Nancia et Godfridus taciti sub caelo stellis micante domum redierunt. Cum in conclave quercinis tabulis exornatum intravissent, Godfridus se in sellam abiecit; Nancia vero, capitis tegmine pallioloque depositis, ad focum prope maritum constitit: neque enim vel ad exiguum tempus ab eo discedere volebat, et tamen quidquam dicere verebatur, ne animum eius offenderet. Tandem Godfridus ad eam caput convertit; oculi eorum inter se congressi sunt, atque in mutuo illo aspectu uterque immotus permansit. Talis coniugum inter se fidentium tacitus obtutus primo illi sensui quietis ac perfugii similis est, qui post gravem defatigationem aut magnum periculum contingit: quem neque verbis neque factis turbare convenit, ne recens quietis voluptas interrumpatur.
Paulo autem post Godfridus manum porrexit; cum Nancia suam ei tradidisset, ille ipsam propius ad se traxit et ait:
«Finita res est!»
Illa se inclinavit eumque osculata est; tum, iuxta eum stans, respondit: «Ita. Vereor ne iam omnis spes nobis exciderit fore ut Eppia filiae loco nobiscum vivat. Neque enim aequum esset eam invitam ad nos venire cogere. Neque educationem eius neque ea quae inde consecuta sunt mutare possumus.»
«Non possumus,» inquit Godfridus, voce tam acri ac certa, quam ab eo, plerumque remisse ac negligenter loquente, raro audire erat. «Sunt quaedam debita quae non, ut pecunia, maiore pretio persolvi possunt; neque enim annorum praeteritorum iacturam addita summa redimere licet. Dum ego rem identidem in alium diem differebam, arbores creverunt: iam sero est. Recte Marner dixit: qui munus sibi oblatum a limine suo repellit, ad alium id transire facit. Olim, Nancia, me liberis carere videri cupiebam; nunc invitus pro homine liberis carente habebor.»
Nancia statim nihil respondit; paulo autem post interrogavit: «Non igitur palam facies Eppiam filiam tuam esse?»
«Non faciam. Quid cuiquam inde commodi nasceretur? Nihil nisi damnum. Praestabo ei quae potero in ea vitae condicione quam ipsa elegerit. Videndum etiam mihi est quem virum in matrimonium ducere cogitet.»
«Si patefacere rem nemini proderit,» inquit Nancia, quae nunc paulo liberius sentire sibi permittebat quod antea reprimere conata erat, «sane gratum mihi erit si pater meus et Priscilla non cogantur cetera quae olim gesta sunt cognoscere atque ex iis angi, praeter ea quae ad Dunseium pertinent. Hoc enim quin cognoscant vitari non potest.»
«Testamento id mandabo; certe, ut opinor, mandabo. Nollem post me quicquam occultum reperiri, quemadmodum nunc de Dunseio repertum est,» inquit Godfridus secum reputans. «Sed nihil nisi difficultates ex eo orturas video, si rem nunc palam facerem. Quod potero faciam, ut illa suo modo felix sit. Suspicor,» addidit post brevem moram, «Aaronem Winthrop esse eum cui se desponsam esse significavit. Memini enim me illum cum Eppia Marneroque e templo discedentem vidisse.»
«Is quidem valde sobrius et industrius est,» inquit Nancia, quae quantum posset rem laetiore animo contemplari studebat.
Godfridus iterum in cogitationes delapsus est. Mox maestus ad Nanciam oculos sustulit et ait:
«Formosa admodum et amabilis puella est, nonne, Nancia?»
«Ita est, mi care; capillos quoque atque oculos prorsus tuis similes habet. Miror me id numquam antea animadvertisse.»
«Mihi visa est me aversari, ubi primum animo reputavit me patrem suum esse. Animadverti enim continuo mutatos eius erga me mores.»
«Ferre non poterat ut Marnerum iam patrem suum non haberet,» inquit Nancia, nolens suspicionem quae marito dolorem afferebat confirmare.
«Putat me ipsi non minus quam matri eius iniuriam fecisse. Peiorem me existimat quam revera sum. Sed ita existimet necesse est: nec enim omnia scire umquam poterit. Haec quoque poena mihi est, Nancia, quod filia mea me aversatur. Numquam in istas angustias venissem, si tibi fidelis fuissem, si non tam stulte egissem. Ex illo matrimonio nihil nisi mali mihi exspectandum fuit, praesertim cum etiam patris officium detrectaverim.»
Nancia tacuit: tam recti tenax erat ut ne temptaret quidem conscientiae stimulum lenire quo maritum merito angi arbitrabatur. Paulo post Godfridus rursus locutus est; sed vox iam aliter sonabat: reprehensioni enim qua se ipsum castigabat teneritudo quaedam admiscebatur.
«Et tamen, quamquam haec omnia commiseram, te in matrimonium duxi, Nancia; at ego tamen, quod aliud quiddam mihi deesset, semper queri atque angi solebam, tamquam id quoque mihi deberetur.»
«Nihil in te umquam, Godfride, desideravi,» respondit Nancia placida sinceritate. «Unica mihi cura tolleretur, si sortem nobis datam aequo animo accipere velles.»
«Fortasse hac quidem in re aliquid etiam nunc emendare possum. Sunt tamen alia quae iam emendari nequeunt, dicant homines quid velint.»