Numquam sol splendidiore gloria super quietum illum Sohensis vici angulum occidit quam memorabili quadam vespera, cum medicus Manettus et filia sub platano una sederent. Neque umquam luna mitiore splendore super immensam Londinii urbem exorta est quam ea nocte, qua eosdem sub arbore adhuc sedentes invenit perque frondes utriusque vultum illustrabat.
Postridie Lucia nuptura erat. Hanc postremam vesperam patri reservaverat; itaque soli sub platano consederant.
«Laetusne es, pater carissime?»
«Plane laetus, filia mea.»
Pauca inter se locuti erant, quamquam iam diu ibi sedebant. Dum adhuc satis lucis supererat ad legendum atque operandum, neque illa consuetum opus manibus tractaverat neque patri aliquid legerat. Utrumque quidem innumeris antea vesperis sub eadem arbore iuxta eum fecerat; sed haec vespera ceteris omnibus dissimilis erat, nec fieri poterat ut similis esset.
«Ego quoque hac nocte laetissima sum, pater carissime. Illo amore summopere gaudeo, quem caelum tanta felicitate cumulavit, meo in Carolum atque Caroli in me. Sed nisi etiam posthac vita mea tibi dicata mansura esset, aut si nuptiae ita institutae essent ut nos vel paucarum harum viarum intervallo separarent, tanto nunc dolore tantaque mei ipsius reprehensione afficerer, ut verbis explicare non possem. Quin etiam, cum omnia ita se habeant...»
Quamquam omnia ita se habebant, vocem tamen ulterius continere non potuit.
Sub tristi lunae lumine patrem collo complexa vultum in eius pectus abdidit. Triste enim nescio quid semper habet lunae lumen, sicut ipsum solis lumen, sicut ea lux quam vitam humanam appellamus, tum cum oritur tum cum occidit.
«Pater omnium carissime, potesne mihi hac postrema vespera iterum affirmare tibi prorsus persuasum esse numquam fore ut aut novi mei affectus aut nova officia inter nos intercedant? Ego hoc optime scio; sed tu quoque scisne? In intimo animo tuo num de ea re nulla tibi dubitatio superest?»
Pater ei tam laeta tamque firma persuasione, quam vix fingere potuisset, respondit: «Nulla prorsus, filia dulcissima! Quin etiam,» addidit, eam teneriter osculatus, «futura mihi vita, si per nuptias tuas eam intueor, multo splendidior apparet quam sine eis esse potuisset, immo quam umquam antea fuit.»
«Utinam, pater, id mihi sperare liceat!»
«Crede mihi, carissima! Ita vero se res habet. Cogita quam naturale, quam perspicuum sit, filia, ita esse. Tu, quae me tanto amore colis et ipsa iuvenis es, non potes omnem intellegere sollicitudinem qua cruciatus sum, ne vita tua frustra consumeretur...»
Manum illa ad labra eius admovere conata est; ille autem manum prehendit verbumque repetivit.
«...ne, inquam, frustra consumeretur, mea filia; ne propter me a naturali vitae cursu depelleretur. Tua tanta in alios pietas vix capere potest quantum hac de re animo volutaverim. Sed hoc unum te ipsam roga: quomodo ego perfectam felicitatem habere poteram, dum tua non esset perfecta?»
«Si Carolum numquam vidissem, pater, tecum tamen beatissima vixissem.»
Ille subrisit, quod ea, ipsa nesciens, confiteretur se, postquam Carolum vidisset, sine illo beatam futuram non fuisse; tum respondit:
«At vidisti, filia, atque is Carolus est. Nisi Carolus fuisset, alius aliquando fuisset. Quod si nemo alius fuisset, ego huius rei causa exstitissem; tum obscura pars vitae meae non me solum umbra sua obtexisset, sed ultra me progressa etiam in te cecidisset.»
Praeter ea quae in iudicio audierat, numquam antea Lucia patrem de tempore illo quo tantas miserias pertulerat commemorantem audiverat. Dum verba eius audiebat, novo quodam ac mirabili animi motu perculsa est; ac multos post annos illius momenti memoriam retinuit.
«Aspice,» inquit medicus Bellovacensis, manu ad lunam sublata. «Hanc e fenestra carceris saepe contemplatus sum, cum eius lucem ferre non possem. Contemplatus sum, cum cogitatio eam lucem etiam rebus mihi ereptis illucere tantum dolorem mihi excitaret, ut caput in ipsos carceris parietes impingerem.»
«Interdum autem adeo hebeti et torpenti eram animo, ut de nulla re cogitare possem, nisi quot lineas transversas per plenam lunae faciem ducere liceret et quot item perpendiculares prioribus intersecare.» Deinde, lunam intuens, ea voce addidit qua secum ipse rem considerare solebat: «Viginti in utramque partem esse memini; vigesimam autem aegre interponere poteram.»
Insuetus ille horror, quo Lucia perculsa erat cum patrem ad illud tempus revertentem audivisset, dum longius de eo dissereret, crescebat; nec tamen in ipsa narrandi ratione quicquam erat quod eam terreret. Videbatur tantum praesentem suam hilaritatem felicitatemque cum atrocibus olim toleratis malis conferre.
«Miliens atque iterum miliens lunam spectavi, dum de infante nondum nato, a quo avulsus eram, mecum quaerebam: viveretne? An omnino vivus in lucem editus esset, an mater misera tanto casu perculsa infantem quoque perdidisset? Filiusne esset, qui aliquando patrem ulcisceretur? (Erat enim tempus in mea captivitate quo desiderium ulciscendi vix sustinere poteram.) An filius cui numquam paterni casus noti fierent, quique adeo aliquando dubitaret num pater sua sponte suoque consilio ab hominibus se subduxisset? An filia, quae ad muliebrem aetatem cresceret?»
Lucia propius ad eum se admovit genamque eius ac manum osculata est.
«Filiae meae imaginem animo finxi, quae mei plane oblita esset; immo quae numquam me novisset, ne me quidem exstitisse scivisset. Quot annos nata futura esset, annum post annum supputavi. Vidi eam viro nubere cui nihil de mea sorte constaret. Ex viventium memoria funditus perieram; in proxima generatione vacuus locus ubi nomen meum fuisset remanebat.»
«O pater! Etiam id solum audire, te de filia quae numquam exstitit talia cogitavisse, tam graviter mihi cor vulnerat, quasi ego ipsa illa filia fuissem.»
«Tune, Lucia? Ex ea ipsa consolatione atque in vitam restitutione quam mihi attulisti hae recordationes oriuntur; atque hac ultima nocte inter nos et lunam velut transeunt. Quid modo dicebam?»
«Nihil illa de te sciebat; nihil tui curabat.»
«Ita est. Sed aliis noctibus lunari lumine perfusis, cum silentium et maestitia aliter me afficerent, atque ad tristem quandam animi quietem perducerent, quanta quidem quietis species ex dolore oriri potest, mihi visus sum filiam meam ad me in custodiam venientem videre, quae me manu prehensum ex arce in libertatem educeret. Speciem eius in lunae lumine saepe conspexi, quemadmodum nunc te conspicio; nisi quod eam numquam complexus sum. Inter exiguam fenestram clatris saeptam et ostium stabat.
«Intellegisne tamen non eam fuisse filiam de qua modo loquebar?»
«Non eam speciem, pater? Non illud... illud... simulacrum, illam umbram mentis?»
«Minime. Illud aliud erat. Ante oculos mente turbatos stabat, sed numquam movebatur. Filia vero quam cogitatione persequebar alia erat atque aliquanto verior. De eius forma nihil mihi constabat, nisi quod eam matri similem esse fingebam. Illud quoque simulacrum, ut tu ipsa, matris similitudinem referebat; idem tamen non erat. Sequine haec potes, Lucia? Vix, ut opinor. Vereor ne has tam difficiles differentias nemo intellegere possit nisi qui ipse diu solus in carcere fuerit.»
Quamquam ille composito animo et tranquilla voce loquebatur, Lucia tamen horrore obriguit, dum patrem veterem illam animi sui condicionem velut membratim dissecantem audiebat.
«Cum autem mitiore illa animi quiete fruebar, saepe mihi finxi eam sub lunae lumine ad me venientem atque e custodia educentem, ut domum ostenderet in qua nupta vivebat, plenam tamen piae memoriae patris amissi. Imago mea in cubiculo eius posita erat, nomen meum in precibus commemorabatur. Ipsa vitam agebat actuosam, hilarem, utilem; sed misera mei capitis historia per omnem eius vitam tamquam filum quoddam percurrebat.»
«Ego illa eram, pater! Non quidem dimidio tam bona quam finxeras; sed quantum ad amorem pertinet, ego ipsa eram.»
«Liberos quoque suos mihi ostendebat,» perrexit medicus Bellovacensis, «qui de me audiverant doctique erant misereri mei. Cum carcerem rei publicae praeterirent, procul ab asperis eius muris se continebant; ferreas fenestrarum clathras suspicientes, voce demissa inter se loquebantur. E custodia tamen me numquam liberare poterat. Ita enim animo fingebam, postquam haec omnia mihi ostendisset, eam me semper in carcerem reducere. Tum vero, lacrimarum beneficio aliquantulum levatus, in genua procidebam eique omnia fausta precabar.»
«Ego illa filia sum, ut spero, pater. O carissime, carissime, num cras quoque pari ardore mihi bene precaberis?»
«Lucia, ob hanc ipsam causam vetera ista mala hodie commemoro, quod te hac nocte plus quam verbis explicari potest amo, Deoque pro summa mea felicitate gratias ago. Neque tum, cum meus animus in incredibilissimas imaginationes abripiebatur, ad eam felicitatem ne prope quidem accessit qua tecum usus sum, quamque nobis adhuc futuram esse confido.»
Eam amplexus est; deinde gravi ac religiosa voce caelo commendavit atque Deo humili animo gratias egit quod sibi talem filiam dedisset. Paulo post ambo domum intraverunt.
Ad nuptias nemo praeter dominum Lorrium invitatus erat; nec sponsae comes ulla futura erat nisi macilenta illa virgo Prossa. Neque ob nuptias domicilium mutandum erat: superiora enim conclavia, quae olim ad inquilinum quendam quasi fabulosum atque invisibilem pertinuerant, sibi adiungere potuerant, nec quicquam amplius desiderabant.
In parva illa cena medicus valde hilaris erat. Tres tantum ad mensam accumbebant; tertia erat virgo Prossa. Dolebat Carolum abesse; paene etiam recusare volebat blandum illud consilium quo Carolus ea vespera domo aberat; eius tamen salutem benevole propinavit.
Tandem hora venit qua Luciae bonam noctem optaret; sic uterque in suum cubiculum discessit. Sed media iam nocte praeterita, cum tertia post mediam noctem hora silentium domui incubuisset, Lucia rursus per scalas descendit clamque patris cubiculum ingressa est, incertis quibusdam timoribus iam antea sollicitata.
Omnia tamen suis locis erant, omnia quiescebant. Pater dormiebat: cani capilli in tranquillo cervicali pulchre dispersi iacebant, manusque super stragulum sine ullo motu quiescebant. Lucernam, qua nihil iam opus erat, procul in umbra deposuit; ad lectum sensim accessit, labris eius labra admovit, tum super eum inclinata vultum attente contemplata est.
In illo pulchro vultu amarae captivitatis undae altos sulcos duxerant. Sed ea animi constantia medicus eorum vestigia occultabat, tam forti ac pertinaci voluntate, ut etiam dormiens ea coercere videretur. In omnibus, quam late regnum somni patet, non erat illa nocte vultus mirabilior, si quis consideraret quam tranquille, quam firmiter, quam caute cum hoste invisibili etiam in quiete certaret.
Manum timide super carissimum illius pectus posuit, precata ut ipsi semper tam fidelis esse posset quam ardentissimus amor suus postularet, quam tot eius aerumnae mererentur. Tum manum retraxit, labra patris iterum osculata est, et abiit. Ita sol exortus est, umbraeque foliorum platani super illius vultum aeque leniter movebantur atque paulo ante labra filiae, dum pro eo Deum precabatur, mota erant.