Gravis atque ingens erat illa Marchionis domus, cui ante fores area spatiosa lapidibus strata patebat; duo autem scalarum lapidearum tractus leniter curvati ad eundem suggestum lapideum ante ianuam primariam conveniebant. Omnia denique ex lapide erant: plutei ponderosi, urnae, flores, hominum vultus, leonum capita, quocumque te verteres, lapidea. Diceres Gorgonis caput, cum opus ante ducentos annos absolutum esset, in totum aedificium oculos coniecisse.
Facem praeferente ministro, Marchio e raeda egressus latis gradibus, quorum exigua erat altitudo, ascendit. Ea luce tenebras adeo turbavit, ut noctua, in culmine ingentium stabularum inter arbores distantium sedens, magna voce indignaretur. Cetera omnia ita silebant, ut fax quae per gradus ferebatur et altera quae ad ianuam maiorem tenebatur non sub aperto noctis aere, sed in aula undique clausa ardere viderentur. Nec praeter noctuae vocem quidquam audiebatur nisi aqua fontis in labrum lapideum decidens; talis enim erat nox atra, quae per horas velut spiritum contineret, deinde longo submissoque suspirio anhelaret, rursusque spiritum retineret.
Magnae fores post eum cum fragore clausae sunt; Marchio atrium transiit, quod veteribus venabulis aprorum, gladiis cultellisque venatoriis horridum erat, sed multo horridius gravibus virgis equestribus flagellisque, quorum vim non pauci rustici, iam ad Mortem benefactricem suam profecti, domino irato experti erant.
Maioribus conclavibus, quae noctis causa obscurata occlusaque erant, praetermissis, Marchio ministrum facem ferentem secutus scalas ad ianuam in ambulacro sitam ascendit. Qua aperta ad tria sua conclavia privata pervenit: cubiculum dormitorium et duo alia. Conclavia alte fornicata erant, pavimentis frigidis neque tapetibus stratis, magnis fulcris ferreis in focis ad ligna hieme sustinenda instructa, omnibusque deliciis ornata quae Marchionis dignitatem in ea terra atque aetate luxu diffluenti decebant.
In pretiosa supellectile maxime apparebat mos Ludovici quarti decimi, regis antepenultimi ex ea stirpe quae numquam interitura esse putabatur; intermiscebantur tamen ornamenta multa quae veteres Galliae annales atque res gestas velut oculis repraesentabant.
In tertio conclavi cena duobus parata erat. Rotundum erat hoc cubiculum, in una ex quattuor castelli turribus situm, quarum culmina ad similitudinem operculorum facta erant quibus faces exstinguuntur. Locus angustus erat, sed altus, fenestra late patente, ligneis tamen tabulis transversis clausis; itaque obscura nox non nisi per angustas nigras lineas apparebat, inter latiores tabularum lapideo colore tinctarum fascias.
«Nepos meus,» inquit Marchio mensam cenatoriam intuens, «mihi dictum erat eum nondum advenisse.»
Nec sane advenerat; sed exspectabatur ut una cum Marchione veniret.
«Ah! Vix credibile est eum hac nocte venturum. Nihilo minus mensa ita instructa maneat. Ego post quartam horae partem adero.»
Quarta horae parte elapsa, Marchio paratus solus cenare consedit, ad cenam laute atque exquisitissime instructam. Sella eius fenestrae opposita erat; iam ius sorbuerat, iam poculum vino Burdigalensi plenum ad os admovebat, cum repente deposuit.
«Quid illud est?» placide interrogavit, lineas alternas nigras et lapideo colore tinctas diligenter contemplatus.
«Domine Marchio? Illud?»
«Quod est extra tabulas. Aperi tabulas.»
Factum est.
«Quid igitur?»
«Nihil est, domine Marchio. Nihil praeter arbores noctemque.»
Famulus haec locutus tabulas utrinque patefecerat, in vacuas tenebras prospiciens; tum, illo inani spatio post tergum relicto, stabat et circumspiciebat, quid dominus iuberet exspectans.
«Bene,» inquit dominus immota fronte. «Rursus claude.»
Id quoque factum est, atque Marchio cenam continuavit. Iam dimidiam fere absolverat, cum sonitu rotarum audito iterum substitit, poculo adhuc in manu retento. Sonitus celeriter appropinquavit et ante castelli frontem constitit.
«Quaere quis venerit.»
Nepos Marchionis advenerat. Primis postmeridianis horis aliquot leugas post patruum fuerat; deinde spatium celeriter redegerat, nec tamen tam celeriter ut eum in via assequeretur. Apud diversoria, ubi equi mutabantur, compererat Marchionem se antecessisse.
Iussit Marchio nepoti nuntiari cenam ibi paratam eum exspectare; rogari etiam ut ad mensam accederet. Paulo post advenit iuvenis, qui in Anglia Carolus Darnay appellatus erat.
Marchio eum summa comitate excepit; neque tamen dextras iunxerunt.
«Heri Lutetia profectus es, domine?» inquit nepos ad mensam accumbens.
«Heri. Tu vero?»
«Recta huc veni.»
«Londinio?»
«Ita.»
«Diu iter fecisti,» inquit Marchio subridens.
«Immo recta sine mora veni.»
«Da veniam! Non te iter ipsum diu confecisse dico, sed diu id animo agitasse priusquam susciperes.»
«Retentus sum,» respondit nepos, paulum inter verba cunctatus, «variis negotiis.»
«Nimirum,» inquit perurbanus patruus.
Dum aderat famulus, nihil praeterea inter eos dictum est. Ubi vero potio ex coffea confecta ministrata est, et soli tandem relicti sunt, nepos in patruum oculos coniecit atque oculis illius occurrens, cuius vultus nitidae personae similis erat, sermonem instituit.
«Reversus sum, domine, ut ipse exspectabas, idem persequens consilium cuius causa discesseram. In gravissima et minime exspectata pericula me coniecit; sed sanctum mihi est id consilium, atque spero idem mihi etiam ad mortem perferendam vires daturum fuisse, si eo usque me perduxisset.»
«Ad mortem non,» inquit patruus; «non oportet addere: ad mortem.»
«Dubito, domine,» respondit nepos, «an, si ad ipsum mortis limen pervenissem, tibi curae fuisset me inde retrahere.»
Rugae circa nasum altius impressae et tenues rectaeque lineae in crudeli vultu productae ominosum ad haec testimonium praebebant. Patruus eleganti gestu dissentire se significavit; sed cum satis appareret id unum ex levissimis urbanitatis officiis esse, minime animum confirmabat.
«Quin etiam,» perrexit nepos, «quantum ego scire possum, fieri potest ut tu ipse operam dederis quo suspectiores viderentur res iam per se suspectae quibus implicatus eram.»
«Minime, minime, minime,» respondit patruus blande.
«Quidquid autem de ea re sit,» resumptis verbis inquit nepos, summa eum diffidentia intuens, «novi artes quibus negotia geras: satis scio te quibusvis modis me impediturum esse, neque ullum tibi in eligendis mediis honestatis scrupulum futurum.»
«Mi amice, id ipsum tibi antea praedixi,» inquit patruus, duabus rugis circa nasum lepide subsultantibus. «Obsecro ut memineris me id tibi iam pridem praedixisse.»
«Memini.»
«Gratias tibi ago,» inquit Marchio, suavitate plane singulari.
Sonus vocis eius aliquamdiu in aere remanere videbatur, paene quasi instrumenti musici concentus.
«Re quidem vera, domine,» perrexit nepos, «credo et tua infelicitate et mea felicitate factum esse ut e carceribus Gallicis adhuc liber sim.»
«Non satis intellego,» inquit patruus, coffeam sensim sorbens. «Licetne mihi rogare ut rem explanes?»
«Existimo, nisi gratia apud regiam aulam excidisses, nisi per tot annos sub ea offensionis nube iacuisses, litterae regis arcano sigillo munitae iam pridem me in castellum aliquod munitum misissent, nulla reditus die praefinita.»
«Fieri potest,» summa tranquillitate inquit patruus. «Ut honori familiae consulerem, fortasse statuerem te tantum incommodi pati. Quaeso, mihi ignosce!»
«Video igitur, mea quidem fortuna, te nudiustertius, ut soles, frigide in aula regia exceptum esse,» animadvertit nepos.
«Haud dixerim id tibi feliciter evenisse, mi amice,» respondit patruus exquisita comitate; «haud equidem affirmaverim. Tempus tibi ad res tuas reputandas datum, omnibus solitudinis commodis instructum, fortasse multo salubrius fortunam tuam rexisset quam tu ipse eam regis. Sed frustra de his disserimus. Fateor me, ut dicis, minus valere. Haec enim parva castigandi instrumenta, haec lenia praesidia quibus familiarum auctoritas et dignitas sustinentur, haec exigua beneficia quibus aliquid incommodi tibi inferre possemus, non nisi gratia assiduisque precibus nunc impetrantur. Quam multi ea petunt, quam paucis, si numerum conferas, conceduntur! Olim secus erat; sed Gallia in omnibus huiusmodi rebus in deterius mutata est. Maiores nostri haud ita pridem in plebem circumiectam vitae necisque potestatem habebant. Ex hoc ipso conclavi complures eius generis canes ad supplicium raptos esse scimus; in proximo vero cubiculo, quo ego dormio, nebulonem quendam eo ipso loco pugione confossum esse, quod de filia sua nescio quam insolentem verecundiam professus esset—de filia sua, scilicet! Multa iura amisimus; nova quaedam philosophia in consuetudinem venit; atque, si hodie gradum nostrum dignitatemque vindicemus, fieri possit—non affirmo futurum, sed fieri possit—ut nos ipsi vera incommoda subeamus. Omnia pessime, pessime se habent!»
Marchio paululum pulveris sternutatorii duobus digitis sumpsit, caputque movit; tam lepide de patriae malis maestus quam homini conveniret cuius praesentia ipsa—tanta quippe instaurandi rerum copia—Galliam adhuc decoraret.
«Tanta vi genus nostrum dignitatem suam vindicavit,» inquit nepos tristi vultu, «et superioribus saeculis et hac etiam aetate, ut nullum nomen in tota Gallia nostro magis invisum esse putem.»
«Speremus ita esse,» inquit patruus. «Odium quod humiles adversus excelsos gerunt, invitis illis, honor est quem superioribus deferunt.»
«Nullus est,» perrexit nepos eodem sono, «per totam hanc regionem vultus quem aspicere possim, qui mihi honorem ullum significet praeter illud obscurum obsequium quod timor atque servitus pariunt.»
«Laus est,» inquit Marchio, «magnitudini familiae nostrae debita, quam ipsius familiae ratio servandae magnitudinis meruit. Ha!» Tum rursus pulveris sternutatorii tantillum eleganter sumpsit atque alterum crus alteri leniter superposuit.
Sed cum nepos, cubito mensae innixus, oculos manu tristis et cogitabundus operuisset, nitida illa persona eum oblique respexit; acrior erat ille obtutus, occultior atque infestior quam cum simulata Marchionis neglegentia congrueret.
«Coercitio sola est philosophia quae diu valeat. Obscurum illud, mi amice, timoris atque servitutis obsequium,» animadvertit Marchio, «efficiet ut canes flagello pareant, quamdiu hoc tectum,» in sublime respiciens, «caelum arcet.»
Fortasse autem id tectum non tam diu caelum arceret quam opinabatur Marchio. Si quis ei ea nocte imaginem huius castelli, quale post paucos annos futurum esset, aliorumque quinquaginta ei similium, qualia eodem fere tempore futura essent, ostendisset, aegre inter immanes ruinas, igni ambustas direptionibusque eversas, sua agnovisset. Ipsum vero tectum, de quo tantopere gloriabatur, alia prorsus ratione caelum arceret: in perpetuum scilicet ab oculis eorum quorum corpora plumbo ex ipso illo tecto sumpto, e centum milium sclopetorum fistulis emisso, transfixa essent.
«Interim,» inquit Marchio, «si tu nolis, ego certe honorem et quietem familiae tuebor. Sed te lassum esse necesse est. Num hac nocte sermonem nostrum finiemus?»
«Unum adhuc momentum.»
«Vel integram horam, si placet.»
«Domine,» inquit nepos, «iniuste egimus, et iam iniustitiae fructus metimus.»
«Iniuste egimus?» iteravit Marchio cum quaerente risu, primo ad nepotem, deinde ad se ipsum molliter digito demonstrans.
«Familia nostra,» respondit nepos, «familia illa honoratissima, cuius dignitas utrique nostrum, quamquam longe diversa ratione, tanti est. Etiam patre meo vivo infinitas iniurias intulimus, nemini hominum parcentes qui voluptatibus nostris, qualescumque essent, obstitisset. Quid autem tempora patris mei commemorem, cum eadem etiam tua sint? Num fratrem patris mei geminum, bonorum cum eo heredem et proximum successorem, ab ipso seiungere possum?»
«Mors seiunxit!» inquit Marchio.
«Me autem reliquit,» respondit nepos, «instituto cuidam horrendo devinctum, cuius mihi culpa imputatur, quamvis nihil in eo mutare possim; simul conantem extremam matris carissimae voluntatem exsequi atque supremo oculorum eius obtutui parere, quo misericordiam me praestare et iniurias resarcire implorabat; denique, quod opem potestatemque frustra quaero, excruciatum.»
«Si a me eas quaeris, mi nepos,» inquit Marchio, indice digito pectus eius attingens—iam enim ambo ad focum stabant—«frustra semper quaeres; hoc tibi persuasum habe.»
Omnes tenues rectaeque lineae candidissimi vultus eius in acerbum, dolosum, pertinax quiddam contractae sunt, dum quieto obtutu nepotem intuebatur, pyxide pulveris sternutatorii in manu tenens. Iterum digito pectus iuvenis tetigit, quasi ille digitus esset tenuissimus parvi gladii mucro, quo exquisita quadam arte corpus eius transfigeret; tum ait:
«Mi amice, ego moriar, eadem instituta quibus vitam egi ad ultimum usque conservans.»
His dictis ultimam copiosissimamque pulveris portionem naribus admovit, pyxidemque in sinum condidit.
«Satius est tamen,» addidit, tintinnabulo parvo in mensa pulso, «ratione praeditum te esse et sortem tuam a natura constitutam accipere. Sed video te, domine Carole, perditum esse.»
«Haec praedia atque ipsa Gallia mihi iam perdita sunt,» respondit nepos maestus; «utrisque renuntio.»
«Num utrumque tam tuum est ut utrique renuntiare possis? Gallia fortasse; sed haec praedia? Vix dignum est quod quaeratur; at num iam tua sunt?»
«Non eo animo locutus sum ut ea iam mihi vindicarem. Si cras a te ad me devenirent—»
«Quod, nisi nimia mihi de me fiducia est, minus probabile esse spero.»
«—aut post viginti annos—»
«Nimium mihi honoris tribuis,» inquit Marchio; «hanc tamen coniecturam malo.»
«—abicerem, atque alibi aliter viverem. Parum est quod relinquam. Quid enim sunt haec omnia nisi miseriarum vastitatisque solitudo?»
«Ha!» inquit Marchio, opulentum conclave oculis circumferens.
«Hic quidem, si modo oculis spectes, satis pulchra sunt; sed si rem universam sub caelo et in clara luce contemplere, turris quaedam est paulatim collabens, ex vastatione, prava administratione, rapinis, aere alieno, bonorum obligationibus, oppressione, fame, nuditate et doloribus constructa.»
«Ha!» iterum Marchio, velut sibi plane satisfaciens, exclamavit.
«Si quando haec mihi obtigerint, in manus tradam eorum qui aptiores sint ad onus, quo deprimuntur, paulatim levandum—si modo tale quid fieri possit—ut miseri incolae, quibus hinc discedere non datur quique iam dudum usque ad extremam patientiam exsucti sunt, postera saltem aetate minus patiantur. Sed hoc munus non est meum. Maledictio his praediis atque huic universae terrae incumbit.»
«Tu vero?» interrogavit patruus. «Da veniam curiositati meae: ex ista nova philosophia tua, qua ratione, quaeso, vivere tibi placet?»
«Ut vivam, faciendum mihi erit quod fortasse olim complures cives mei, etiam nobili genere orti, facere cogentur: laborandum.»
«In Anglia, verbi causa?»
«Ita. Familiae nostrae honori nihil hic a me timendum est; neque in ulla alia terra nomen familiae mea culpa laedi potest, quandoquidem nusquam alibi eo nomine utor.»
Sonitu tintinnabuli factum erat ut proximum cubiculum dormitorium luminibus illustraretur; iam per apertas inter utrumque ianuas clara lux effundebatur. Marchio eo respexit, auresque ad recessum famuli advertit.
«Anglia te mirifice allicit, quamquam parum feliciter res tibi illic cesserint,» dixit tum, placidum vultum cum risu ad nepotem convertens.
«Iam dixi me sentire fortasse tibi, domine, debere quod illic saltem bene mihi successerit. Ceterum ea terra perfugium mihi est.»
«Aiunt Angli illi iactatores eam multis perfugium esse. Nosti igitur civem quendam nostrum qui ibi perfugium invenit? Medicum?»
«Novi.»
«Qui filiam habet?»
«Ita.»
«Ita vero,» inquit Marchio. «Lassus es. Bonam noctem!»
Cum elegantissime caput inclinaret, in vultu subridenti arcani aliquid latebat; atque ea verba ita mysterio quodam permiscuit, ut nepos et quod videret et quod audiret vehementer sentiret. Simul tenuissimae rectaeque lineae circa oculos, labra angusta et recta, sulci circa nasum in risum obliquabantur, cui decora quaedam diabolica malitia inerat.
«Ita,» iteravit Marchio. «Medicus qui filiam habet. Ita. Sic igitur nova illa philosophia incipit! Lassus es. Bonam noctem!»
Aeque frustra faciem eius interrogasses ac quemlibet e vultibus lapideis extra castellum. Nepos ad ianuam progressurus eum intuitus est, sed nihil intellegere potuit.
«Bonam noctem!» inquit patruus. «Spero nos mane iterum cum voluptate congressuros. Bene quiescas! Ducite dominum nepotem meum ad cubiculum suum!—Quin etiam dominum nepotem meum in lecto comburite, si ita libet,» tacitus sibi adiecit, priusquam tintinnabulum iterum pulsaret atque famulum in suum cubiculum vocaret.
Postquam famulus intraverat discesseratque, Marchio veste cubiculari laxa indutus ultro citroque ambulabat, ut calida illa ac tacita nocte sensim se ad somnum compararet. Per conclave vestibus leniter susurrantibus vagabatur, pedibus mollibus soleis indutis adeo silentibus ut nihil in pavimento sonaret, tigridi eleganti non absimilis. Diceres eum Marchionem ex fabulis veneficio mutatum, ex genere eorum scelestissimorum qui nullo umquam paenitentiae sensu tanguntur, cuius corporis in tigridem solita conversio aut modo desineret aut iam rursus inciperet.
Ab uno ad alterum deliciis referti cubiculi finem incedens, ea quae ipso die in itinere acciderant, invito animo rursus conspiciebat: lentum per collem ad solis occasum ascensum, solem occidentem, descensum, molam, carcerem in saxo eminenti, viculum in valle iacentem, agrestes circa fontem, viarumque reparatorem pilleo caeruleo instructum, qui catenam sub raeda pendentem monstraverat.
Illius fontis recordatio alterum fontem Lutetiae revocavit, parvum illud fasciculum in gradu iacentem, mulieres super eum inclinatas, virum procerum manibus ad caelum sublatis clamantem: «Mortuus est!»
«Iam mihi animus refrixit,» inquit Marchio, «atque cubitum ire possum.»
Itaque uno tantum lumine apud magnum focum ardente relicto, vela tenuissima circa lectum demisit, atque, dum se ad somnum componeret, audivit noctem longum suspirium ducere et silentium interrumpere.
Tres horas graves lapidei vultus in exterioribus castelli muris caecis oculis noctem atram intuebantur; tres horas equi in stabulis praesepia quatientes strepuerunt, canes latraverunt, noctuaque vocem edidit haud multum similem ei quam poetae homines noctuis tribuere consueverunt. Sed eiusmodi animalium pertinax mos est fere numquam ea dicere quae homines eis dicenda praescribunt.
Per tres illas graves horas lapidei castelli vultus, et leonum et hominum, caeci in tenebras respexerunt. Mortua caligo campis omnibus incubuerat; mortua caligo silentium suum pulveri quoque iam silenti in viis omnibus adiecerat. In sepulcreto eo ventum erat ut exigui tumuli tenui herba vestiti inter se internosci non possent; immo, quantum oculis iudicari licebat, simulacrum cruci affixum descendisse poterat. In vico qui vectigalia exigebant et qui pendebant pariter alto somno tenebantur.
Incolae illi macri fortasse epulas somniabant, ut famelici solent, otiumque ac quietem, qualia servus agitatus aut bos iugo pressus somniare potest; dormientes igitur et pasti erant et liberi.
Fons in vico et fons apud castellum, nullo vidente neque audiente, manabant, et ambo, velut momenta quae e fonte Temporis deciderent, per tres horas obscuras diffluebant. Tum utriusque fontis undae, incipiente luce, pallido quodam et quasi umbrarum colore albescere coeperunt, lapideorumque vultuum oculi in castello aperti sunt.
Lucem semper clariorem fieri videbas, donec sol summas arborum immotarum frondes attigit et fulgorem suum super collem profudit. In eo lumine aqua fontis castellani in sanguinem conversa videbatur, vultusque lapidei rubuerunt. Aves clara et excelsa voce canebant; in attrito autem limine magnae fenestrae cubiculi Marchionis avicula una, quantis poterat viribus, suavissimum carmen fundebat.
Ad hanc rem proximum lapideum caput tamquam obstupefactum intueri videbatur; ore hianti maxillaque demissa horrore perculsum apparebat.
Iam sol totus ortus erat, et in vico homines moveri coeperunt. Angustae fenestrae reseratae, ostia labantia pessulis solutis patefacta, incolae foras progressi sunt, tremuli adhuc a recenti illo suavi aeris frigore. Tum cotidianus labor, vix umquam levatus, populo vici incohatus est. Alii ad fontem ibant, alii ad agros; hic viri mulieresque fossis atque sarculis terram versabant, illic misera pecora curabant, vaccasque ossibus paene solis constantes ad tantillum pabuli, si quid secus viam inveniretur, ducebant.
In ecclesia et ad crucem unus alterve genibus nixus orabat; iuxta eum qui ad crucem preces fundebat bos loro ductus herbas malas circa crucis pedem captans matutinum cibum quaerebat.
Castellum serius experrectum est, ut eius dignitati conveniebat, sed paulatim ac certo experrectum est. Primo venabula antiqua atque cultelli venatorii primo rubore matutino, velut pristina caede respersi, tincti erant; deinde acie splendentes solis radiis fulserant; iam fores fenestraeque passim aperiebantur, equi in stabulis, luce et aura recenti per ianuas irrumpentibus, reflexa cervice respiciebant, folia ad fenestras ferreis clatris munitas micabant ac susurrabant, canes catenas vehementer trahebant et solvi cupientes in pedes posteriores surgebant.
Haec omnia, quamvis minuta, ad solitum vitae cursum matutinamque lucem pertinebant. At num similiter ad eum pertinebat magna castelli campana sonans, homines per scalas sursum deorsumque discurrentes, figurae trepidae per suggestum festinantes, strepitus caligarum huc illuc undique properantium, equi propere instrati, equites subito avolantes? Minime vero.
Quis ventus hunc tumultum ad viarum reparatorem canitie iam insignem pertulerat, qui iam in summo colle ultra viculum opus faciebat, prandio diurno—parvo sane onere—fasciculo involuto super acervum lapidum posito, cui ne corvo quidem aliquid carpere operae pretium esset? An aves, particulas cibi illius in longinquum ferentes, unum forte granum supra caput eius deposuerant, sicut semina casu dispergunt? Quidquid acciderat, viarum reparator, quamquam mane iam aestuosum erat, quasi pro vita sua cursu concitato de colle descendit, pulvere usque ad genua immersus, nec ante constitit quam ad fontem pervenit.
Omnes vici incolae ad fontem convenerant; pro consueta humilitate stantes demissa voce susurrabant, neque ullum alium animi motum praebebant nisi tristem curiositatem atque admirationem. Vaccae, festinanter reductae ac quibuscumque rebus validioribus alligatae, stupide spectabant, aut humi procumbentes aliquid ruminatione versabant quod, dum pascentes vagarentur, tam exiguum collegerant ut vix tanti operis pretium esset.
Nonnulli castelli famuli, nonnulli ex diversorio ubi equi mutabantur, universique vectigalium exactores, varie armati, in altera angustae viae parte conferti sine consilio haerebant, nihil agentes et nihil effecturi. Iam viarum reparator in medium quinquaginta praecipuorum amicorum penetraverat atque pilleo caeruleo suum pectus vehementer tundebat.
Quid haec omnia portendebant? Quid vero quod Gabellius dominus in equum celeriter subvectus, post tergum famuli iam insidentis collocatus, eoque modo equo duplici onere gravato citato cursu avehebatur, quasi nova esset narratio illius Germanici carminis quod de Leonora canitur?
Hoc portendebant: apud castellum unum lapideum vultum nimium iam esse.
Gorgon iterum per noctem totam aedificii molem respexerat, unumque vultum lapideum qui deerat adiecerat; eum scilicet quem illud castellum per ducentos fere annos exspectaverat.
In cervicali Marchionis reclinatum iacebat. Vultus erat tamquam nitida persona, subito pavore correpta, ira incensa, deinde in lapidem conversa. In pectus lapidei illius simulacri, cui vultus haerebat, cultellus ad ipsum cor adactus erat. Circa capulum eius charta in circulum crispata haerebat, cui haec verba rudi manu inscripta erant:
«Ad sepulcrum eum celeriter vehite. Haec a Iacobo.»