Dies nuptialis sereno lumine fulgebat. Iam ante clausum medici cubiculi ostium, ubi ille cum Carolo Darnaeo colloquebatur, ceteri ad profectionem parati exspectabant. Ad templum profecturi erant Lucia, sponsa pulcherrima, dominus Lorrius et virgo Prossa. Huic quidem hae nuptiae, postquam paulatim animum ad id quod vitari non poterat accommodaverat, summam felicitatem attulissent, nisi haec una cura adhuc remansisset, quod Salomonem fratrem suum sponsum esse maluisset.
«Ergo,» inquit Lorrius, qui satis contemplari sponsam non poterat atque circum eam ibat, ut omnem cultus eius simplicis et venusti partem inspiceret, «ergo huius rei causa, Lucia mea dulcissima, te olim, tam parvulam, trans fretum deduxi! Deus bone! Quam parum tum intellexi quid agerem! Quam leviter tum duxi quantum beneficium Carolo amico meo conferrem!»
«Non id consilio fecisti,» respondit virgo Prossa, quae rem ut erat simpliciter considerare solebat; «unde igitur id praescire potuisses? Nugas agis!»
«Itane? Age, modo ne fleas,» respondit mitissimus Lorrius.
«Ego non fleo,» inquit Prossa; «tu fles.»
«Egone, Prossa mea?» Iam enim interdum cum illa comiter iocari audebat.
«Modo flebas; ego ipsa vidi. Neque miror. Tanta argenteae supellectilis copia, quam illis donavisti, cuiusvis oculos lacrimis implere potest. Nullum inter omnia illa vasa cochlear est, nulla furca,» perrexit, «super qua heri nocte, postquam arca advecta est, non tamdiu fleverim ut nihil iam videre possem.»
«Pergratum mihi est,» inquit Lorrius; «quamquam, mehercule, numquam consilium fuit ut haec exigua amoris pignora cuiquam oculis eriperem. O di boni! Hic dies facit ut homo secum reputet quanta in vita amiserit. Heu, heu, heu! Cogitare liceat dominam Lorriam iam prope quinquaginta annos exstare potuisse!»
«Minime vero!» exclamat Prossa.
«Num igitur nullam umquam dominam Lorriam exstare potuisse putas?» interrogavit ille.
«Bah!» respondit Prossa. «Iam in cunis caelebs eras.»
«Hem!» inquit Lorrius, capillamentum exiguum hilari vultu componens. «Id quoque verisimile videtur.»
«Immo antequam in cunas ponereris, ad caelibatum natura ipsa conformatus eras,» perrexit virgo.
«Tum vero,» respondit Lorrius, «iniquissime mecum actum esse censeo; saltem in eligenda forma ad quam conformandus eram sententia mea audiri debuit. Sed satis de hoc! Nunc vero, Lucia carissima,» addidit, bracchium blandissime circa eius medium corpus iniciens, «ex vicino cubiculo motum audire mihi videor. Itaque ego et Prossa, duo homines negotiorum rationibus assueti, ultimam occasionem tibi dicendi quod audire cupias praetermittere nolumus.
«Patrem tuum, filia, relinquis eadem diligentia eodemque amore servandum quibus tu ipsa eum curas. Nihil erit quod ad eius commodum fieri possit quin fiat. Per proximos quattuordecim dies, dum tu in agro Varvicensi et locis finitimis versaberis, etiam argentaria Tellsoniana, ut ita dicam, post illum loco habebitur. Ubi autem post hos quattuordecim dies ad te et ad maritum tuum carissimum in altero quattuordecim dierum itinere per Cambriam proficiscetur, ipse confiteberis nos eum et integerrima valetudine et laetissimo animo ad vos misisse.
«Iam vero alicuius gradus ad ianuam appropinquare audio. Sine igitur, puella mea dulcissima, me, veterem caelibem, te osculari atque more maiorum bene precari, priusquam is veniat qui suum sibi ius vindicet.»
Paululum eius pulchrum vultum a se removit, ut frontem illam, cuius notas tam bene meminerat, contemplaretur; deinde flavos nitidosque capillos capillamento suo parvo fusco admovit tanta animi sinceritate atque teneritate, ut, si haec vetustatis propria essent, ab ipso Adamo repetenda viderentur.
Aperta est ianua medici, qui una cum Carolo Darnaeo egressus est. Adeo exsanguis erat vultu, quamquam talis non fuerat cum ambo cubiculum intrassent, ut nullus omnino color in ore cerneretur. Animi tamen compositio atque gestus nihil ferme mutati videbantur, nisi quod Lorrius, cuius oculos parum fugere solebat, obscurum quiddam animadvertit, tamquam pristinus ille metus atque animi recessus, instar frigidi venti, per eum nuper transisset.
Filiae bracchium praebuit eamque per scalas ad raedam deduxit, quam Lorrius diei honori conduxerat. Reliqui alia raeda secuti sunt. Mox in proxima aede sacra, nullo alieno oculo spectante, Carolus Darnaeus et Lucia Manetta feliciter matrimonio iuncti sunt.
Peractis nuptiis, dum parva illa familia inter risus lacrimasque gaudet, non solum lacrimae in oculis fulserunt, sed etiam adamantes nitidissimi in manu sponsae micuerunt, quos Lorrius tum demum e tenebris cuiusdam sui loculamenti protulerat. Domum ad ientaculum redierunt; omnia prospere evenerunt. Denique flavi illi capilli, qui olim in Parisiensi cenaculo cum canis miseri sutoris crinibus commixti erant, iterum in solis matutini lumine, in ipso limine, iisdem canis crinibus inter discedendum commixti sunt.
Gravis erat discessus, quamquam brevis futura erat absentia. Pater tamen filiam confirmavit; tandem ex eius complexu se leniter expediens, «Accipe eam, Carole! Tua est!» inquit.
Illa manu trepida e raeda eis valedixit; mox e conspectu sublata est.
Cum angulus ille domus a vulgi oculis atque curiositate semotus esset, et apparatu nuptiarum perquam modesto nihil quemquam convocasset, medicus, Lorrius et Prossa omnino soli remanserunt. Sed cum in veteris atrii refrigerantem umbram redissent, Lorrius magnam in medico mutationem conspexit: videbatur quasi aureum illud bracchium, quod Lucia modo e raeda ad valedicendum sustulerat, ictum ei veneno imbutum inflixisset.
Multa sane ille animo suo cohibuerat; neque mirum esset, si, causa dissimulandi sublata, repentina animi commotio eum invasisset. Sed vetus ille vultus paventis hominis, quasi sui ipsius obliti, Lorrium sollicitabat. Nam cum medicus animo absente caput manibus complexus esset atque, scalas ascensis, maestus in cubiculum suum aberrasset, memoria Lorrii ad Defargium cauponem et ad illud iter noctu inter astra factum rediit.
«Equidem censeo,» susurravit Prossae, postquam rem diligenter consideravit, «nunc eum non alloquendum neque ullo modo perturbandum esse. Ad argentariam Tellsonianam me conferre oportet; igitur statim eo ibo et paulo post revertar. Tum illum in agrum raeda ducemus ibique cenabimus; ita omnia bene cedent.»
Facilius tamen erat Lorrio argentariam Tellsonianam intrare quam ex ea exire. Duabus horis ibi retentus est. Reversus, nulla a famulo quaestione habita, solus veteres scalas ascendit. Sed, cum in cubiculum medici intrare vellet, lenis quidam pulsationis sonitus eum consistere coegit.
«Deus bone!» exclamavit subito perterritus. «Quid hoc est?»
Prossa, vultu metu exanimato, ad aurem eius adstabat. «Heu me miseram, heu me miseram! Omnia perdita sunt!» clamavit, manibus tortis. «Quid Aviculae nostrae dicemus? Me non agnoscit; calceos conficit!»
Lorrius eam quantum potuit consolatus ipse in cubiculum medici intravit. Scamnum ad lucem conversum erat, sicut olim, cum sutorem laborantem primum vidisset. Caput ille demiserat; operi intentissime incumbebat.
«Medice Manette! Amice carissime, medice Manette!»
Ille paulisper eum aspexit, partim quasi quaerens quis eum compellaret, partim quasi indignatus quod appellaretur; tum rursus ad opus se inclinavit.
Vestem superiorem et tunicam sine manicis deposuerat; subucula ad collum patebat, ut olim, cum illud opus faceret, solebat. Etiam pristina oris macies et pallor redierant. Vehementer, immo impatienter operabatur, quasi indignaretur se interpellatum esse.
Lorrius opus quod manibus tenebat aspexit atque eiusdem ac pridem magnitudinis et formae calceum esse animadvertit. Alterum, qui prope positus erat, sustulit et quid esset rogavit.
«Calceus puellae ad ambulandum,» submissa voce respondit ille, nec oculos sustulit. «Iam pridem perfectus esse debuit. Relinque eum.»
«Sed, medice Manette, me aspice!»
Paruit pristino illo more, quasi machina cui imperaretur, ne tantillum quidem ab opere cessans.
«Agnoscisne me, amice carissime? Cogita iterum. Hoc opus tibi non convenit. Cogita iterum, amice!»
Nullis precibus adduci potuit ut amplius loqueretur. Cum iussus esset, paulisper oculos attollebat; sed nulla hortatio unum verbum ab eo elicere valuit. Operabatur, operabatur, operabatur tacitus; verba autem in eum cadebant haud aliter quam in parietem qui nullam vocem remitteret aut in vacuum aerem. Unicum spei indicium Lorrio videbatur quod nonnumquam ultro, nemine rogante, furtim suspiciebat.
In hoc obtutu aliquid incertae curiositatis atque dubitationis apparere videbatur, tamquam dubitationes quasdam inter se pugnantes componere conaretur.
Duae res simul Lorrio maximi momenti esse visae sunt: primum, rem a Lucia celandam esse; deinde, ab omnibus qui medicum nossent celandam. Itaque una cum Prossa statim consilium cepit ne fama percrebresceret: renuntiaverunt medicum valetudine minus commoda uti atque aliquot dierum quiete absoluta indigere.
Ut filiam quoque benigna illa fraude tuerentur, Prossa ei litteras missura erat, in quibus narrabat patrem ad aegrotum curandum alio vocatum esse; praeterea mentionem faceret brevissimarum litterarum, duorum vel trium versuum, quas ille propria manu ad filiam scripsisse et eodem tabellario misisse fingeretur.
Haec, quae utique facienda erant, Lorrius eo spe perfecit ut medicus mox ad se rediret. Quod si brevi accidisset, aliud quoque consilium sibi reservabat: ut de medici valetudine ab eo consilium peteret a quo optimum accipi posse existimabat.
Interim spe recuperandae valetudinis atque huius tertii consilii opportunitatem exspectans, statuit medicum intentissime, sed quam occultissime posset, observare. Itaque, quod numquam antea in tota vita fecerat, operam suam argentariae Tellsonianae aliquamdiu subtrahendam curavit et iuxta fenestram eiusdem cubiculi sibi locum delegit.
Cito intellexit nihil esse inutilius, immo perniciosius, quam medicum sermonibus urgere; quo vehementius enim interpellabatur, eo magis angebatur. Itaque ipso primo die ab illo conatu destitit atque hoc unum statuit: semper in conspectu eius versari, ut vel tacita praesentia errorem refutaret in quem mens eius relapsa erat. Apud fenestram igitur consedit, legens scribensque, et quam plurimis modis simplicibus ac iucundis significans illum locum liberum esse, non carcerem.
Medicus Manettus quod cibi potionisque sibi dabatur accepit; toto autem illo primo die laborare perrexit, donec tenebrae etiam ei visum impedirent. Quin etiam dimidia hora postquam Lorrius, ne pro vita quidem sua, legere aut scribere iam non poterat, ille laborare perrexit. Ubi instrumenta, quae usque ad mane nihil profutura erant, deposuit, Lorrius surrexit eumque interrogavit:
«Visne foras ire?»
Ille, vetere more, humum utrinque respexit; deinde rursus adspexit et eadem submissa qua olim voce repetivit:
«Foras?»
«Ita vero; mecum deambulabis. Quidni?»
Cur non vellet dicere ne temptavit quidem, neque quicquam amplius respondit. Lorrius tamen, dum ille in obscuro super scamnum pronus sederet, cubitis genibus impositis et capite manibus sustentato, sibi visus est videre eum obscura quadam cogitatione secum ipsum quaerentem: «Quidni?» Qua re deprehensa, vir ille negotiorum usu prudens aliquam spem nactus est, quam relinquere noluit.
Lorrius et Prossa noctem in duas vigilias diviserunt atque per intervalla e vicino cubiculo eum observabant. Diu antequam decumberet ultro citroque ambulavit; tandem tamen cubitum concedens somno captus est. Mane mature surrexit statimque ad scamnum suum et ad opus rediit.
Altero die Lorrius eum hilari voce nominatim salutavit, deque rebus illis locutus est quae nuper inter eos in sermonibus quotidianis versatae erant. Ille nihil respondit; manifeste tamen audiebat quae dicebantur et, quamvis confuse, de iis cogitabat. Qua spe confirmatus, Lorrius Prossam invitavit ut aliquotiens interdiu cum suo opere in cubiculo adsideret; tum ambo de Lucia deque patre eius qui ante oculos erat placide, ut solebant, colloquebantur, quasi nihil omnino novi accidisset.
Omnia ita agebantur ut nullum ostentationis indicium adesset, neque tam diu aut tam saepe ut illum vexarent. Lorrio autem, viro amicitiae plenissimo, animus levabatur, cum putaret medicum crebrius oculos attollere et aliquo sensu rerum secum pugnantium commoveri.
Ubi rursus tenebrae descenderunt, Lorrius, ut pridie, interrogavit:
«Medice carissime, visne foras ire?»
Ille, ut antea, repetivit: «Foras?»
«Ita vero; mecum deambulabis. Quidni?»
Hac vice, cum nihil aliud responsi elicere posset, Lorrius simulavit se exire; hora una foris consumpta rediit. Interea medicus scamnum reliquerat, ad sedem iuxta fenestram concesserat atque inde platanum subiectum spectaverat; sed Lorrio redeunte confestim ad scamnum suum delapsus est.
Lente admodum dies transibant. Spes Lorrii magis magisque obscurabatur; animus gravior fiebat, atque cotidie gravior. Tertius dies advenit atque abiit, deinde quartus, quintus. Quinque dies, sex dies, septem, octo, novem.
Per totum hoc tempus plenum sollicitudinis Lorrius, spe cotidie languidiore animoque semper maestiore, excubias egit. Arcanum fideliter servatum est, Lucia nihil mali suspicata beata vivebat. Sed Lorrius non poterat quin animadverteret sutorem illum, cuius manus primo aliquantum ab usu aberrassent, mirum in modum cotidie peritiorem fieri; numquam illum tanto studio laboravisse, numquam manus tam celeres tamque exercitatas fuisse quam sub vesperum noni diei.