Patefacto in ulteriore conclavis parte ostio, Nancia virum suum adesse sensit. A fenestra se convertit, oculis laetitia nitentibus: gravissimus enim quem uxor conceperat metus iam conquieverat.
«Mi carissime, quantopere gaudeo te redisse!» inquit, ei obviam procedens. «Iam incipiebam...»
Repente conticuit. Godfridus enim tremulis manibus petasum deponebat; deinde pallido vultu et insolito obtutu, quo salutanti nihil respondebat, ad eam conversus est, quasi eam quidem conspiceret, sed velut inter res quas ipse solus videret, quas illa videre non posset. Nancia manum brachio eius imposuit, neque quicquam amplius dicere ausa est; is tamen tactum ne animadvertit quidem, seque in sellam coniecit.
Iana iam ad ostium stabat, urnam aqua ferventi sibilantem ferens. «Dic illi ne huc veniat, quaeso,» inquit Godfridus; clausoque rursus ostio, vires collegit ut apertius loqueretur.
«Conside, Nancia, illic,» ait, sellam sibi oppositam indicans. «Quam primum potui domum redii, ne quis alius ante me rem tibi nuntiaret. Res me gravissime commovit; sed multo magis timeo quantum te commotura sit.»
«Nonne patri meo aut Priscillae quid accidit?» inquit Nancia, labris trementibus, manibus in gremio arcte consertis.
«Minime; nihil cuiquam viventi accidit,» respondit Godfridus, neque eam sermonis prudentiam adhibere valens qua tristem nuntium paulatim aperire voluisset. «De Dunseio agitur, fratre meo Dunseio, quem abhinc sedecim annos e conspectu amisimus. Inventus est — corpus eius inventum est — ossa eius.»
Tantum terroris vultus mariti Nanciae incusserat, ut his verbis mirum quantum levaretur. Itaque aliquanto tranquilliore animo consedit, quae reliqua ille dicturus esset auditura. Ille perrexit:
«Lacus ille apud Lapicidinas subito exsiccatus est — aquis fossis deductis, ut opinor; atque ibi iacet — sedecim iam annos iacuit — inter duo ingentia saxa haerens. Horologium eius inventum est, et signacula ei annexa, et meum flagellum venatorium manubrio aureo ornatum, cui nomen meum inscriptum est. Id ille me inscio abstulerat, quo die equo Wildfire ad venationem profectus est, cum postremum visus est.»
Godfridus conticuit: quae deinceps proferenda erant non tam facile efferebat. «Num putas eum consulto in aquam desiluisse ut periret?» rogavit Nancia; mirari prope coeperat cur maritus ob rem tot abhinc annis fratri parum dilecto accidisse tam vehementer commoveretur, cum de illo etiam peiora olim suspicati essent.
«Minime; casu decidit,» respondit Godfridus, submissiore quidem sed clara voce, tamquam in hoc ipso casu arcanum aliquod momentum agnosceret. Paulo post addidit: «Dunseius ipse est qui pecuniam Silae Marneri furatus est.»
Quo nuntio, tam inopinato tamque probroso, sanguis Nanciae in vultum cervicemque subiit: ita enim educata erat ut etiam remotam cum homine scelerato cognationem ignominiae sibi duceret.
«O Godfride!» inquit, voce commiserationis plena; statim enim reputaverat quanto acrius hanc ignominiam maritum suum sensurum esse.
«In lacu erat pecunia,» ille perrexit, «omnis illa textoris pecunia. Singula collecta sunt, et ossa ad tabernam quae Iris appellatur deportantur. Ego autem domum redii ut tibi ipse nuntiarem: celari res non poterat; scire te oportebat.»
Per duo fere minuta tacuit, oculis humi defixis. Nancia, quae sub hac dedecoris macula aliqua solacia afferre cupiebat, verba tamen retinuit; tacitus enim quidam sensus monebat subesse aliud nescio quid, quod Godfridus nondum dixisset. Tandem ille oculos attollens in faciem eius defixit atque ita locutus est:
«Omnia, Nancia, serius ocius in lucem proferuntur. Cum Deus omnipotens id voluerit, arcana nostra deteguntur. Ego quoque rem quandam occulte in animo gessi; sed eam diutius tibi celare nolo. Nolo ab alio quam a me cognoscas, nolo post mortem meam comperias. Nunc dicam. Tota vita modo ‹faciam› modo ‹non faciam› mecum ipse disputavi; nunc denique consilium certum capiam.»
Summus Nanciae metus rediit. Coniugum oculi mutuo congressi sunt, quodam pavore perculsi, velut in tanto discrimine ipse amor inter eos ad tempus substitisset.
«Nancia,» Godfridus lente coepit, «cum te uxorem duxi, quiddam a te celavi quod indicare debebam. Mulier illa quam Marner in nive mortuam repperit — mater Eppiae — illa miserrima mulier — uxor mea erat. Eppia filia mea est.»
His dictis quievit, quae effectura esset confessio sua timens. Nancia autem immota sedit; hoc tantum mutatum est quod oculos demisit nec iam maritum aspexit. Pallida, tacita, velut statua secum meditantis, manibus in gremio consertis sedebat.
«Numquam de me idem quod antea senties,» inquit post breve intervallum Godfridus, voce paulum tremula.
Illa tacuit.
«Peccavi quod filiam meam non agnovi; peccavi etiam quod rem a te celavi. Sed te amittere non poteram, Nancia. In eas nuptias incautus abreptus sum; poenas inde dedi.»
Nancia adhuc demissis oculis tacebat. Ille iam animo fingebat fore ut mox surgeret diceretque se ad patrem suum redituram. Quo enim pacto veniam tantis delictis datura erat mulier quae de recto pravoque tam simpliciter et severe iudicaret?
Tandem oculos rursus sustulit et ad eum locuta est. Nulla in voce indignatio, sed dolor gravis audiebatur.
«Godfride, si hoc mihi ante sex annos tantum dixisses, aliquid saltem officii nostri erga puellam praestare potuissemus. An putas me noluisse eam domum accipere, si filiam tuam esse scivissem?»
Tum Godfridus totam amaritudinem erroris percepit qui non modo irritus fuerat, sed id ipsum quod efficere volebat impediverat. Non recte eam feminam aestimaverat cum qua tot annos vixerat. At illa, maiore animi commotione, perrexit:
«Et — o Godfride — si eam iam ab initio nobiscum habuissemus, si tu eam ut par erat suscepisses, me tamquam matrem dilexisset; tuque mecum felicior fuisses. Facilius mortem parvuli mei infantis tulissem, et vita nostra propius ad eam formam accessisset quam olim sperabamus.»
Nancia in lacrimas erupit atque obmutuit.
«At tum, Nancia, mihi non nupsisses, si tibi rem aperuissem,» inquit Godfridus, qui acerbissima sui ipsius reprehensione impulsus aliquo saltem argumento sibi persuadere cupiebat se non prorsus stulte egisse. «Nunc fortasse tibi videtur te nupturam fuisse; tum certe non fuisses. Propter tuam patrisque tui superbiam, post tantos sermones de me sparsos, omnem mei consuetudinem aspernata esses.»
«Quid de nuptiis tum facturam fuissem, Godfride, dicere non possum. Alii certe viro numquam nupsissem. Sed non tanti eram ut propter me peccares; nec ulla res huius mundi tanti est. Nihil tam bonum evenit quam antea futurum esse videtur; ne nostrae quidem nuptiae tam felices fuerunt quam sperabamus, ut vides.» Dum haec postrema dicebat, levis quidam tristis risus vultum Nanciae perstrinxit.
«Deterior sum quam me putabas, Nancia,» inquit Godfridus voce satis trepida. «Poterisne umquam mihi ignoscere?»
«Quod in me peccasti, Godfride, parum est; id enim compensasti, quindecim annos in me benignus fuisti. Aliam autem iniuria affecisti, et vereor ne illa numquam satis compensari possit.»
«Sed nunc Eppiam in domum nostram recipere possumus,» inquit Godfridus. «Non iam verebor ne res omnibus innotescat. In reliquum vitae tempus aperte ac sincere agam.»
«Sed cum iam adoleverit, longe aliud est eam domum recipere,» inquit Nancia, caput maeste quassans. «Sed agnoscere eam et sustentare tuum officium est; ego quoque quod meum erit erga eam faciam, Deumque omnipotentem orabo ut me diligere discat.»
«Ergo hac ipsa nocte una ad Silam Marnerum ibimus, simul ac tumultus apud Lapicidinas consederit.»