cantabrigiae agebat, ubi cum adulescentibus academiae discipulis litterarum studia communicabat, velut mercator clandestinus, cui magistratus tamen conniverent: recentiorum enim Europae gentium linguas quasi merces vetitas importabat, cum Graeca Latinaque per legitimam quasi portorii stationem traici solerent. Reliquum tempus Londinii degebat.
Iam vero, ab illis diebus quibus in horto Eden perpetua aestas fuit ad hanc nostram aetatem, qua post hominum lapsum in plerisque terrarum plagis hiems regnare videtur, vita cuiusque viri eandem semper viam secuta est: eam qua et Carolus Darnaeus ibat, viam scilicet amoris erga mulierem.
Luciam Manettam inde ab illo die quo ipse in summo capitis periculo versabatur amaverat. Nulla umquam vox ei tam dulcis tamque cara audita erat quam vox eius miserantis; nullam umquam faciem tam tenera pulchritudine praeditam viderat quam illam, cum ad oram sepulcri sibi iam effossi in eius vultum aspexerat.
Nondum tamen de amore suo ad eam locutus erat. Iam annus intercesserat ex quo caedes in deserto illo castello perpetrata erat, trans mare fluctibus iactatum et longissimas pulverulentas vias: illud ipsum castellum, quamvis e solidis lapidibus exstructum, iam velut nebula somnii memoriae eius obversabatur. Ne per totum quidem illum annum uno verbo puellae patefecerat quo amore teneretur.
Cur ita se continuisset, ipse satis sciebat. Aestivo rursus quodam die, cum nuper ab officiis Cantabrigiensibus Londinium rediisset, in tranquillum illum angulum vici Sohensis deflexit, occasionem quaerens animum suum medico Manetto aperiendi. Sub vesperum erat; Luciam autem cum virgine Prossa foras exisse noverat.
Medicum invenit in sella ante fenestram sedentem librum legentem. Vis illa animi, quae eum olim inter calamitates sustinuerat simulque ipsarum acerbitatem auxerat, paulatim ei redierat. Nunc erat vir summi vigoris, consilii firmitate, voluntatis robore, ad agendum promptissimus.
Interdum tamen, viribus ita restitutis, subitis quibusdam animi motibus abripiebatur, quemadmodum initio fecerat cum ceterae quoque animi facultates ei redditae essent; sed id raro animadvertebatur et in dies rarius fiebat.
Multum studebat, parum dormiebat, magnos labores facile tolerabat, aequabili animi hilaritate fruebatur. Ad hunc Carolus Darnaeus ingressus est; quem conspicatus medicus librum deposuit manumque porrexit.
«Carole Darnaee! Te libenter video. Iam tertium quartumve diem reditum tuum exspectamus. Heri et Striverius et Sidneius Cartonius hic fuerunt; ambo diu iam te redire debuisse asseverabant.»
«Gratias illis ago quod de re mea tantopere solliciti sunt,» respondit ille, de iis quidem paulo frigidius, de medico autem summo cum studio locutus. «Virgo Manetta...»
«Bene valet,» inquit medicus, cum ille haesisset, «reditusque tuus omnibus nobis erit iucundissimus. Ad quaedam domestica curanda abiit; mox tamen aderit.»
«Medice Manette, eam domo abesse sciebam. Hanc ipsam absentiae occasionem arripui, ut a te colloquium peterem.»
Silentium altum secutum est.
«Quid?» inquit medicus, haud dissimulato animi angore. «Huc sellam admove et loquere.»
Ille sellam admovit; difficilius tamen, ut videbatur, reperiebat quae diceret.
«Iam per annum et dimidium, medice Manette,» tandem exorsus est, «mihi contigit ut tam familiariter in hac domo versarer, ut sperem ne res de qua nunc loqui instituo...»
Manu repente porrecta medicus eum inhibuit. Quam postquam paulisper ita tenuerat, retraxit et dixit:
«De Lucia agitur?»
«De ipsa.»
«Difficile mihi est quovis tempore de ea loqui. Multo difficilius te ea voce de Lucia loquentem audire, Carole Darnaee.»
«Ea vox est ardentis admirationis, sinceri honoris, intimi amoris, medice Manette!» reverenter respondit.
Aliquantum rursus tacuerunt; tum pater puellae respondit:
«Credo. Aequum de te iudicium facio; credo.»
Adeo aperte medicus se cohibebat, adeo manifeste constabat eum de hac re agere nolle, ut Darnaeus cunctaretur.
«Pergamne, domine?»
Silentium iterum.
«Perge.»
«Iam intellegis quid dicere velim; sed quam vehementer id dicam sentiamque scire non potes, nisi omnia secreta pectoris mei perspexeris, spes, metus, sollicitudines quibus iam diu onustum est. Medice Manette carissime, filiam tuam ardenter amo, carissime amo, nullo meo commodo spectato, toto denique pectore. Si umquam in terris amor fuit, ego eam amo. Ipse quoque olim amavisti; ille amor quem tunc sensisti pro me loquatur!»
Medicus vultu averso oculos humi defixerat. His autem novissimis verbis manum iterum repente protendit atque exclamavit:
«Istuc ne dicas, quaeso! Mitte ista! Obtestor te, ne illius memoriam revoces!»
Ea vox tam similis erat clamori veri doloris, ut diu postquam conticuerat in auribus Caroli resonaret. Manu porrecta signum fecit, quo quasi oraret ut alter paulisper desisteret. Darnaeus ita accepit tacuitque.
«Da mihi veniam,» inquit medicus post aliquot momenta voce submissa. «Non dubito quin Luciam ames; id pro certo habere potes.»
In sella ad eum conversus est, sed neque in eum respexit neque oculos sustulit. Mentum in manum demisit, capillis canis faciem eius obumbrantibus.
«Num cum Lucia locutus es?»
«Minime.»
«Ne litteris quidem?»
«Numquam.»
«Parum ingenuum esset fingere me ignorare te tantum temporis animum continuisse patris eius causa. Pater eius tibi gratias agit.»
Manum porrexit; oculos tamen non simul ad eum convertit.
«Scio,» inquit Darnaeus reverenter, «immo qui fieri potest ut nesciam, medice Manette, cum vos cotidie coniunctos viderim, inter te et virginem Manettam singularem illum amorem intercedere, tam tenerum, tam e singulari vestra fortuna natum, ut pauca etiam in patrum liberorumque caritate ei conferri possint? Scio, medice Manette, neque enim me id latere potest, in eius animo, etsi iam ad muliebrem aetatem pervenerit, adultae filiae pietatem cum infantis amore fiduciaque coniunctam esse. Scio eam, quae a teneris annis parentibus caruit, nunc in te unum totum animum contulisse, et constantiam ardoremque muliebris aetatis cum ea puerili fiducia et adhaesione iunxisse qua olim frui non potuit, cum tu illi ereptus esses.
«Optime scio te, si ex ipsa altera vita ad eam redisses, vix sanctiorem apud eam haberi posse quam nunc habeare. Scio eam, cum te amplexa collo tuo pendet, infantis puellae mulierisque manus simul circa cervicem tuam inicere. Scio eam, cum te amat, matrem suam qualis illa aetate fuerit qua Lucia ipsa nunc est cernere atque amare; te quoque qualis mea aetate fueris cernere atque amare; matrem dolore confectam diligere; te et per acerbissimas aerumnas tuas et post felicem tuam restitutionem amare. Haec ex quo primum in domo tua vos cognovi noctes diesque perspecta habui.»
Pater puellae capite demisso tacitus sedebat. Respiratio ei paulo concitatior erat; cetera tamen animi perturbati signa comprimebat.
«Medice Manette carissime, cum haec semper scirem atque vos, quasi sacra quadam luce circumfusos, semper viderem, continui me, iterum atque iterum continui, quamdiu hominis vires pati poterant. Sensique, et nunc etiam sentio, amorem meum, vel ipsum meum, inter vos interponere idem esse atque sacram quandam vitae vestrae historiam re non plane aeque digna attingere. At ego eam amo. Caelum testor me eam amare!»
«Credo,» respondit pater maesta voce. «Id iam antea suspicatus eram. Credo.»
«At ne hoc credas,» inquit Darnaeus, cui vox illa maesta velut tacita reprehensio auribus insonuerat, «me, si aliquando tanta felicitate fruar ut filiam tuam uxorem ducam, haec quae nunc loquor vel dicere posse vel velle, si umquam vos ullo modo ab invicem separare in animo haberem. Id enim non solum frustra me temptaturum scirem, sed etiam indignum et turpe esse. Si vel longinqua aliquando talis rei cogitatio in animum meum venire aut ibi latere potuisset—si umquam ibi fuisset aut esse posset—hanc honoratissimam manum nunc attingere non auderem.»
Haec dicens manum suam manui medici imposuit.
«Minime vero, medice Manette carissime. Ego quoque, ut tu, Gallia patria mea sponte relicta exsul, et tamen eius seditionibus, oppressionibus aerumnisque quasi expulsus, ut tu procul ab ea proprio labore vitam sustentans et meliora sperans, nihil aliud peto quam ut fortunam, vitam, domum tuam tecum communicem atque tibi usque ad extremum diem fidem servem. Non ut Luciam eo privem quod filiae, sociae, amicae tuae proprium est, sed ut illi in hoc ipso munere adiutor sim, atque, si fieri possit, eam tibi etiam artius adiungam.»
Manum patris adhuc tenebat. Pater autem, cum manum eius paulisper haud frigide pressisset, manus suas in bracchiis sellae reposuit primumque ab initio colloquii oculos sustulit. Manifestum in vultu eius erat certamen cum illo habitu qui interdum animum eius occupabat atque ad obscuras suspiciones et metus retrahebat.
«Tam ex animo tamque viriliter loqueris, Carole Darnaee, ut tibi toto corde gratias agam atque animum meum totum, aut paene totum, aperire velim. Num causam ullam habes cur Luciam te amare credas?»
«Nullam. Adhuc nullam.»
«Num id imprimis hac animi tui confessione quaeris, ut me sciente protinus explorare possis utrum ita sit?»
«Ne id quidem. Fortasse per complures hebdomadas mihi non erit animus id experiri; fortasse autem iam cras eam spem habebo, sive recte sive perperam.»
«Num consilium a me petis?»
«Non peto, domine. Sed fieri posse putavi ut tibi, si ita tibi rectum videretur, aliquid mihi suadere liceret.»
«Num promissum aliquod a me desideras?»
«Id sane desidero.»
«Quodnam?»
«Plane intellego sine te nullam mihi spem esse. Intellego etiam, si hoc ipso tempore virgo Manetta me in casto pectore suo reciperet—ne putes me tantum mihi temere sumere—nihil mihi ibi loci remansurum esse, si cum amore quo patrem complectitur certare deberem.»
«Quod si ita est, intellegisne quid ex ea re rursus sequatur?»
«Aeque bene intellego unum verbum, quo pater quemlibet eius amatorem commendaret, plus apud eam valiturum esse quam ipsam atque omnes mortales. Quam ob rem, medice Manette,» inquit Darnaeus modeste sed constanter, «numquam id verbum a te petam, ne si vitae meae salus ab eo pendeat quidem.»
«Hoc mihi certissimum est. Carole Darnaee, arcana quaedam oriuntur non modo ex maxima hominum inter se distantia, sed etiam ex intima caritate; quae ex caritate nascuntur adeo tenuia ac delicata sunt, ut ea penetrare difficile sit. Filia mea Lucia hac una in re mihi tamquam arcanum est: quid in eius animo lateat conicere non possum.»
«Licetne, domine, quaerere num eam putas...» Cum ille haesisset, pater sententiam absolvit.
«Num quis alius eius amorem petat?»
«Hoc dicere volebam.»
Pater paulisper secum reputavit, deinde respondit:
«Cartonium hic ipse vidisti. Striverius quoque nonnumquam venit. Si quis alius est, ex his duobus alter tantum esse potest.»
«Aut ambo,» inquit Darnaeus.
«De ambobus simul non cogitaveram; ne alterutrum quidem id verisimile putaverim. At promissum a me petis. Dic quod sit.»
«Hoc peto: si quando virgo Manetta ultro ad te venerit atque de suis erga me affectibus aliquid eiusdem generis tibi confessa fuerit ac nunc ego ausus sum confiteri, te tum testem fore eorum quae dixerim atque eius fidei quam verbis meis habueris. Spero te de me satis benigne iudicaturum esse, ut nullam auctoritatem tuam adversus me interponas. Nihil praeterea de quantis rebus mihi agatur dicam: hoc unum oro. Condicionem autem qua id peto, quamque tuo iure exigere possis, protinus servabo.»
«Promitto,» inquit medicus, «nulla condicione addita. Credo te pure ac vere id petere quod professus es. Credo tibi in animo esse vincula quae inter me et alteram mei ipsius partem, mihi ipso me longe cariorem, intercedunt perpetuare, non infirmare. Si quando Lucia dixerit te ad summam felicitatem sibi necessarium esse, eam tibi tradam. Quod si qua essent... Carole Darnaee, quod si qua essent...»
Adulescens, grato animo motus, eius manum arripuerat; iunctis igitur manibus medicus perrexit:
«...si quae suspiciones, si quae causae, si qui metus, si quid omnino, sive recens sive vetus, adversus eum virum quem illa vere amaret exstaret, cuius tamen rei culpa ab ipso non profecta esset, omnia haec eius causa delerentur. Ea mihi omnia est: carior mihi est quam meus dolor, quam iniuriae, quam... Sed haec vana sunt.»
Tam mira erat ratio qua paulatim ad silentium delapsus est, tam mirus fixus ille obtutus quo, ubi loqui desierat, intuebatur, ut Darnaeus manum suam frigescere sentiret in ea manu quae lente laxata tandem eam dimisit.
«Aliquid modo mihi dixisti,» inquit medicus Manettus, repente subridens. «Quidnam dixeras?»
Darnaeus primo quid responderet nesciebat, donec se de condicione quadam dixisse recordatus est. Ea memoria animum eius levavit; itaque respondit:
«Fides quam mihi habes pari fide a me reddenda est. Nomen quo nunc utor, quamquam a materno nomine parum mutatum, non est, ut meministi, verum meum nomen. Cupio tibi dicere quodnam id sit atque quam ob causam in Anglia verser.»
«Siste!» inquit medicus Bellovacensis.
«Cupio, quo dignior fide tua fiam nec quidquam a te celatum habeam.»
«Siste!»
Uno momento medicus ambas manus auribus admoverat; mox easdem manus ad ipsa Darnaei labra opposuerat.
«Cum te interrogavero, tum mihi narrabis, non nunc. Si tibi res ex sententia cesserit, si Lucia te amaverit, ipso nuptiarum die mane mihi narrabis. Promittisne?»
«Libentissime.»
«Da manum. Ipsa mox domum redibit, satiusque est ne hac nocte nos una videat. Abi! Deus tibi bene vertat!»
Iam tenebrae erant cum Carolus Darnaeus ab eo discessit; hora post, cum obscurior adhuc nox esset, Lucia domum rediit. Sola festinanter in conclave intravit — nam virgo Prossa recta in superius tabulatum ascenderat — mirataque est sellam in qua pater legere solebat vacuam invenire.
«Mi pater!» clamavit. «Pater carissime!»
Nihil responsi accepit, sed e cubiculo patris sonum quendam mallei crebro atque leniter tundentis audivit. Per medium conclave leviter progressa per ostium cubiculi eius prospexit, ac territa statim retro cucurrit, sibi ipsi inclamans, sanguine pavore paene congelato: «Quid faciam? Quid faciam?»
Vix tamen momento uno incerta mansit; rursus accurrit, fores leniter pulsavit, patremque molli voce appellavit. Illa statim voce audita strepitus desiit; nec multo post pater e cubiculo egressus ad eam venit, et diu una huc illuc ambulaverunt.
Eadem nocte illa lecto surrexit ut patrem dormientem conspiceret. Graviter dormiebat; alveolus autem instrumentorum sutoriorum et opus illud iam pridem inchoatum neque absolutum suis locis, ut solebant, iacebant.