Cum raeda tabellaria ante meridiem tandem incolumis Dubras pervenisset, primarius minister deversorii cui nomen erat Georgius Regius ianuam raedae ex more aperuit. Id quidem non sine quadam caerimoniarum pompa fecit; iter enim hieme raeda tabellaria Londinio confectum res erat de qua audaci viatori merito gratularentur.
Iam tum unus tantum viator supererat cui gratulatio deberetur: duo enim reliqui ad sua quisque loca iuxta viam descenderant. Raedae interiora, situ ac mucore infecta, stramine uvido sordidoque instrata, odore molesto tenebrisque plena, caveam caninam paulo grandiorem non male referebant. Dominus autem Lorrius, qui inde se explicabat, longis straminum quasi catenis implicatus, villosis amiculis undique confusis, pileo huc illuc fluitante, cruribus caeno respersis, canem quendam maioris corporis non minus apte imitari videbatur.
«Crasne, minister, navis tabellaria Caletum solvet?» interrogavit.
«Solvet, domine, si modo tempestas talis permanserit et ventus satis secundus fuerit. Aestus maris circa horam secundam post meridiem egregie accommodabitur, domine. Num lectum tibi parari vis?»
«Non ante noctem cubitum ibo; sed cubiculo mihi opus est et tonsore.»
«Deinde ientaculo, domine? Ita vero. Hac, quaeso, domine. Ostendite Concordiam! Sarcinulam domini et aquam calidam in Concordiam ferte! Ocreas domino in Concordia detrahite! (Ignem illic e carbone fossili praeclarum invenies, domine.) Tonsorem in Concordiam arcessite! Age, movete vos omnes propter Concordiam!»
Quoniam cubiculum quod Concordia appellabatur viatoribus ex raeda tabellaria advenientibus semper tribuebatur, hi autem a capite ad calcem multis vestimentis involuti esse solebant, singulare quiddam ea camera ministris Georgii Regii praebebat: nam cum idem fere hominum genus introire videretur, exire tamen omnia omnino genera atque species hominum cernebantur.
Itaque minister alter, baiuli duo, ancillae complures atque ipsa hospita, omnes velut casu, variis locis inter Concordiam et cenaculum morabantur, cum vir quidam sexaginta annorum, veste fusca decore ac sollemniter indutus, quae satis trita erat sed diligentissime servata, manicarum amplis quadratisque limbis ac latioribus loculorum operculis instructa, ad ientaculum suum processit.
Eo ante meridiem nemo praeter illum fusco vestitum virum in cenaculo versabatur. Mensa ientaculo destinata ad focum admota erat; ipse autem, dum cibum exspectabat, igne vultum illustrante, tam immotus considebat, ut pictori effigiem suam exprimendam praebere videretur.
Ordinis atque consuetudinis studiosissimus apparebat, singulis manibus singulis genibus impositis; sub ampla veste pectorali horologium distinctis ictibus sonabat, velut gravem quandam orationem pronuntians, qua gravitatem suam diuturnitatemque cum levi celeri et fugaci flammarum vita conferret. Crus elegans habebat nec parum eo gloriabatur: tibialia enim fusca ex stamine subtili confecta apte ac nitide ei adhaerebant; calcei quoque et fibulae, quamquam nihil ostentationis habebant, cultu decoro commendabantur.
Capillamentum gerebat singulare, parvum, nitidum, crispo flavoque capillo confectum, capiti artissime accommodatum; quod quidem e capillis humanis factum esse credibile erat, quamquam potius e filis sericis aut vitreis in tenues fibras deductis contextum videretur. Lintea corporis, etsi tibialibus non aequabantur subtilitate, tam candida erant quam fluctuum spuma in vicino litore frangentium aut vela candicantia quae longe in mari solis radiis coruscabant.
Vultus, qui se continere et nullum animi motum prodere diu consueverat, sub insolito illo capillamento duobus tamen oculis nitidis et paulum uvidis illustrabatur; quos dominus olim haud parvo labore ad gravem illam atque taciturnam argentariae Tellsonianae speciem adsuefecisse videbatur. Genae sano rubore florebant; facies, quamquam rugosa, pauca sollicitudinis vestigia ostendebat.
Sed fortasse caelebes illi argentariae Tellsonianae administri, quibus arcana negotia creduntur, alienis potissimum curis premebantur; et fortasse curae alienae, non secus ac vestes ab aliis iam tritae, facile et induuntur et exuuntur.
Ut nihil illi deesset quo hominem pictori sedentem referret, dominus Lorrius tandem obdormivit. Ientaculum allatum eum excitavit; atque, dum sellam mensae admovebat, ministro dixit:
«Volo ut hospitium paretur virgini cuidam adulescenti, quae quovis hodierno tempore huc pervenire potest. Aut dominum Iarvisium Lorrium quaeret aut simpliciter virum quendam ex argentaria Tellsoniana. Oro ut mihi statim nunties.»
«Ita, domine. De argentaria Tellsoniana Londiniensi dicis, domine?»
«De illa ipsa.»
«Ita vero, domine. Saepe nobis honor contingit viros ex vestra domo, cum Londinio Parisios atque inde retro commeant, hospitio excipiendi. Mirum quam multa itinera suscipiant qui Tellsonio et Sociis operam dant, domine!»
«Ita est. Etenim nostra domus non minus Gallica est quam Anglica.»
«Ita, domine. Tu tamen ipse, nisi fallor, non saepe eius modi itinera facere soles?»
«Non his quidem proximis annis. Quindecim anni sunt ex quo nos—ex quo ego—postremum e Gallia redii.»
«Itane, domine? Id ante meum hic tempus factum est, domine; ante tempus etiam eorum qui nunc hic ministrant. Tum enim Georgius noster aliorum in manibus erat.»
«Ita credo.»
«Verumtamen, domine, libenter satis magno pignore contenderim domum talem, qualis Tellsonius et Socii est, non modo quindecim, sed quinquaginta iam abhinc annis floruisse.»
«Numerum istum ter multiplicare potes, et centum quinquaginta dicere, neque multum a vero aberrabis.»
«Miram rem narras, domine!»
Minister, ore atque utroque oculo in orbem diductis, a mensa retro cedens mappam ex dextro in sinistrum bracchium transtulit, deinde commodo corporis habitu constitit hospitem edentem bibentemque contemplans, tamquam ex specula quadam: quod ministrorum mensae mos ab omni memoria traditus est.
Ientaculo perfecto Lorrius egressus est ut in litore maris ambularet. Oppidulum Dubrense, angustum, exiguum, tortuosis vicis, a litore se occultabat atque caput in cretaceas rupes condebat, haud aliter ac struthio quidam marinus. Litus ipsum vastum erat et desertum, undis atque lapidum acervis temere huc illuc iactatis; mare autem suo arbitrio agebat, neque quicquam ei magis libebat quam perdere. Fragore ingenti et oppidum et rupes verberabat; ipsum quasi furore correptum oram diruebat.
Aer inter aedes tam vehementer piscibus redolebat, ut credere posses pisces aegrotos eo ascendere, ut eo quasi tingerentur, quemadmodum homines aegroti ad mare descendunt, ut in aquam immergantur. Piscatio quaedam exigua in portu exercebatur; multo plures autem homines noctu huc illuc vagabantur mareque prospiciebant, praesertim cum aestus ingrueret atque plenus iam appropinquaret.
Interdum exigui negotiatores, qui nihil omnino negotiabantur, nescio quo pacto ingentes divitias comparabant; illud quoque notabile erat, neminem in vicinia esse qui accensorem lucernarum ferre posset.
Die in vesperam vergente, aer, qui interdum tam purus fuerat ut litus Gallicum conspici posset, rursus nebula vaporibusque implebatur; eodem tempore mens domini Lorrii nubibus velut obduci videbatur. Ubi tenebrae factae sunt, ante focum cenaculi sedebat, cenam exspectans, sicut ientaculum antea exspectaverat; animus autem eius in vivis rubentibusque carbonibus fodiebat, fodiebat, fodiebat.
Qui in ardentibus carbonibus sic fodit, ei lagoena vini rubri Burdigalensis post cenam adhibita, nihil obest, nisi quod opus ipsum fodiendi intermittere solet. Lorrius iam diu a fodiendo cessaverat; cumque ex lagoena ultimum vini poculum sibi infudisset, eam prorsus contenti animi speciem prae se ferens quam senex quispiam rubicundus, totam vini lagoenam exhauriens, exhibere potest, subito sonitus rotarum per angustum vicum crepitantium exauditus est, qui in aream deversorii cum fragore intravit.
Poculum nondum gustatum reposuit. «Haec est puella!» inquit.
Paucis post minutis minister ingressus nuntiavit virginem Manettam Londinio advenisse, quae libenter virum illum ex argentaria Tellsoniana conveniret.
«Tam cito?»
Minister respondit virginem Manettam in itinere iam cibum cepisse neque nunc quicquam desiderare; vehementer tamen cupere virum Tellsonianum statim convenire, si id illi commodo et voluntati esset.
Viro Tellsoniano nihil iam reliquum erat nisi poculum exhaurire, vultu velut obstinata desperatione composito, singulare illud parvum flavum capillamentum ad utramque aurem aptare, ministrumque in cubiculum virginis Manettae sequi. Erat autem cubiculum magnum et obscurum, luctuose instructum sedilibus nigro panno e crinibus equinis texto obductis, gravibusque mensis ex ligno nigricante onustum.
Mensae totiens oleo perunctae erant, ut duo alta cerea in mensa media ardentia in omnibus earum tabulis obscurum quendam fulgorem repercuterent, quasi in profundis sepulcris ex ligno mahagonico nigro condita essent, nec nisi postquam effossa forent satis lucis ab eis sperari posset.
Tantae erant tenebrae, ut Lorrius, tapete Turcico attrito pedetemptim transiens, puellam Manettam in proximo aliquo cubiculo esse primo putaret. Sed ubi duo alta cerea praeteriit, vidit eam prope mensam inter candelabra et focum ad hospitem excipiendum stantem: puellam non amplius septemdecim annos natam, amiculo viatorio indutam, quae petasum stramineum in itinere gestatum adhuc e taenia manu tenebat.
Cum oculos in exiguam gracilemque formam venustam, in copiam capillorum aureorum, in oculos caeruleos, qui eius oculis interroganti quodam obtutu occurrebant, in frontem denique defigeret, quae, quamquam tam iuvenis tamque levis erat, miram vim habebat modo contrahendi modo explicandi se in vultum quem neque dubitationem neque admirationem neque pavorem neque acerrimam tantum attentionem recte dixisses, quamvis quattuor illas affectiones omnes contineret, subito ei ante oculos viva cuiusdam parvulae puellae similitudo obversata est. Hanc olim in ulnis tenuerat, dum eadem illa freta transiret, frigore saeviente, grandine densissima per aerem acta, mari in altos fluctus insurgente.
Similitudo illa tam cito evanuit quam halitus in superficie speculi illius longi et exilis, quod post puellam stabat. In eius compage nigri quidam Cupidines, quasi valetudinariorum pompa, omnes mutili, nonnulli etiam capitibus carentes, corbulas nigras fructibus Maris Mortui plenas deabus quibusdam nigris offerebant. Tum Lorrius virgini Manettae sollemniter inclinato corpore salutem dixit.
«Sede, quaeso, domine,» inquit puella voce admodum clara et suavi, in qua peregrinus quidam sonus, sed perexiguus, audiebatur.
«Manum tuam exosculor, virgo,» respondit Lorrius, priscae urbanitatis more; rursus se sollemniter inclinavit atque consedit.
«Heri, domine, litteras ex argentaria accepi, quibus certior facta sum novi quiddam nuntiatum esse, vel aliquid repertum—»
«Nihil interest, virgo, utro verbo utaris; utrumque convenit.»
«—de exiguis patris mei miseri bonis, quem numquam vidi, quique iam pridem mortuus est—»
Lorrius in sella se movit atque in illam Cupidinum nigrorum, quasi valetudinariorum pompam, perturbatis oculis respexit: quasi vero ex inanibus illis corbibus cuiquam auxilii aliquid afferri posset!
«—effecisse ut Parisios proficiscerer ibique cum quodam argentariae viro colloquerer, qui tanta benevolentia uteretur ut huius rei causa ipse Parisios mitteretur.»
«Is ego sum.»
«Sicut exspectaveram, domine.»
Illi genua paulum flexit, ut tum mos erat puellis ingenuis, tali quadam venustate ut significare vellet quanti aetatem eius prudentiamque maiorem faceret. Ille eam altero corporis nutu salutavit.
«Rescripsi, domine, argentariae, cum iis qui rem intellegunt et mihi tam benigne consulunt necessarium videretur me in Galliam proficisci, cumque orba parentibus essem neque amicum haberem qui mecum iter faceret, me id maximi aestimaturam esse, si mihi liceret per iter in eius honestissimi viri tutelam me tradere. Ille quidem iam Londinio discesserat; sed, quantum intellego, nuntius post eum missus est, qui rogaret ut me hic opperiretur.»
«Gaudebam,» inquit Lorrius, «cum ista mihi cura mandaretur; multo magis gaudebo cum eam explevero.»
«Vere tibi, domine, gratias ago, easque quam maximas. Argentaria mihi significavit illum virum omnia negotii huius singillatim explicaturum esse, meque paratam esse oportere ad res miras audiendas. Quantum potui animum praeparavi; neque mirum est me vehementer cupere scire quid tandem sit quod audituram sim.»
«Minime mirum,» inquit Lorrius. «Ita—ego—»
Deinde, paulisper moratus, capillamento illo crispo flavoque ad aures rursus composito, adiecit: «Perdifficile est statuere unde exordiar.»
Nec tamen initium fecit; dum dubitat, oculi eius in oculos puellae inciderunt. Frons illa iuvenilis singularem suam speciem induit, pulchram tamen atque propriam, quamquam inusitatam; manum quoque quasi inscia sui sustulit, velut umbram quandam praetereuntem corripere aut retinere conaretur.
«Num vero, domine, mihi prorsus ignotus es?»
«An non sum?» Lorrius manus explicavit atque utrinque porrexit, risu quasi argumentantis adiecto.
Inter supercilia, paulo supra nasum femineum tam delicatum tamque subtiliter formatum quam fieri posset, singularis ille frontis habitus magis magisque apparebat, dum puella cogitabunda in sellam consedit, iuxta quam adhuc steterat. Ille eam meditantem spectabat; simul atque puella oculos iterum sustulit, sic perrexit:
«In hac patria, quae te in suos recepit, recte, opinor, te virginem Anglicam appellare possum, virgo Manetta?»
«Ut tibi placet, domine.»
«Virgo Manetta, ego negotiis deditus homo sum. Negotium mihi mandatum est, quod administrare debeo. Dum id audis, me nihilo pluris facias quam machinam quandam loquentem: profecto vix quicquam aliud sum. Si permittis, virgo, historiam tibi narrabo cuiusdam hominis qui argentaria nostra utebatur.»
«Historiam!»
Ille verbum ab ea repetitum consulto perperam accepisse visus est, cum festinanter subiecit: «Ita vero, eorum qui argentaria nostra utuntur; quos in hoc negotii genere clientes appellare solemus. Ille erat vir Gallus, litteris scientiaque excultus, multa doctrina praeditus, medicus.»
«Num e Bellovaco oriundus?»
«Immo vero, e Bellovaco. Sicut dominus Manettus, pater tuus, ille quoque e Bellovaco erat; sicut dominus Manettus, pater tuus, insigni apud Parisios existimatione fruebatur. Mihi contigit eum illic cognoscere. Inter nos negotiorum tantum commercium intercedebat, sed tale cui multa arcana summa cum fide committerentur. Eo tempore in sede Gallica argentariae nostrae laborabam, idque iam—hem!—viginti fere annos.»
«Tum? Quaerere licet, domine, quo tempore id fuerit?»
«De eo loquor quod ante viginti annos accidit, virgo. Ille uxorem duxit—Anglam quandam—atque ego unus ex iis fui quibus bona eorum in fidem committebantur. Res eius pecuniariae, ut multorum aliorum Galliae virorum familiarumque, penitus in manibus Tellsonianis erant. Pari modo plurimis clientibus nostris, plurimis, vel nunc curator sum vel olim fui, hoc aut illo nomine. Haec, virgo, merae rationes negotiandi sunt: nulla in iis amicitia, nulla propria cura, nihil quod ad animi affectus pertineat.
«Ab uno ad alium per totam vitam negotiis occupatam transii, perinde atque uno die ab uno cliente ad alium transeo. Ut paucis dicam, nihil omnino sentio; machina tantum sum. Sed pergamus—»
«At haec patris mei historia est, domine; atque iam suspicari incipio»—frons illa mirabiliter contracta tota in eum intenta erat—«cum mater, quae patri meo duobus tantum annis supervixerat, mortua me orbam reliquisset, te ipsum fuisse qui me in Angliam adduceres. Prope certe scio te fuisse.»
Lorrius manum parvulam cunctanter sed fiducialiter sibi porrectam accepit eamque non sine caerimonia ad labra admovit. Tum puellam continuo ad sellam reduxit; sinistra manu sellae dorsum tenens, dextra modo mentum fricans, modo capillamentum circa aures aptans, modo dictis suis gestu vim addens, ita stetit ut in eius vultum desuper intueretur, dum illa sedens eum sursum respiciebat.
«Virgo Manetta, ego fui. Hinc autem facile intelleges quam vere modo dixerim me affectus nullos habere atque omnes necessitudines meas cum ceteris hominibus ad sola negotia pertinere: nam cogita me ex illo tempore numquam te vidisse. Ita est; tu interea sub tutela domus Tellsonianae fuisti, ego autem aliis eiusdem domus negotiis occupatus. Affectus! Neque tempus neque occasionem ullis affectibus mihi vita relinquit. Omnes meos annos, virgo, ingentem quandam machinam pecuniariam volvens consumo, qua nummi quasi lintea premuntur.»
Post hanc insolentem cotidiani sui laboris descriptionem Lorrius ambabus manibus capillamentum flavum in capite complanavit—quod sane minime necessarium erat, cum nihil fieri posset planius quam superficies eius iam antea nitida—deinde priorem corporis habitum recepit.
«Hucusque, virgo, ut ipsa animadvertisti, historia patris tui defuncti narrata est. Nunc vero discrimen quoddam accedit. Si pater tuus non tum, quo tempore mortuus esse credebatur, obiisset—Ne terrearis! Quam subito exsiluisti!»
Revera puella vehementer commota erat, et manibus ambabus carpo eius arripiendo adhaesit.
«Quaeso,» inquit Lorrius blanda voce, sinistram e tergo sellae retrahens atque digitis puellae suppliciter eum prehendentibus, qui tremore immani quatiebantur, imponens, «quaeso animum contineas. Negotium tantummodo agitur. Ut dicebam—»
Sed aspectu eius adeo perturbatus est ut subito taceret, verba quaereret, atque denuo inciperet:
«Ut dicebam: si dominus Manettus non mortuus esset; si subito, nullo strepitu, e conspectu hominum sublatus esset; si occulte abduxisset eum aliquis; si quamquam nemo invenire posset quo deportatus esset, facile tamen conici posset in quam locum horrendum delatus esset; si aliquem civem suum inimicum habuisset, cui liceret illa potestate uti, quam ego meo tempore etiam fortissimos in illa transmarina regione tam timide commemorare vidi, ut ne susurrare quidem auderent: potestate, exempli gratia, tabellas, quibus nomen adhuc deesset, cuiuslibet hominis nomine complendi, ut is tum in carcerem, quamdiu libuisset, omnium oblivioni mandandus coniceretur; si uxor eius regem, reginam, aulicos, sacerdotes oravisset ut aliquid saltem de eo nuntiarent, idque totum frustra fecisset—tum, inquam, historia patris tui eadem fuisset atque historia huius miseri viri, medici Bellovacensis.»
«Obsecro te, domine, ut plura mihi dicas.»
«Dicam. Iam dicturus sum. Potesne haec ferre?»
«Quidvis ferre possum, praeter hanc incertitudinem qua nunc teneor.»
«Composito animo loqueris et—composito animo es. Bene habet!» (Quamquam minus fiduciae in gestu eius quam in verbis apparebat.) «Negotium est. Ita rem accipe, quasi negotium sit—negotium quod absolvendum est. Nunc, si huius medici uxor, quamquam fortis animi femina magnoque spiritu praedita, tantum ante partum infantis sui propter haec pertulisset dolorem—»
«Infans illa filia erat, domine.»
«Filia. Ne-negotium est; noli commoveri. Virgo, si misera illa mater antequam filiolam pareret tantis cruciatibus confecta esset, ut statueret ab ea amovere omnem illius doloris hereditatem, quam ipsa experta erat, filiamque ita educare ut patrem mortuum esse crederet—Ne genua flectas! Pro deum atque hominum fidem, cur mihi supplex ad genua accedis?»
«Ut verum dicere velis! O domine carissime, optime, misericordissime, veritatem oro!»
«Ne-negotium est! Ita me conturbas: quomodo autem negotia administrare possum si conturbatus fuero? Clara mente opus est. Si nunc, exempli gratia, tam benigna esses ut diceres quantum novies novem denarii Anglici valeant, aut quot solidi in viginti nummis aureis, quos guineas appellant, numerentur, mirum quantum animi mihi adderes. Quanto securior de tuo animi statu essem!»
Ea huic petitioni nihil quidem respondit, sed ubi illam lenissime erexerat, tam quieta in sella permansit, manusque quibus carpos eius numquam dimiserat iam multo firmiores atque a tremore paene liberae erant, ut Iarvisius Lorrius nonnihil recrearetur.
«Recte, optime. Animum adde! Negotium! Negotium tibi propositum est, idque utile. Virgo Manetta, mater tua hoc ipsum consilium de te cepit. Cum autem mortua esset—cordis, ut credo, dolore confecta—cum numquam antea cessavisset patrem tuum frustra quaerere, te annos duos natam reliquit, quae floreres, pulchra felixque evaderes; neque in te umbra illa taetra incumberet, qua perpetua dubitatio te opprimeret utrum pater in carcere brevi animi dolore confectus periisset, an per annos multos ibi lento cruciatu tabuisset.»
Haec dicens, miseratione quadam admirationi mixta, in diffusos capillos aureos despexit, quasi animo fingeret eos iam canitie aspersos esse potuisse.
«Nosti parentes tuos non multas opes possedisse, quae autem fuerint matri tibique firmiter reservata esse. Non nunc pecunia nova reperta est, nec ullae aliae possessiones, sed—»
Carpum sibi arctius comprimi sensit, atque subticuit. Illa frontis significatio, quae a primo conspectu mirum in modum animum eius allexerat, iam immota manens in doloris atque horroris imaginem conversa erat.
«Sed ille—ille repertus est. Vivit. Eum valde mutatum esse nimis verisimile est; fieri etiam potest ut vix quicquam ex pristino homine supersit, quamquam meliora sperare volumus. At vivit. Pater tuus in domum cuiusdam veteris ministri Parisiis deductus est; nos illuc proficiscimur: ego, ut eum, si potero, agnoscam; tu, ut ei vitam, amorem, officium, quietem, solacium reddas.»
Tremor per omnia puellae membra cucurrit, inde etiam in ipsum Lorrium transiit. Illa submissa sed distincta voce, horroris plena, quasi in somno loqueretur, dixit:
«Umbram patris visura sum! Umbra erit, non pater ipse!»
Lorrius manus quibus bracchium eius tenebatur leniter fricabat. «Age, age, age! Videsne, videsne? Omnia iam comperta habes, sive optima sive pessima. Iam iter ad miserum illum immerito laesum virum ingressa es; et si mare placidum fuerit et terrestris via satis secunda, mox carissimo ei adstabis.»
Eadem voce, quae paulatim in susurrum extenuabatur, puella iteravit: «Ego libera fui, ego felix fui, nec tamen umbra eius mihi umquam obversata est!»
«Unum tantum superest,» inquit Lorrius, hoc ipsum inculcans ut animum eius ad rem praesentem revocaret: «sub alieno nomine inventus est; nomen suum aut iam pridem oblitus est aut iam pridem occultavit. Utrum verum sit nunc quaerere non modo inutile, sed etiam perniciosum esset; nec minus inutile ac perniciosum sciscitari utrum per tot annos casu neglectus an consulto in vinculis habitus sit. Quin etiam quicquam de hac re investigare non modo frustra esset, sed periculum secum ferret.
«Rectius erit nusquam nulloque modo huius rei mentionem facere, eumque e Gallia, aliquantisper saltem, deducere. Ego ipse, quamquam Anglus sum atque satis tutus, quin etiam nos Tellsoniani, quorum tanta est auctoritas in rebus pecuniariis Gallorum, cavemus ne ipsum hoc negotium nominando attingamus. Nullum apud me scriptum porto quod aperte ad hanc rem pertineat. Totum hoc munus clam exsequendum est. Litterae quibus mandatum mihi datur, rationes, commentarii, omnia illa uno versu continentur: 'Ad vitam revocatus', cuius verba quamlibet rem significare possunt.
«Sed quid est hoc? Ne verbum quidem meum attendit! Virgo Manetta!»
Immota prorsus atque tacita, neque in sella quidem reclinata, sub manu eius sedebat omnium sensuum expers; oculi aperti erant atque in Lorrium defixi, illa autem novissima frontis significatio quasi in lapide scalpta vel ferro candenti inusta videbatur. Tam arcte bracchium eius tenebat, ut vereretur ne, si se vi explicaret, puellae dolorem inferret. Itaque, ne loco quidem se movens, magna voce opem imploravit.
Subito femina quaedam vultu paene efferato in cubiculum irrupit, ante ipsos deversorii ministros. Hanc Lorrius, etsi metu perturbatus, a capite ad calcem rubere animadvertit: capillos habebat rubros, vestem insolito modo arctissime corpori aptatam, atque in capite pileum tantae magnitudinis, ut ingenti mensurae ligneae, simulque tegmini militum granatariorum, aut maximo caseo Stiltoniensi similis videretur. Haec brevi fecit ut de solvendo Lorrii bracchio nihil iam dubitaretur: nam robustam manum eius pectori admovit tantaque vi impulit ut ille ad proximum parietem retro avolaret.
(«Haec profecto vir est, ut opinor!» secum cogitavit Lorrius, anhelans, ipso momento quo parietem offendit.)
«Quid hic statis omnes?» mulier illa in ministros deversorii magna voce vociferata est. «Cur non properatis ad ea afferenda quae opus sunt, potius quam hic me ore hianti spectatis? Num ego tam mirabile spectaculum sum? Cur non itis atque affertis? Iam sentietis, nisi statim sales odoratos, aquam frigidam, acetum attuleritis! Sentietis profecto!»
Statim omnes discesserunt ut remedia ista afferrent. Illa autem puellam in lectulum diurnum leniter deposuit atque tanta peritia ac mansuetudine curabat, identidem «Mea carissima!» «Mea avicula!» appellans, capillosque aureos in umeros eius utrinque magna cum cura et quadam superba voluptate distribuens.
«At tu istic, veste fusca!» inquit, indignata et ad Lorrium conversa. «Nonne potuisti quod narrandum erat exponere, quin eam paene morte perterreres? Aspice pallidulum illud tam venustum os, illas frigidas manus! Hoccine argentarii munus esse existimas?»
Tam difficili quaestione Lorrius perculsus erat, ut nihil facere posset nisi eminus spectare, misericordia ac verecundia praeditus, quae tamen prae robustae feminae studio admodum imbecilla videbantur. Interea illa ministris, ea poena minata quae in verbis «iam sentietis» latebat, quamvis quid sensuri essent nusquam explicasset, iussit ut abirent nec se inepte spectarent; deinde paulatim per singulos quasi gradus puellam ad sensus revocavit blandisque verbis persuasit ut languidum caput suo umero reclinaret.
«Spero iam ei melius fore,» inquit Lorrius.
«Non tibi quidem, qui fusca veste indutus es, gratiae agendae erunt, si ei melius fuerit! O mea dulcissima et pulcherrima!»
«Spero,» inquit Lorrius, post alteram moram, summa humilitate ac vix audaci misericordia, «te cum virgine Manetta in Galliam profecturam esse?»
«Credibile vero!» respondit mulier robusta. «Si mihi mare salsum umquam traiciendum fuisset, num censes providentiam divinam mihi in insula sedem dedisse?»
Quae cum alia esset interrogatio cui responderi vix posset, Iarvisius Lorrius discessit, ut eam secum reputaret.