Dunstanus Cass frigido quodam mane profectus equum venaticum lento consultoque gradu agebat, ut qui eodem equo ad locum unde venatio inciperet perventurus esset. Via ei per angustam semitam erat, quae extremo suo tractu praeter solum quoddam saepibus non circumdatum, Lapicidinam appellatum, ducebat. Ibi stabat casa, olim lapicidae officina, iam vero quindecim annos a Sila Marner habitata. Maestissima eo anni tempore facies loci erat: argilla humida, passim pedibus trita, circum iacebat; in lapicidina deserta aqua rubra atque lutulenta alte constiterat. Haec prima fuit Dunstani cogitatio, cum illuc appropinquaret; altera, senem illum textorem stultum, cuius iam telae crepitum audiebat, magnam pecuniae vim alicubi occultam habere. Quid causae erat cur ipse, Dunstanus Cass, qui totiens de Marneri avaritia audivisset, numquam Godfrido suasisset ut senem minis aut blanditiis ad pecuniam mutuam dandam adduceret, cum spes hereditatis, quae primogenitum domini Cass exspectaret, egregiam cautionem praestaret? Tam facile tamque gratum hoc consilium ei subito visum est, praesertim cum verisimile esset textoris thesaurum tantum esse ut Godfrido, necessitati suae sublevandae adhibito quantum satis esset, ampla etiam pecuniae copia superesset, unde fideli fratri opitulari posset, ut paene iam equum domum converteret.
Godfridus hoc consilium laetus accepisset, quippe qui occasionem Wildfire retinendi cupidissime arriperet. Sed, ubi eo usque Dunstanus cogitatione pervenerat, cupiditas iter persequendi invaluit ac vicit. Noluit fratri tantum gaudii concedere; maluit Godfridum vexari. Praeterea delectabatur quod sibi magni momenti esse videretur, cum equum venalem haberet cuius de pretio cum emptoribus certare, se iactare, fortasse etiam aliquem fallere posset. Cur non utrumque consequeretur, et equum fratris vendendo voluptati suae satisfaceret et Godfridum ad Marnerum, pecuniam mutuam petitum, mitteret? Itaque ad locum venationis perrexit.
Aderant ibi Bryce et Keating, ut Dunstanus futurum confidebat: adeo fortunatus erat homo.
«Eho!» inquit Bryce, qui iam diu Wildfire cupidis oculis observaverat. «Hodie equo fratris tui veheris! Quid accidit?»
«Equos inter nos commutavimus», respondit Dunstanus; cui mentiri per se voluptati erat, etiamsi nihil inde lucraturus neque ab auditore fidem impetraturus esset. «Wildfire nunc meus est.»
«Quid? Illumne pro illo tuo caballo magnis ossibus praedito commutavit?» inquit Bryce, probe sciens novum sibi mendacium responsum iri.
«Ratiuncula quaedam inter nos intercedebat», inquit Dunseius neglegenter, «atque Wildfire rationes aequavit. Quin etiam fratri gratificatus sum, quod equum invitus accepi: iam enim equam quandam Iortini mihi concupiveram, generosissimam, qua vix meliorem umquam conscenderis. Sed nunc, postquam Wildfire nactus sum, eum retinebo; etsi nuper homo quidam Flittone oriundus, qui equos domino Cromleck comparat, centum quinquaginta libras pro eo obtulit. Alterum oculum paulum obliquum habebat et veste interiore viridi induebatur. Ego tamen Wildfire mihi servare decrevi: non enim facile equum inveniam qui saepes tam bene superet. Equa illa nobiliore quidem stirpe est, sed posterioribus membris paulo infirmior.»
Bryce, ut par erat, intellexit Dunstanum equum vendere cupere; Dunstanus autem intellegebat Brycium id intellegere. Neque enim sola equorum mercatura inter hominum negotia hoc sollerti artificio nititur. Uterque igitur existimabat iam initium pactionis factum esse, cum Bryce per ironiam respondit:
«Mirum vero; miror te equum retinere velle. Numquam enim audivi cuiquam, qui equum suum vendere nollet, pretium ipso equi pretio dimidio maius oblatum esse. Bene tecum agetur si centum libras accipies.»
Interea Keating equo advenit, atque de pretio agere difficilius factum est. Tandem pactum est ut Bryce Wildfire centum viginti libris emeret, pecuniam autem non prius numeraret quam equus sanus atque incolumis in stabula Batherleiensia perductus esset. Subiit quidem Dunstani animum prudentius fore ut venatione illius diei omissa continuo Batherley peteret, ibi Brycium redeuntem exspectaret, tum pecunia accepta equum conduceret quo domum referretur. Sed aegre cohibebat cupiditatem venandi, quam incenderant tum consueta fortunae fiducia tum haustus vini ardentis e lagenula in sinu gestata, pactione iam facta sumptus; praesertim cum talem equum sub se haberet ut, quotiens saepem transiliret, ceteri venatores mirarentur. Dunstanus tamen saepem unam plus quam par erat transiluit: equus enim palo acuto, saepi infixo, transfixus est.
Ipse, cuius corpus deforme nullo prorsus pretio venale fuisset, incolumis evasit; miser autem Wildfire, pretium quo emptus erat ignorans, in latus procubuit atque inter graves anhelitus animam efflavit. Paulo ante Dunstanus de equo descendere coactus erat ut stapedem, quo pes equitis sustinetur, componeret; qua mora, cum iam gloriam prope assecutus videretur, post venatores relegatus erat. Itaque moram illam conviciis exsecrans, ira incensus, saepes caecius atque temerius quam ante transiliebat. Iam canes insequentes paene consecuturus erat, cum calamitas illa accidit; atque ita inter primos equites, qui procul progressi nihil de iis quae post terga gererentur curabant, et extremos venatores longe relictos versabatur. Hi autem non improbabiliter alia omnino via processuri erant, neque locum ubi Wildfire ceciderat visuri.
Dunstanus, cui praesentia incommoda multo maioris momenti esse solebant quam futura pericula, vix se ex lapsu erexerat et Wildfire periisse conspexerat, cum iam gauderet quod nemo adesset qui eum in tam miserabili casu conspiceret, quem nulla iactatione ornare potuisset.
Ita, vino ardenti paulum sumpto multisque maledictis, quasi utrisque contusionem levaturus, quam citissime ad silvulam caeduam, quae a dextra erat, contendit, per quam ad Batherley sine cuiusquam venatoris occursu pervenire posse sibi videbatur. Primum constituit ibi equum mercede conducere atque confestim domum equitare. Nam tot milia passuum pedibus publica via ire, cum nec sclopetum gestaret nec venatum iret, non minus a sua quam a ceterorum eius generis iuvenum dignitate alienum putabat.
Parum autem sollicitus erat de malo nuntio Godfrido afferendo: simul enim consilium de Marneri pecunia mutuanda ei propositurus erat. Quod si Godfridus, ut solebat, ad mentionem novi aeris alieni, ex quo ipse minimam utilitatis partem capturus esset, calcitraret, haud diu calcitraturus erat. Dunstanus enim confidebat se molestissimis precibus fratrem quo vellet perducere posse.
Quanto magis pecunia statim indigebat, tanto clarius Marneri thesaurus animo obversabatur. Molestum autem erat cogitare se Batherley pedibus, calceis luto foedatis, adventurum esse atque stabulariorum cachinnos et irridentes interrogationes passurum, cum iam Raveloe redire atque praeclarum suum consilium exsequi arderet. Dum haec volvit, forte sinum vestis interioris digitis exploravit; tum in memoriam revocavit duos aut tres nummulos quos tetigerat nimis pallidos esse ut ex iis vel parvum illud debitum solvere posset. Nam stabularius pronuntiaverat se nihil amplius cum Dunseio Cass negotii habiturum esse, nisi prius debitum illud persolvisset.
Ceterum eo venationis cursu haud multo longius a domo paterna quam a Batherley aberat. Sed Dunseius, qui haudquaquam sagax erat, ad hanc sententiam non nisi paulatim pervenit, cum alias quoque causas animadverteret cur novum illud atque inauditum consilium, domum pedibus redeundi, sequeretur. Iam quarta fere hora pomeridiana erat nebulaque oriebatur: quanto citius in viam pervenisset, tanto melius.
Meminerat se, paulo antequam Wildfire cecidisset, publicam viam transisse ibique palum viarium conspexisse, quo itinera indicabantur. Itaque veste fibulis astricta, lorum flagelli venatorii arcte circa manubrium convolvit, superioresque calceorum partes identidem percutiens, tamquam nihil inopinati sibi accidisset, profectus est. Sibi videbatur ingens quoddam virium corporis specimen daturus esse, atque sperabat fore ut aliquando, nescio quo modo, narrationem itineris ornate augere posset, ita ut pauci delecti sodales apud tabernam, cui Iris nomen erat, admiratione tenerentur.
Cum autem adulescens genere praestans, qualis Dunseius, ad tam insolitum iter faciendi genus redigitur ut pedibus ambulet, flagellum manu gestatum remedium haud spernendum est adversus stuporem illum paene somniculosum quem rerum insolentia parit. Itaque Dunstanus per nebulam usque densius coeuntem progrediens flagello modo huc modo illuc feriebat.
Flagellum autem Godfridi erat, quod Dunstanus fratre inscio neque consentiente, sumpserat, quoniam manubrium aureum habebat. Nemo sane, dum id Dunstanus manu tenebat, perspicere poterat nomen GODFREY CASS litteris alte incisis in illo auro scriptum esse; tantum videbat flagellum egregie ornatum.
Non deerat ei metus ne quis notus occurreret, cui pedibus incedens miserandam imaginem praeberet; nebula enim eos qui propius accedunt non celat. Sed cum tandem per notos Raveloe calles, nullo homine obvio, incederet, tacitus hunc quoque eventum consuetae suae felicitati acceptum rettulit.
Iam vero nebula, noctis tenebris accedentibus, plus quam cupiebat ei obtegebat; sulcos viae, in quos pedes laberentur, denique omnia abscondebat. Itaque, dum flagellum per humiles frutices ante saepem nascentes traheret, eo duce gressus regere cogebatur. Iam non longe abesse debebat aditus ad Lapicidinam, quem intermissis saepibus agniturus erat, ut secum putabat.
Sed alio indicio, quod minime exspectaverat, locum agnovit: tenues quosdam lucis radios conspexit, quos paulo post e casa Silae Marner prodire coniecit. Illa casa atque pecunia ibi recondita toto itinere ei in animo fuerant; iamque multas rationes excogitaverat quibus textorem blanditiis et promissis pelliceret, ut pecuniam suam ad tempus mutuam daret, spe usurarum accipiendarum inductus.
Sed aliquid etiam terroris blanditiis adhibendum esse censebat. Ipse enim rationum ita erat imperitus ut nemini satis valide demonstrare posset quantum lucri usurae afferrent; cautionem autem obscure existimabat artificium esse quo quis deciperetur, dum pecuniam sibi aliquando reddendam esse crederet. Totum igitur illud negotium, avari animum expugnandi, Godfridum sibi, fratri audaciori callidiorique, commissurum esse pro certo habebat. Itaque, ubi primum lucem per rimulas valvarum fenestrarum emicantem animadvertit, tam saepe colloquium cum textore animo finxerat ut nihil magis naturale videretur quam hominem ilico adire atque alloqui.
Plura commoda ex hoc consilio capere poterat: fortasse textor lucernam haberet, ipse autem satis iam in tenebris viam manu temptaverat. Adhuc fere tria quadrantia milliarii a domo aberat; via autem, nebula in pluviam abeunte, magis magisque lubrica fiebat. Itaque ad clivum quo casa adibatur deflexit, non sine metu ne aditum praeteriret, cum nesciret utrum lux a fronte an a latere casae prodiret.
Manubrio tamen flagelli solum ante pedes diligenter explorans tandem ad ianuam incolumis pervenit. Vehementer pulsavit, haud sine voluptate cogitans senem repentino sonitu conterritum iri. Nemo respondit: omnia in casa silebant. Num textor iam cubitum ierat? Quod si ita erat, cur lumen ardere reliquerat? Mira profecto in avaro oblivio!
Vehementius iterum pulsavit, atque, nullo exspectato responso, digitos per foramen pessuli immisit, ianuam concutere simulque funiculum pessuli sursum deorsum trahere parans: eam enim obseratam esse non dubitabat. Sed miranti ianua his ipsis motibus patefacta est; tum ante ipsum lucidus ignis apparuit, cuius splendor omnes casae angulos, lectum, telam, tria sedilia mensamque, collustrabat, simulque ostendebat Silam Marner abesse.
Nihil eo momento Dunstano gratius esse poterat quam clarus ille in foco latericio ignis. Itaque introgressus statim ad focum assedit. Pendebat etiam ante ignem aliquid quod esurienti homini gratissimum fuisset, si iam magis assatum esset. Frustulum carnis suillae erat, filo de ferreo illo instrumento quo lebes supra ignem suspendebatur demissum; filum per annulum clavis magnae, qua ianua obserabatur, ductum erat, more apud simplices rei domesticae curatores noto, quibus machina ad veru convertendum deesset.
Caro tamen ad extremam illius instrumenti partem, ab igne remotissimam, appensa erat, ne caro absente domino nimis cito assaretur. Ergo stolidus ille senex, oculis semper hiantibus, calidam sibi cenam parabat? Ita Dunstanus secum reputabat. Semper enim audierat eum pane mucido consulto vesci, ut famem suam cohiberet.
Sed ubi ille tali hora, tali vespera esse poterat, cum cena nondum confecta et ianua non obserata relicta esset? Quoniam ipse nuper aegre iter per nebulam invenerat, suspicatus est textorem forte paulisper e casa egressum esse, ut ligna aut rem aliquam huiusmodi afferret, atque in Lapicidinam delapsum esse. Haec coniectura Dunstano gratissima fuit, quippe ex qua nova prorsus rerum condicio nasci posset.
Si textor mortuus esset, quis pecuniam eius iure sibi vindicaret? Quis sciret ubi abscondita esset? Quis sciret quemquam venisse qui eam auferret? Neque diu subtiliores de argumentis quaestiones agitavit; nam quaestio illa praesentissima, «Ubi est pecunia?», ita omnem animum eius occupavit ut iam plane oblivisceretur textoris mortem minime exploratam esse.
Ingenium hebes, postquam ex coniectura aliquid quod cupiditati suae blanditur conclusit, vix meminisse potest id ipsum unde ratiocinatio orta est in incerto positum fuisse. Dunstani vero ingenium non minus hebes erat quam eius qui facinus admittere non abhorreret esse solet. Tria tantum loca noverat in quibus rusticorum peculium aliquando repertum esse audiverat: sub tecto stramineo, in lecto, in pavimenti fovea.
Marneri casa stramine non tegebatur; itaque Dunstanus, cum cupiditas cogitationes eius subitas et celeres excitavisset, primum ad lectum accessit. Interea tamen pavimentum oculis avidissime percurrebat: laterculi enim, igne collustrati, sub harena leviter inspersa apparebant. Neque tamen ubique: unus locus, isque solus, harena prorsus contectus erat, in qua digitorum impressa vestigia ostendebant eam certa quadam cura per definitum spatium dispersam esse.
Prope pedalia telae locus erat. Illuc Dunstanus uno impetu prosiluit; harena flagello discussa, tenuem hamati manubrii apicem inter laterculos demisit, eosque solutos esse sensit. Tum duos laterculos properanter sustulit et rem cuius causa venerat reperisse sibi persuasit: quid enim aliud quam pecunia duobus illis coriaceis saccis contineri poterat? Pondus certe guineis eos refertos esse indicabat.
Circum foveam manu diligenter perscrutatus est, ne quid amplius ibi relictum esset; tum laterculos festinanter restituit harenamque super eos dispersit. Vix quinque minuta temporis ex quo casam intraverat effluxerant; ei tamen longissimum tempus visum est. Ne tum quidem aperte cogitabat posse Silam adhuc vivere atque quovis momento in casam redire; attamen, cum duos saccos tenens surrexisset, incertus quidam pavor animum invasit.
Protinus in tenebras effugeret; ibi demum deliberaret quid de saccis ageret. Ianuam post se continuo clausit, ne lucis rivus foras proflueret: paucis enim gradibus abiturus erat eo ubi nec lucis fulgor per valvarum rimulas nec per foramen pessuli eum prodere posset. Imber atque tenebrae densiores factae erant, quod ei gratissimum accidit; quamquam aegre incedebat, cum manus utraeque occupatae essent, vixque una cum sacco flagellum altera manu complecti posset.
Sed ubi uno alterove passu longius processisset, liceret deinde suo arbitratu morari. Itaque in tenebras processit.