Postridie mane, cum Silas et Eppia ientaculum una caperent, ille filiam his verbis adlocutus est:
«Eppia, quiddam est quod iam biennio facere cogito; nunc autem, cum pecunia nobis reddita sit, id efficere possumus. Hac nocte rem identidem mecum reputavi, atque optimum mihi videtur cras, dum adhuc sereni dies durant, iter suscipere. Domum ceteraque omnia matrinae tuae custodienda relinquemus; pauca quae opus erunt in fasciculum colligemus atque proficiscemur.»
«Quonam ibimus, mi pater?» interrogavit Eppia valde admirata.
«In patriam meam, in urbem in qua natus sum, ad Vicum Lucernarum. Dominum Paston, pastorem ecclesiae illius, convenire volo: fortasse interim aliquid compertum est quo illi tandem intellexerint me furti illius insontem fuisse. Pastor autem Paston multa rerum divinarum intellegentia praeditus erat; velim eum de sortibus illis ductis interrogare. Cupio etiam cum eo de religione quae his in locis viget colloqui; suspicor enim eum de ea nihil scire.»
Eppia summo gaudio affecta est: non modo enim sperabat se regionem ignotam magna cum admiratione ac voluptate visuram, sed etiam, cum domum redisset, quae vidisset Aaroni narrare poterat. Aaron enim paene de omnibus rebus plus quam ipsa sciebat; haud iniucundum igitur fore ut in hac saltem una re aliquid eo amplius nosset. Domina Winthrop, quamquam incerto quodam metu periculorum angebatur quae tam longo itineri adiuncta esse putabat, nec prius quievit quam saepius audivit eos numquam tam longe abituros esse ut plaustra vectorum et lenta vehicula desint, tamen libenter audivit Silam in patriam suam rediturum esse atque quaesiturum num falsum illud crimen iam ab eo remotum esset.
«Multo tranquilliore animo, domine Marner, omnem reliquam vitam ageres,» inquit Dolly, «multo profecto tranquilliore. Quod si quid lucis in illo Vico, de quo narras, inveniri potest, nobis quoque in hoc mundo lucis opus est; atque ego ipsa gauderem, si quid inde nobiscum referre posses.»
Quarto igitur post haec die Silas et Eppia, festivis vestibus induti, parvum fasciculum linteo caeruleo alligatum secum ferentes, per vias magnae urbis, officinis refertae, ibant. Silas, tot mutationibus perturbatus, quas triginta anni in urbe patria attulerant, complures homines alium post alium de ipsius urbis nomine interrogaverat, ut certo sciret se non per errorem in alium locum venisse.
«Roga ubi Vicus Lucernarum sit, pater; roga illum virum, cui ab umeris fimbriae pendent, ante tabernam stantem. Non ita festinat ut ceteri,» inquit Eppia, quae et patris perturbatione angebatur et ipsa inter strepitum, concursum turbamque ignotorum hominum, qui praeteribant nec eam respiciebant, parum commode se habebat.
«Eheu, mea puella, ille de eo loco nihil sciet,» respondit Silas; «homines enim cultioris ordinis Vicum Lucernarum numquam adibant. Sed fortasse aliquis mihi demonstrare poterit qua eundum sit ad Viam Carceris, ubi carcer est. Ab illo loco viam tam bene novi ac si heri ibi fuissem.»
Non sine difficultate, cum saepius in alias atque alias vias deflexissent et identidem quaesivissent, ad Viam Carceris pervenerunt. Ibi tetri carceris muri primi omnium quae viderat aliquid ei ex memoria agnoscendum praebuerunt atque animum eius recreaverunt: iam enim certo sciebat se in urbe patria esse, quod nullius eiusdem urbis nominis confirmatio adhuc effecerat.
«Ah,» inquit, alte spiritum ducens, «en carcerem, Eppia! Hic prorsus idem manet. Nunc iam nihil vereor. A carceris foribus tertia in sinistram via sumenda est: hac nobis eundum est.»
«O quam obscurus atque foedus locus!» exclamavit Eppia. «Quam caelum oculis eripit! Peior est quam domus illa ubi pauperes ad labores coguntur. Gaudeo te nunc in hac urbe non habitare, pater. Estne Vicus Lucernarum huic viae similis?»
«Mea carissima,» inquit Silas subridens, «non ita lata via est. Neque ego ipse in hac via umquam satis commode me habebam; Vicum autem Lucernarum diligebam. Omnes, ut opinor, tabernae hic mutatae sunt; nullam agnoscere possum. Sed qua deflectendum sit agnoscam, quoniam tertia est via.»
«Ecce eam,» inquit voce laeta, cum ad angustissimum angiportum pervenissent. «Deinde rursus ad sinistram deflectendum est, tum aliquantulum recta per Vicum Calceorum procedendum; postea aditum reperiemus iuxta fenestram in viam prominentem, ubi sulcus in via factus est quo aqua defluat. Iam vero omnia quasi ante oculos video!»
«O pater, paene suffocor,» inquit Eppia. «Numquam credidissem homines tam anguste inter se coartatos habitare posse. Quam pulchrae nobis Lapicidinae videbuntur, cum domum redierimus!»
«Nunc mihi quoque mirus hic locus videtur, filia,» ait Silas, «foedus etiam odor est. Credere vix possum olim tam male oluisse.»
Passim ex obscuris ostiis vultus pallidi atque fuligine inquinati ad peregrinos prospiciebant; unde Eppiae sollicitudo magis magisque augebatur. Itaque cum ex angiportibus in Vicum Calceorum emersissent, ubi latior caeli pars conspici poterat, magnam animi levationem sensit.
«O rem miram!» inquit Silas. «En homines ex Vico Lucernarum exeuntes, quasi medio hoc die e sacello redeant! Atqui nunc meridies est, neque dies dominicus!»
Subito exhorruit atque constitit, vultu maerore et stupore ita mutato ut Eppia perterreretur. Stabant enim ante patentem aditum ingentis officinae, unde viri feminaeque frequentes ad meridianum cibum sumendum effundebantur.
«Pater,» inquit Eppia, brachium eius complectens, «quid tibi accidit?»
Sed iterum atque iterum rogare coacta est, antequam Silas respondere posset.
«Non iam est, filia,» tandem summa animi perturbatione dixit, «Vicus Lucernarum nusquam est. Hic certe fuit; nam ecce domus illa cuius fenestra supra viam prominet. Hanc agnosco; eadem prorsus est. At novum hunc transitum aperuerunt; et vide ingentem illam officinam! Omnia deleta sunt, ipsum etiam sacellum!»
«Ingredere, pater, parvam illam tabernam ubi penicilli veneunt atque ibi conside; sine dubio sedere te patientur,» inquit Eppia, semper metuens ne unus ex insolitis illis patris stuporibus rursus eum corriperet. «Fortasse homines qui ibi sunt rem totam explicare poterunt.»
Sed neque ab artifice qui penicillos conficiebat, quique decem tantum ante annos in Vicum Calceorum venerat, cum officina iam exstructa esset, neque ab ullo alio quem convenire potuit, Silas quicquam de veteribus amicis Vici Lucernarum aut de domino Paston, ecclesiae pastore, comperire valuit.
«Omnis vetus ille locus funditus sublatus est,» dixit Silas ad Dolly Winthrop nocte eius diei quo redierat; «sepulcretum illud parvum ceteraque omnia. Vetus patria domus periit; nullam iam praeter hanc habeo. Numquam sciam utrum veritas de furto illo tandem patefacta sit, neque utrum pastor Paston aliquid mihi lucis de sortibus ducendis afferre potuisset. Obscura mihi res manet, domina Winthrop; et vereor ne usque ad vitae finem obscura mansura sit.»
«Ita vero, domine Marner,» inquit Dolly, quae placido vultu eum audiebat, cui iam cani capilli vultum circumdabant; «vereor ne ita sit. Voluntas eorum qui supra nos sunt haec esse videtur, ut multa nobis obscura maneant. Sunt tamen quaedam quae mihi numquam obscura fuerunt; ea fere sunt quae ad cotidianas vitae operas pertinent. Gravissima tibi olim iniuria illata est, domine Marner, neque umquam, ut videtur, certam eius rei rationem cognosces. Neque tamen id prohibet quominus aliqua iusta rerum ratio sit, quamvis nec tu nec ego eam perspicere possimus.»
«Minime,» respondit Silas, «nequaquam id obstat. Ex quo puella ad me missa est atque eam non minus quam me ipsum amare coepi, satis lucis mihi fuit cui confiderem; nunc autem, cum ipsa dicat se me numquam deserturam esse, mihi persuadeo me usque ad mortem confisurum esse.»