Sunt profecto feminae, fateor, quibus neque postica equi sella insidere neque pallium cinereum, quale mulieres itinerantes adversus hiemem induunt, cum pileo e pilis castorinis confecto, cuius vertex ollulam quandam referat, ornamento sit. Nam vestis illa, quae sagum aurigae similis est et tam parce panno constat ut vix exiguas in umeris lacinias recipiat, corporis vitia minime celat; neque cinereus color pallidis genis ullam pulchritudinis accessionem praebet.
Tanto igitur maius erat victoriae Nanciae Lammeter decus, quod etiam tali cultu mire venusta apparebat. Post patrem procera statura erectoque habitu praeditum in sella sedens, alterum bracchium circa eum circumdederat, oculos autem sollicitis luminibus demittebat in insidiosas nivibus occultatas aquarum lacunas, unde Dobbinus equus ungulis terram pulsans ingentes caeni aspergines excitabat.
Pictor fortasse maluisset vultum quem ipsa, sui oblita, interdum praebebat; at certe roseus genarum color tum maxime cum cinereo vestis habitu certabat, cum ad Aedes Rubras adveniens Godfridum Cass ante ianuam paratum vidit, qui eam e sella levaret. Utinam Priscilla soror simul post famulum advenisset! Nam curavisset ut Godfridus Priscillam primum de equo deponeret, ipsa interea patri persuasisset ut ad lapidem equis ascendendis destinatum circumiret potius quam ad gradus ipsos consisteret.
Molestum sane erat iuvenem, cui satis aperte significaveris te, quantumvis ille cupiat, numquam nubere velle, tamen pertinaciter tam insignes observantiae notas tibi exhibere. Quid autem sibi volebat quod, si vere et ex animo haec faceret, non semper eadem erga se observantia uteretur, sed modo per multas hebdomadas ita se gereret quasi ipsam ne alloqui quidem vellet, nullo omnino habito eius respectu, modo repente ad pristinas amoris significationes rediret? Neque dubium esse poterat quin eam vero amore non diligeret: alioquin non pateretur ea de se vulgo narrari quae narrabantur.
Num igitur arbitrabatur Godfridus Nanciam Lammeter ab homine, quamvis praediorum domino, vita turpiter acta facile in matrimonium adduci posse? Minime hoc in patre suo viderat, viro in tota regione sobrietate ac probitate praestantissimo, qui interdum quidem, si quid non ad praescriptum temporis momentum conficeretur, paulo vehementior atque iracundior fieret.
Hae omnes cogitationes, ordine sibi iam familiari, per mentem Nanciae decucurrerunt intra brevissimum illud temporis spatium quo Godfridum ante ianuam conspexit atque ipsa ad ianuam pervenit.
Opportune vero dominus Cass egressus patrem eius magna voce salutavit; quo strepitu quasi latebras nacta Nancia et perturbationem suam et neglectas caerimonias occultare sibi videbatur, dum validis bracchiis e sella tolleretur, a quibus tam exigua levisque haberi videbatur ut paene ridiculum esset.
Neque causa deerat cur protinus domum ingrederentur: nives enim rursus cadere coeperant, molestum iter iis minitantes qui nondum advenerant. Pauci tamen restabant; iam enim diei pars post meridiem inclinare coeperat, neque mulieribus e longinquo venientibus multum supererat temporis quo sese ornarent ante potionem theae maturius quam solito paratam, qua viribus ad saltandum restauratis uterentur.
Vix Nancia domum intraverat cum undique sermonum murmur eius auribus personabat, cui e culina fidicinis experimenta atque chordarum stridor intermiscebatur. Lammeteri autem tam exspectati hospites erant ut e fenestris adventus eorum observatus videretur. Nam domina Kimble, quae in illis maioribus conviviis hospitum curam apud Aedes Rubras gerebat, Nanciae in vestibulo obviam venit ut eam in superiora deduceret. Haec et domini Cass soror et medici uxor erat, gemina dignitate ornata, cui ipsius corporis latitudo miro modo respondebat. Quare, cum non sine labore scalas ascensura esset, haud aegre tulit quod Nancia rogaret ut se ipsam ad Cubiculum Caeruleum pervenire sineret, quo arculae vestium duarum sororum Lammeter, mane iam allatae, repositae erant.
Vix ullum per domum cubiculum dormitorium erat in quo mulieres non inter mutua laudum officia vestes pararent aliis iam paene perfectis, aliis vix coeptis; lectulis enim super pavimentum additis ita spatia coarctata erant ut se vix movere possent. In Cubiculum Caeruleum ingressa Nancia sex feminis ibi adstantibus sollemniter paulum corpus demisit.
Ex altera parte aderant duae Gunn sorores, non ignobiles illae, vinarii negotiatoris Lytherliensis filiae, ad novissimam cultus elegantiam ornatae, tunicis quam maxime arctis, cingulis quam brevissimis. Eas virgo Ladbrook, quae e praedio Veteribus Pascuis appellato venerat, verecundo obtutu intuebatur, non sine tacita quadam censura. Nam verebatur ne sua ipsius stola illis nimis laxa videretur; simul autem dolebat quod tam urbanae puellae illam moderationem non adhiberent qua ipsa, si in earum loco esset, a novissimae consuetudinis extremitate paululum recederet. Ex altera parte mater domina Ladbrook, capite parvo pileolo tecto et capillis alienis fronti adpositis, mitram textilem manu tenebat, inclinato corpore placide arridebat alteri matronae eodem habitu indutae, quae locum ante speculum officiose concesserat; «Ante me, quaeso, tu accede, domina,» dicebat.
Nondum Nancia sollemni salutatione functa erat cum anus quaedam processit, amplum e muslina alba amiculum super pectus gerens et mollem vittatum pileum circa canos sed nitide compositos crines; cuius simplex habitus audacter repugnabat flavis sericis turgidis et capitis ornamentis in vertice congestis quae ceteras decorabant. Illa ad Nanciam graviter composita accessit et suavi voce tenui ac lenta dixit:
«Salve, neptis. Spero te integra valetudine uti.» Nancia, ut decebat, amitae genam osculata, pari cum comitate severitateque respondit: «Optime valeo, amita; gratias ago. Spero te quoque bene valere.»
«Gratias tibi habeo, neptis. Valetudinem adhuc satis tueor. Quid autem agit cognatus meus?»
Sic inter officiosas interrogationes responsionesque tandem exploratum est et Lammeteros omnes et Osgoodos nihil a solita valetudine discessisse; Priscillam quoque paulo post certe venturam; iter autem per nives in postica equi sella factum sane incommodum esse, quamquam pallium itinerarium haud leve praesidium praeberet.
Tum Nancia ex more introducta est ad Gunn sorores, quas amita hospites acceperat, quod mater earum matri ipsius olim nota fuisset, quamvis tum primum in eam regionem venire perpulsae essent. Hae, cum in remoto illo rure vultum corporis figuramque tam venustam deprehendissent, mirabantur; iamque videre cupiebant qualibus vestibus puella, remoto pallio, appareret.
Nancia, cuius cogitationes eadem modestia eodemque decoro temperabantur quae in habitu moribusque apparebant, apud se animadvertit Gunn sororibus vultus paulo duriores esse; vestes autem tam alte circa pectus apertas, si umeros formosos haberent, ad inanem ostentationem referri posse, cum vero umeri tales essent quales videbantur, non credendum esse eas voluptati ostentationis indulgere, sed potius morem sequi qui neque prudentiae neque pudori repugnaret.
Cum arculam aperiret, certo sibi persuadebat hoc ipsum amitam Osgood sensuram. Etenim ingenium Nanciae amitae ita simile erat ut omnes mirum dicerent, cum cognatio per virum Osgood, non per uxorem, intercederet. Quamquam salutantium sollemnitas non facile id declarasset, tamen amita neptisque arctissimo inter se amore et mutua admiratione iungebantur.
Ne illud quidem quod Nancia Gilbertum Osgood consobrinum suum, sola ob causam consanguinitatis, in matrimonium accipere recusaverat, quamvis amitam vehementer doluisset, benevolentiam minuerat qua illa constituerat nonnulla ornamenta maiorum suorum Nanciae legare, quaecumque tandem Gilberti uxor futura esset.
Tres matronae propere discesserunt. Gunn sorores vero minime aegre ferebant quod domina Osgood cum nepte manere vellet; ita enim ipsis quoque causa manendi suppetebat ut viderent quo ornatu rustica illa pulchritudo tandem prodiret. Ac sane iucundum erat totum apparatum spectare, ab arcula primum aperta, ex qua odor lavandulae rosarumque foliorum effluebat, usque ad collare ex parvis corallii segmentis compositum, quod collo candido et tenui apte circumdabatur.
Omnia quae ad Nanciam pertinebant singulari munditia atque subtili cura enitebant: ne minimum quidem vestis plicamentum nisi suo loco apparebat; nullum lintei fragmentum alborem profitebatur quem re ipsa non exhiberet; acus ipsae in pulvinulo eo ordine infixae erant a quo numquam deflectere patiebatur. Corpus denique eius eandem imaginem constanter exquisitae elegantiae praebebat quam corpus aviculae tenerae nitidumque.
Verum est capillos eius castanei coloris paulo clarioris a tergo more puerili tonsos, a fronte autem in multos parvos orbes planissimos formatos esse, ita ut faciem non contingerent. Sed nulla erat ratio capillos componendi quae genas collumque Nanciae minus venusta efficere potuisset. Cum denique vestem sericam argenteo colore ac tenui contextu nitentem, amiculum e vitta reticulata, collare corallinum et inaurium corallinas gemmas induisset, Gunn sorores nihil quod reprehenderent reppererunt, nisi manus: illae enim vestigia butyri conficiendi, casei comprimendi et etiam operum multo sordidiorum ferebant.
Id autem Nanciae pudori minime erat. Nam dum sese ornat amitae narrabat se Priscillamque pridie arculas suas composuisse, quia hodie panis coquendus erat; cum autem domo discederent, placentas carne farctas satis multas culinariae familiae praeparandas censuerant. His tam prudenter dictis, ad Gunn sorores conversa est, ne eas e sermone prorsus exclusisse videretur.
Gunn sorores arida quadam comitate riserunt, apud se querentes quod tam locupletes rustici, quibus tam bonae vestes emere liceret (nam et serica Nanciae et vitta reticulata pretiosissima erant), in tanta imperitia et rusticitate educarentur. Puella enim tria vocabula, quibus carnem, fortuitum eventum atque equum significabat, ita patrio rusticoque ore corrumpebat ut syllabas aut consonantes quasdam omitteret; id sane puellis e Lytherliensi eleganti societate profectis, quae ipsae quoque nomen equi more suo aliqua littera mutilum, etiam inter familiares, pronuntiare solebant, atque id quod fortuito accidisset nonnumquam voce aeque contracta significabant, vix tolerabile videbatur.
Re vera Nancia nullam umquam scholam frequenterat nisi eam quam anus Tedman puerulis habebat. De litteris profanis vix quidquam noverat praeter versus quos in grandi tela ad exemplum acu depinxerat, sub imagine agni pastorisque puellae. Nec, cum rationes subduceret, minorem numerum e maiore detrahere poterat, nisi ex congerie nummorum argenteorum oculis conspicua, alios duodecim denariorum, alios sex denariorum pretio, ipsa manu removeret.
Vix ulla hodie ancilla reperitur quae litterarum rerumque scientia Nanciae inferior sit. Nihilo tamen minus praecipua feminae honestae ornamenta habebat: summam veracitatem, in rebus agendis fidei severitatem et pudorem, alienae dignitatis observantiam, mores exquisita munditia temperatos. Ac ne haec quidem sufficere videantur ad persuadendum feminis quae grammatice loquuntur Nanciae sensus eorum sensibus similes esse, addam eam nonnihil superbam atque severam fuisse, neque minus pertinaciter opinionem ratione destitutam quam amatorem errantem amasse.
Crescens de sororis Priscillae mora sollicitudo, quae iam vehementior fieri coeperat cum collare corallinum Nanciae collo aptaretur, ipsius tandem Priscillae adventu feliciter sublata est. Laeto vultu ingressa est, quem frigus humorque rubicundiorem fecerant. Post primas interrogationes salutationesque Nanciam a capite ad pedes contemplata est; tum ipsam circumvertit ut videret num a tergo quoque vestis aeque perfecta esset.
«Quid tibi de his vestibus videtur, amita Osgood?» inquit Priscilla, dum Nancia eam ad vestes deponendas adiuvat.
«Pulcherrimae profecto sunt, neptis,» respondit domina Osgood, vultu solito severiore: semper enim Priscillam nimis incultam liberiorisque oris esse existimabat.
«Necesse mihi est eandem ac Nanciae vestem gerere, quamquam quinque annis maior sum; et ecce quam lutea in hac videar! Illa autem numquam ullam sibi vestem comparabit nisi mihi prorsus similis parata sit, quod sorores etiam habitu similes esse cupit. Ego vero illi dico homines putaturos mea vanitate fieri ut pulchram me futuram sperem in eo ipso vestitu qui illam ornat. Nam turpis facie sum, negare non possum; patris nostri familiam vultu refero. Sed quid tum? Minime me ea res angit. Vosne aliter sentitis?» Hic Priscilla, dicendi voluptate abrepta, ad Gunn sorores conversa est, neque animadvertit quam parum grata illis sua simplicitas esset. «Pulchrae puellae muscarum captatricibus similes sunt: viros a nobis arcent. Equidem viri mihi haud magni sunt, dominae Gunn; vos quid de iis sentiatis nescio. Sed totum diem animo cruciari, quid de te existiment, quid absentes agant, num fideles maneant, id, ut Nanciae saepe dico, summa stultitia est; talem sollicitudinem nulla femina suscipere debet, quae patrem probum domumque honestam habet. Relinquant illam iis quibus nec dos nec facultates sunt. Mihi autem vir optimus ille est qui dicit: ‹Fac tuo arbitratu›; huic soli me umquam obtemperaturam pollicerer. Scio quidem ei quae amplae domui, doliis vini ceterisque rebus imperare consueverit, ingratum esse ad alienum focum suppliciter accedere aut sola ad exiguum carnis frustum cenandum considere. Sed Deo gratias ago: pater meus sobrius est atque diu victurus videtur; et si paterfamilias ad focum sedeat, quid refert etiamsi senecta ad pueriles mores redeat? Res domestica tamen non dissolvitur.»
Dum Priscilla strictam vestem per caput detrahere conaretur, ita ut capillorum cincinnos accurate compositos non turbaret, in hac tam celeri totius vitae consideratione subsistere coacta est. Qua occasione domina Osgood arrepta surrexit et dixit:
«Age, neptis, nos deinceps sequere. Gunn sorores iam descendere volunt.»
«Soror,» inquit Nancia, ubi sola cum Priscilla remanserat, «Gunn sorores offendi, pro certo habeo.»
«Quidnam feci, puella?» quaesivit Priscilla nonnihil perterrita.
«Quid? Interrogasti num ipsas deformes esse molestum haberent. Nimis aperte loqueris.»
«Papae! Itane feci? Enimvero imprudens mihi excidit. Bene accidit quod plura non dixi; nam cum hominibus qui veritatem pati nolunt difficile mihi sub eodem tecto habitare licet. Sed de deformitate mea, aspice me, puella, in hac veste serica argentea: dixi tibi quid futurum esset. Flavissima sum, tamquam flos narcissi. Quisquis viderit dicet te consulto voluisse me quasi larvam ex stramentis confectam ostentare.»
«Noli ita loqui, Priscilla. Te rogavi, te obsecravi ne hoc sericum acciperemus si alia tibi magis placeret. Parata eram quam tu eligeres sumere; scis enim ita me voluisse,» inquit Nancia, anxie suam causam defendens.
«Nugas agis, puella! Scis te hanc vestem vehementer optavisse; nec immerito, nam tibi candor lactis est. Mirum vero esset si tu, cui tale os est, ad colorem meae cutis ornanda esses. Hoc unum reprehendo, quod tibi persuades me eodem atque te ornatu uti oportere. Sed de me quidquid vis agis; semper idem fecisti, ex quo primum ambulare coepisti. Si per totum agrum ire constitueras, profecto ad extremum usque ibas, nec verberibus a proposito deterreri poteras: nam dum tuum perficiebas consilium, os habebas tam compositum tamque innocens quam flos bellidis.»
«Priscilla,» inquit Nancia leniter, dum sororis collo collare corallinum suo prorsus simile circumdat, quamquam collum ipsum minime simile erat, «certe ego in omnibus quae fas est cedere parata sum. Sed si sorores non similes se vestierint, quis tandem similiter vestietur? Visne ut ita appareamus quasi inter nos nulla sit cognatio, nos quae nec matrem nec aliam sororem in toto orbe terrarum habemus? Recte agere cupiam, etiamsi stola colore caseario tincta mihi induenda esset; mallem igitur te eligere et me vestem tuo arbitratu aptam gerere.»
«Ecce rursus idem! Si quis a vespera diei Saturni usque ad mane diei Saturni sequentis tecum disputet, nihil proficiat. Lepidum profecto erit videre quo pacto maritum tuum in potestatem redigas, nec tamen vocem supra aquae in lebete susurrum attollas. Quam libenter video viros ab uxoribus regi!»
«Noli talia loqui, Priscilla,» inquit Nancia erubescens. «Scis me nullo umquam tempore in matrimonium ire constituisse.»
«Nihil profecto constituisti, ne extremum quidem fidis arcus!» respondit Priscilla, dum vestem depositam componit atque arculam claudit. «Cui me laborare oportebit postquam pater mortuus erit, si tu istas ineptias in animum induxeris atque in virginitate senescere decreveris, quod nonnulli homines non tales sunt quales esse debebant? Ne minimum quidem patientiae in te habeo. Semper velut ovo corrupto incubas, quasi numquam recens aliquod ovum in mundo nascatur. Una ex duabus sororibus innupta satis est; ego autem vitam caelibem quam honestissime ornabo: omnipotens enim Deus me ad eam natam esse voluit. Age vero, descendamus. Ecce ego iam parata sum, perinde ac simulacrum stramineum ad aves arcendas; nunc quidem inauribus positis nihil prorsus deest quo corvi perterriti fugiant.»
Cum duae Lammeter sorores in amplum conclave una descenderent, qui utriusque naturam ignoraret facile existimare potuisset Priscillam, latos umeros, corpus inelegans atque lineamenta vultus eminentia habentem, eandem prorsus ac soror formosa vestem gestare vel propria quadam vanitate fallacem vel malitioso sororis consilio, ut pulchritudo Nanciae eo illustrius splenderet.
Verum Priscillae hilaritas prompta, sua commoda neglegens, et sana rerum aestimatio priorem suspicionem cito discussissent; Nanciae autem moderatio et placida sermonis gravitas aperte declarabant animum ab occultis fraudibus consiliisque liberum.
Loca honoratiora duabus sororibus iuxta caput principalis mensae ad theam bibendam instructae servata erant in conclavi ligneis tabulis circumdato, quod nunc virentibus ilicis, taxi laurique ramis ex vetere horto copiose allatis novo quodam nitore laetabatur. Nancia tamen intus tremebat, quamvis firmissimo consilio sibi imperaret, cum Godfridum Cass accedentem vidit ut eam ad sellam inter se et rectorem Crackenthorp positam duceret; Priscilla contra ad alteram mensae partem inter patrem dominumque Cass invitabatur.
Nonnihil sane Nanciam movebat quod ille amator, quem repudiaverat, iuvenis erat in tota paroecia summae dignitatis: domi erat in antiquo illo unicoque conclavi, quod summum splendorem quem illa umquam cognoverat repraesentabat; ibi aliquando domina fieri potuerat, sciretque se «Dominam Cass», domini Cass uxorem, ab omnibus appellari.
Hae rerum circumstantiae certamen animi eius ipsi illustrius reddebant; ipsa tamen eo firmius apud se statuebat nullam, quamvis fulgentissimam, dignitatem eam ad nuptias impellere posse cum eo cuius vita neglegentiam famae suae ostenderet. Sed hoc quoque veri puraeque feminae praeceptum manebat: «Quem semel amaveris, semper amabis»; nemini igitur umquam ius in se concessuram quo cogatur flosculos iam exsiccatos, quos propter Godfridum Cass servabat atque in perpetuum servatura erat, abicere.
Nancia autem erat quae se ipsam pollicitis etiam inter gravissimas difficultates obligaret. Nullus nisi verecundus genarum rubor in pectore ferventes cogitationes prodebat, cum locum iuxta rectorem accepit; ita enim quidquid agebat natura sua composite ac lepide agebat, labraque pulchra tam placido firmoque habitu coibant ut aegre perturbata videri posset.
Rector vero ruborem in pulchro vultu non praeterire solebat quin apto aliquo laudis dicto responderet. Nihil in illo superbiae aut nobilitatis fastus erat; homo erat oculis hilaribus, facie minuta, capillis canis, mento ingenti candidoque fascia collari multis plicis referta suffulto, quae ceteris totius corporis ornamentis quasi imperare videbatur. Quin etiam nescio quomodo illa fascia ipsis sermonibus suum quendam colorem infundebat; ut si quis comitatem eius a fascia separare conaretur, arduum, fortasse etiam periculosum, mentis opus susciperet.
«Eho, domina Nancia,» inquit, vultu intra torques lintei converso, benigno deorsum risu, «si quis hac hieme nimium frigus fuisse praedicet, dicam me ipso anni ultimi die rosas florentes vidisse. Nonne ita est, Godfride? Quid dicis?»
Godfridus nihil respondit et consulto Nanciam aspicere vitavit. Etsi enim in veteri Raveloensi societate huiusmodi ioci ad personam spectantes elegantes atque urbanissimi censebantur, amor vere reverens suam habet humanitatem, quam etiam homines alioquin minus institutos docet. Dominus autem Cass filium hoc modo languidum atque mutum se praebere impatienter ferebat.
Hac enim hora iam provectiore multo alacrior esse solebat quam cum eum ad matutinam mensam considentem vidimus; iucundumque ipsi videbatur avitum illud officium perficere, ut magno strepitu hilaris atque patronus omnium se ostenderet. Magna argentea pyxis tabaci continenter e manu in manum ferebatur; singulis vicinis certis intervallis offerebatur, quotiescumque oblatum antea recusavissent.
Adhuc praecipue patres familiarum, cum quisque adveniret, suo nomine salutaverat. Sed semper quo propius nox accedebat, eo latius effundebatur eius hospitalitas, donec etiam iuniores hospites in tergo pulsaret atque incredibilem se eorum consortio delectari significaret; sibi prorsus persuadens illos beatissimam vitam ducere debere, quod in ea paroecia nati essent ubi dominus Cass tam bono animo eos ad epulas vocaret salutemque apprecaretur.
Iam igitur, cum hilaritas vix medium adhuc cursum attigisset, haud mirum erat si filii silentium supplere ipse verbis oculisque vellet.
«Ita, ita,» coepit, dum pyxidem domino Lammeter praebet, qui iam iterum cervice modice inclinata et manu mota officium rigide repudiabat, «nos senes hac nocte iuventutem nobis optabimus, ubi visci ramum in Conclavi Albo suspensum viderimus. Verum est plurima triginta his annis in deterius abiisse; res publica enim, ex quo rex vetus in morbum incidit, labitur. Sed ubi Nanciam nostram intueor, virgines certe pristinam suam elegantiam retinuisse puto. Peream nisi memini me, etiam cum iuvenis elegans essem et de cauda capillorum meorum magnifice sentirem, vix ullam huic comparandam conspexisse. Absit ut tibi, domina, contumeliam inferre velim,» addidit, in dominam Crackenthorp sibi proximam inclinatus; «te enim nondum noveram cum aequalis Nanciae esses.»
Domina Crackenthorp, femina pusilla assidue palpebras movens, vittas, reticula, catenam auream digitis continenter contrectabat, cervicem huc atque illuc vertebat, summissosque quosdam sonitus edebat; non dissimilis parvo murino animali quod naribus trepidet et, quocumque in coetu versetur, secum ipso assidue loquatur. Iam igitur ad dominum Cass se vertens, palpebris iterum motis ac vestibus tractatis, ait: «Minime, minime offendisti.»
Hoc amplissimum a domino Cass Nanciae tributum praeconium non solum Godfrido, sed etiam aliis, de nuptiis quasdam tacitas significationes continere videbatur. Pater autem puellae, dum per mensam in filiam placida quadam severitate intuetur, paulo erectiorem spinam dorsi tenuit.
Neque enim vir ille gravis et ordinis observantissimus dignitati suae quidquam detracturus erat si matrimonium inter familiam suam et domini Cass familiam fieri posse gaudere palam videretur. Honores quidem filiae tributos grato animo accipiebat, sed multa in melius mutata esse oportebat antequam ipse assensum daret.
Corpus eius tenue sed firmum, vultus eminenti naso reliquisque lineamentis gravibus distinctus, in quo numquam intemperantiae ruborem consedisse putares, cum domino Cass tum cum Raveloensibus plerisque agricolis magnopere discrepabat. Idque cum amato suo dicto consentaneum erat: «Genus agro fortius est.»
«Nancia mirum quantum matrem suam refert,» inquit domina Kimble corpore opimo, dum maritum oculis quaerit. «Nonne tibi ita videtur, Kimble?»
Medicus autem Kimble, qui tenue corpus acremque motum habebat, manibus in sinibus vestis conditis per conclave discurrebat, aegrotis suis feminarum ordinis nullo inter eas discrimine comitatem exhibens; ab omnibus excipiebatur ut medicus iure hereditario, non ut miser aliquis medicamentarius qui in aliena regione clientes sibi conciliare conatur atque omnes fructus laboris sui in alendo equo semimortuo consumit. Habebat enim pecuniam satis ut mensam ne ditissimorum quidem aegrorum luxui inferiorem instrueret. Olim etiam sine ullo publici doctoratus diplomate medici nomen rusticis pharmacopolis convenire solebat. Ab immemorabili tempore medicus Raveloensis aliquis Kimble fuerat: nomen ipsum ad artem medendi natum videri poterat. Itaque vix sine maerore cogitari poterat hunc Kimble filio carere, atque aliquando fortasse artem successori tradendam esse cui nomen inconcinnum Taylor aut Johnson esset. Sin id evenisset, sapientiores Raveloenses potius Blickium medicum Flittonensem adhibuissent, quippe cuius nomen minus a naturae lege abhorrere videretur.
«Num me compellasti, cara?» inquit medicus verus et legitimus, statim ad uxorem accurrens. Sed quasi praesagiens illam spiritu iam deficiente verba iterare non posse, continuo adiunxit: «Eho, Priscilla! Tuam conspiciens faciem rursus gustum egregiae illius placentae suillae percipio. Spero reliquias adhuc superesse.»
«Immo vero, medice, paene finita est,» respondit Priscilla. «Sed proximam non deteriorem futuram me praestituram esse scito. Non enim casu fit ut placentas tam bene conficiam.»
«Non ut tua medicina, Kimble, cui saepe evenit ut aegroti bene convalescant, quod medicamenta tua sumere obliviscuntur!» inquit dominus Cass. Medicinam enim medicosque eodem fere animo aestimabat quo multi erga templum sacerdotesque fideles admodum haberi volunt: dum bene valeret, iocis eos insectari libenter solebat; simulac vero quidquam adversi sentiebat, eorum auxilium impatientissime exposcebat. Pyxidem tabaci percussit, ac circumspiciens risit quasi praeclare dixisset.
«Etenim Priscilla nostra ingenium habet acre,» inquit medicus, iocum ad puellam potius quam ad cognatum transferre malens, ne sibi ab illo palmam eripi pateretur. «Piperis aliquantulum sermoni suo aspergit; inde fit ut in placentas numquam nimium ingerat. Uxor mea contra numquam habet responsum quod in ipso linguae apice haereat. Sed si quid illam offenderim, crastino die aut pipere nigro guttur mihi exurit aut oleribus aquosis tormina mihi movet. Horrenda sane haec talionis ratio est!» His dictis medicus tamquam maximo cruciatu affectus vultum miserabiliter distorsit.
«Audistin umquam hominem talia dicentem?» inquit domina Kimble cum multa benevolentia ridens, mentum duplex tremefaciens, dominae Crackenthorp secum sedenti. Haec palpebris motis capite annuit risumque moliri visa est; qui tamen, quasi vi naturae in alias partes distributa, in levibus tremoribus ac murmuribus evanuit.
«Eandem fortasse talionem in aegrotos adhibetis, Kimble,» inquit rector, «si quando cuiquam eorum irascimini.»
«Nos aegrotis numquam irascimur,» respondit Kimble, «nisi cum nos relinquunt; tum vero iam medicamenta illis praescribendi nulla datur occasio. Eho, Nancia,» perrexit, repente ad puellam saltu prope accedens, «num promissum oblita es? Unam saltationem mihi reservare debes.»
«Age, age, Kimble,» inquit dominus Cass, «ne nimium festines. Iuvenibus aequum certandi locum concede. Filius meus Godfridus tecum certare voluerit, si Nanciam auferas. Is enim iam primam saltationem sibi ab ea promissam esse curavit, ut opinor. Quid, fili? quid dicis?» His dictis retro in sella recubuit Godfridumque contemplatus est. «Nonne Nanciam rogasti ut tecum primus saltandi ordinem duceret?»
Godfridus hac pertinaci de Nancia significatione aegerrime angebatur, atque timebat quid tandem inde exoriretur cum pater suo more ante cenam et post cenam largius potasset. Nihil aliud faciendum esse videbat nisi ut ad Nanciam conversus, quam poterat minime turbatus, diceret:
«Nondum quidem rogavi; sed spero eam mihi assensuram, nisi iam ab alio praeventus sum.»
«Nulli adhuc pollicita sum,» respondit Nancia tranquille, quamvis erubesceret. Apud se enim cogitabat Godfridum, si ex ea saltatione spem aliquam conciperet, brevi deceptum iri; non tamen eam ob causam inhumanam esse debebat.
«Spero igitur nihil obstare quominus mecum saltare velis,» inquit Godfridus, paulatim obliviscens quam molesta nuper haec ordinatio sibi visa esset.
«Nihil obstat,» respondit Nancia voce frigida.
«O te felicem, Godfride!» inquit avunculus Kimble; «sed filius mihi e sacro fonte susceptus es, itaque tibi non obstabo. Alioquin nondum tam provectae aetatis sum, nonne ita, cara?» perrexit, iterum ad uxorem saltibus rediens. «Nonne, si tu ante me ex vita decessisses, sineres me alteram uxorem ducere, dummodo prius multum flevisssem?»
«Age vero, potionem theae sume et linguam tandem compesce,» inquit hilaris uxor. Non parum enim gloriabatur se maritum habere quem omnes adstantes ingeniosum facetumque iudicarent. Utinam tantum in chartarum ludo minus irritabilis esset!
Huiusmodi urbanitates, saepe auditae nec ulli periculosae, convivis potionem theae sumentibus hilaritatem excitabant; interea sonitus fidiculae iam propius ad aures adveniens ita clare audiebatur ut iuvenes inter se obtutus permutarent, idem omnes desiderantes: quam primum mensae finis fieret.
«Eho, Salomon ille in vestibulo est,» inquit dominus Cass, «atque, nisi fallor, modos mihi carissimos fidicula modulatur, quod ‹Aratorem Flavicomicum› vocant. Sic nobis significat nos nimis lente venire ad ipsius fidiculam audiendam. Roberte!» exclamavit ad filium natu tertium, longis cruribus praeditum, qui in extremo conclavi sedebat. «Ianuam aperi atque Salomonem intra voca, ut hic nobis aliquid canat.»
Robertus iussa fecit. Salomon ingressus est, inter eundum fidicula canere pergens: nam nullo pacto adduci poterat ut modos in medio interrumperet.
«Huc ades, Salomon,» magna voce quasi benevole iubens dominus Cass. «Huc circumage, mi homo. Sciebam sane te ‹Aratorem Flavicomicum› fidicula modulari. Nihil illo cantu suavius.»
Salomon Macey, senex parvo corpore sed firma valetudine, cui copia longorum capillorum candidorum paene ad umeros descendebat, ad locum sibi monstratum processit, reverenter etiam dum fidicula caneret se inclinans, quasi significaret se hospites colere, sed ne minimum quidem de cantu remittere velle. Ubi cantum iteravit et fidiculam demisit, iterum domino Cass et rectori inclinavit se ac dixit: «Spero te, domine, et te, reverende, optime valere. Vobis valetudinem, longam vitam, annum novum faustum felicemque apprecor; eadem domino Lammeter, ceteris dominis, matronis, virginibus.»
Ultima haec verba dicens Salomon sollicite ad omnes partes inclinabatur, ne quid debitae reverentiae deesset. Sed mox chordas rursus tentans illud canticum modulatus est, quod domino Lammeter peculiari honori futurum sciebat.
«Gratias, Salomon, multas tibi gratias,» inquit dominus Lammeter cum fidicula rursus conticuisset. «Canticum hoc est ‹Trans colles longeque procul›. Quotiens pater meus id audiebat, mihi dicere solebat: ‹Eheu, fili, ego trans colles et longe hinc oriundus sum.› Multa sunt carmina quorum rationem nullo modo intellego; istud vero sic me alloquitur ut merulae sibilus. Nomen fortasse id efficit; magnam enim vim habet quod carmini nomen imponitur.»
Salomon autem iam novum praeludium cupiebat, moxque mira alacritate modos ‹Rogerus de Coverley› appellatos fidicula modulatus est; tum strepitus sellarum subductarum et voces ridentium ortae sunt.
«Ita, ita, Salomon; intellegimus quo spectes,» inquit dominus Cass surgens. «Iam saltandum est, nonne? Age igitur prior incede; nos omnes sequemur.»
Salomon ergo, capite cano paulum in latus inclinato, nervos fidiculae strenue agitans, laetum agmen duxit in Conclave Album. Ibi visci ramus e laqueari pendebat, et innumerabiles candelae ex adipe factae satis splendidum lumen praebebant, inter ilicis ramos baccis onustos micantes ac speculis ovalibus vetere more confectis, quae ligneis parietum tabulis albis infixa erant, redditae.
Quam singulare spectaculum! Salomon senex, veste detrita capillisque longis candidis, totum illud honestum convivium quasi magico fidiculae stridore allicere videbatur. Ducebat matronas graves pileis ad modum mitrarum compositis, ipsam etiam dominam Crackenthorp, cuius longa pluma ex vertice surgens ad humerum domini Cass altitudine pertingebat; ducebat puellas pulchras, sibi placentes propter brevia cingula stolasque quas nulla anterior plica deformaret; ducebat patres familiares vastis tunicis sine manicis varie coloratis indutos, filiosque rubicundos, plerosque timidos ac verecundos, bracas breves sed tunicarum caudas longissimas gestantes.
Iam dominus Macey et alii pauci vicani, quibus singulari beneficio in sollemnibus istis spectare licebat, scamnis ad ianuam positis consederant. Magna igitur ab ea parte approbatio voluptasque exorta est cum saltaturi paria inter se composuerunt, atque dominus Cass cum domina Crackenthorp primus processit, manibus iunctis cum rectore et domina Osgood. Ita fieri debebat; sic semper factum erat; ipsaque quasi iura antiqua Raveloensium ea sollemnitate denuo sanciri videbantur.
Nec putabant aetatis iam provectae viros feminasque quicquam levitatis indecorae admittere quod, antequam ad chartarum ludum consederent, paulisper saltarent; immo id inter mutua societatis officia numerabant.
Nam quid aliud ista officia erant nisi temporibus idoneis laetari, vicissim hospites invitare volucresque domesticas dono mittere, verba laudis iam diu tradita eadem formula inter se commutare, notos de familiaribus hominum moribus iocos iterare, hospites per hospitalitatem hortari ut nimium ederent biberentque, vicinis apud quos cenabas ipsum nimium edendo bibendoque testari cibos placere? Nec dubium erat quin rector in his officiis exemplum praeberet.
Nam Raveloensibus, nisi quodam singulari caelesti monitu, numquam in mentem venisset ministrum sacrorum necesse esse pallido ore versari ut omnes gravium caerimoniarum admoneret, potius quam hominem communibus vitiis non prorsus vacuum esse, cui soli ius preces publice recitandi, contionandi, baptizandi, nuptias iungendi, mortuos humandi concessum esset; quibus officiis necessario iunctum esse videretur ius vendendi terram ubi mortui sepelirentur, atque decumas fructuum in ipsis rebus accipiendi. De decumis quidem nonnihil murmurabant, sed nullo impietatis consilio, nec plus quam de pluvia queri solebant: non enim cum Deo superbe contendere volebant, sed magis ut preces pro sereno caelo quam primum legerentur.
Nulla igitur causa erat cur saltatio rectoris non aeque ac domini Cass inter res rite constitutas haberetur; neque, contra, reverentia qua Macey eum pro munere ecclesiastico prosequebatur impedire poterat quominus hominis saltantis motus acerrimo iudicio excuteret. Tales enim homines, qui acumine singulari praediti sunt, opera mortalium hominum, erroribus obnoxiorum, sine reprehensione contemplari non possunt.
«Dominus Cass,» inquit Macey, «pro corporis pondere satis alte exsilit, atque egregie pedem solo illidit. Sed Lammeter omnes forma corporis vincit: videsne eum caput militis instar erectum tenere? Neque tantum pinguedinis in eo est quantum in ceteris provectae aetatis nobilibus, qui plerumque in ventrem crescunt; crura habet optima. Rector satis expedite movetur, sed crura parum pulchra sunt: inferiore parte nimis crassa sunt, neque noxium esset si genua paulo propius inter se accederent. Sed multo peius saltare posset, multo peius. Illa tamen manu tam magnifice agitandi facultas ei deest qua dominus Cass praestat.»
«Si motus expediti mentionem facis, dominam Osgood specta,» inquit Benedictus Winthrop, qui Aaronem filium inter genua retinebat. «Illa ita minutis passibus incedit ut nemo cernere possit quo pacto procedat; quasi rotulas parvas sub pedibus habeat. Neque uno die senior videtur quam anno superiore. Quam recte formata sit! Invenias, si potes, meliorem usquam terrarum.»
«Minime curo quo modo feminarum membra composita sint,» inquit Macey non sine contemptu. «Nam neque tunicam virilem neque bracas gerunt: vix licet cognoscere qualia earum crura sint.»
«Pater,» inquit Aaron, pedibus ad numerum sonorum assidue pulsantibus, «quomodo illa ingens galli pluma in dominae Crackenthorp capite haeret? Num foramen ibi est quale in meo pilula illa pennata qua ludere soleo?»
«Tace, fili, tace; feminae elegantes ita se ornare solent,» respondit pater; deinde ad Macey voce summissa adiecit: «Sane ridiculam eam facit; paene ampullae brevi collo similis est, cui calamus longus infixus sit. At vide! Ecce dominus iuvenis cum Nancia primam saltationem ducit. Quam formosa puella! Tamquam florum roseorum candidorumque manipulus! Nemo facile credat talem pulchritudinem exstare. Mihi non mirum esset si aliquando domina Cass fieret; nec cuiquam magis iure conveniret, tam aptum enim par essent. De corpore Godfridi nihil certe reprehendendum reperies, Macey; denarium unum contra ponere audeo.»
Macey ore contracto caput magis in latus inclinavit, pollicesque mira celeritate inter se volutavit, dum oculis Godfridum saltantem sequitur. Tandem sententiam protulit: «Inferiore parte quidem corporis satis bene se habet; sed circa scapulas paulo nimium rotundus est. Tunicae autem quas a sartore Flittonensi emit pessime sectae sunt pro iis quibus duplicem mercedem solvit.»
«Eheu, Macey,» inquit Benedictus nonnihil commotus hac tam scrupulosa censura, «tu et ego diversa sentimus. Ego si bonam cervisiam in poculo habeo, malim eam haurire atque interioribus membris prodesse quam tantum olfacere et inspicere ut inveniam an qua in re vitiosa cocta sit. Da mihi, si potes, iuvenem Godfrido corpore formosiorem, qui te facilius in terram deiciat aut, cum hilaris laetusque est, iucundiorem vultum praeferat.»
«Hem!» inquit Macey acrius irritatus, «nondum ille ad verum colorem maturuit; partim placentam parum coctam refert. Praeterea vereor ne in capite molliorem quandam partem habeat. Alioquin cur istius Dunstani nequam, quem iam pridem nemo vidit, unius digiti ductu circumagi patiebatur, atque permisit ut ille nobilem equum venaticum occideret, de quo tota regio loquebatur? Modo Nanciam omni studio persequebatur; mox res evanuit perinde ac odor pultis ferventis. Haud ita ego olim virginem petebam.»
«At fortasse Nancia procul eum tenebat, tua autem amica te non respuebat,» respondit Benedictus.
«Immo vero! Antequam vel ‹snic› dicerem, exploraveram illam statim ‹snac› responsuram. Non eram velut canis qui muscam ore captare studens rictum aperit, mox vacuum claudit, nihil quod devoret nactus.»
«Equidem Nanciam nunc ad eum inclinare puto,» inquit Benedictus. «Godfridus enim hac nocte haud tam demisso animo videtur; iamque video eum post expletam saltationem puellam ad sedendum ducere. Id profecto amoris signum est.»
Causa vero cur Godfridus et Nancia de saltatione se recepissent non tam tenera erat quam Benedictus existimabat. Inter stipatos saltantium ordines leve quoddam casu acciderat Nanciae vestimento damnum. Vestis enim a fronte tam brevis erat ut nitidum pedis talum ostenderet, a tergo vero tanta longitudine ut sub gravissimo domini Cass pede, qui solemni impetu terram pulsabat, capi posset. Ita nonnullae suturae circa cingulum discissae erant, unde et Priscillae sorori magna sollicitudo et ipsi Nanciae haud parva cura exorta est.
Animus quidem ardentibus amoris certaminibus occupatus esse potest; sed vix tam penitus absorbetur ut cotidianam rerum perturbationem omnino non sentiat. Nancia igitur, quam primum figura saltationis cui intererat suo officio absoluta erat, Godfrido, vultu vehementer rubente, dixit se consessuram esse donec Priscilla ad se venire posset. Nam iam sorores paucis susurratis verbis oculos mutuo late aperuerant, ad rem gravem significandam satis.
Nisi incommodum illud tam grave fuisset, numquam Nancia adduci potuisset ut Godfrido talem occasionem separatim cum ea sedendi concederet. Godfridus autem, diuturna cum Nancia in rustico illo choro saltatione tam felix tantaque oblivione curarum perfusus, ex ipsa puellae perturbatione audaciam sumebat. Itaque sine permissu petito ad proximum conclave minus eam paene recta via duxit, ubi mensae ad chartarum lusum paratae erant.
«Minime, gratias ago,» inquit Nancia frigide simulac animadvertit quo duceretur; «non illuc. Hic manebo donec Priscilla ad me accedere possit. Paenitet me te e saltatione abstraxisse meoque incommodo molestum fuisse.»
«At multo commodius hic sola considebis,» inquit callidus Godfridus; «hic te relinquam donec soror tua veniat.» Haec quasi nihil sua referret pronuntiavit.
Optima quidem erat haec condicio, prorsusque id quod Nancia cupiebat; cur igitur nonnihil dolebat Godfridum talem condicionem obtulisse? In conclave intraverunt; ipsa iuxta unam e mensis lusoriis sellam occupavit, quam maxime rigidam et adiri difficilem positionem eligens.
«Gratias ago, domine,» statim dixit. «Neque iam te diutius fatigare necesse est. Dolet mihi quod tam infelicem saltandi sociam habuisti.»
«Nimis acerbum hoc a te dicitur,» respondit Godfridus, iuxta stans neque ullum abeundi consilium ostendens, «te paenitere quod mecum saltaveris.»
«Minime vero, domine, nihil omnino acerbum dicere volo,» inquit Nancia, specie sua tam graviter composita tamque pulchra ut mentem turbaret. «Cum viri tot habeant oblectamenta, unam saltationem parvi aestimare debent.»
«Scis istud falsum esse. Scis unam tecum actam saltationem omnibus quae in hoc mundo me delectant cariorem mihi esse.»
Iam diu, diu multumque temporis intercesserat ex quo Godfridus tam aperte aliquid ei dixerat, et Nancia vehementer obstupuit. Sed ingenita dignitas ac pudor, studiumque animi motus occultandi, effecerunt ut prorsus immota sederet, paulo tantum maiore vocis constantia dicens:
«Nequaquam, Godfride; id mihi certe non constat. Quin potius graves mihi causae sunt cur contrarium credam. At si verum est, audire nolo.»
«Num igitur numquam mihi ignosces, Nancia? Numquam de me bene iudicabis, quidquid posthac acciderit? Numquam credes praesentem meam vitam praeteriti errores posse compensare? Ne tum quidem, si bonus homo factus omnia quae tibi displicent deposuerim?»
Godfridus ipse dimidio animo sentiebat repentinam illam solius cum Nancia colloquendi occasionem sibi rationem mentemque eripuisse; sed caecus amor linguae frena iam occupaverat. Nancia autem vere perturbabatur spe quadam quam Godfridi verba ostendebant; sed ipsa affectuum vehementia, ne nimis invalescerent metuens, omnes vires animi imperandi excitavit.
«Laetitia mihi esset quemlibet in melius mutatum videre, Godfride,» respondit, vix percepta aliqua vocis mutatione, «sed satius fuisset si mutatione nulla opus esset.»
«Nimis durum cor habes, Nancia,» inquit Godfridus puerili fere indignatione. «Poteras me hortari ut melior fierem. Ego miserrimus sum; tu vero misericordia cares.»
«Eos minus sentire arbitror qui ab initio perverse faciunt,» respondit Nancia, scintilla indignationis invita emissa. Illa exigua scintilla Godfridum maxime delectavit; cupiebat enim sermone longius progredi atque eam ad altercationem provocare: tam vexabat eum placidissima eius constantia. Neque tamen adhuc animo ab eo alienata erat, etsi—
Priscillae adventus, quae festinans in conclave irrupit et «Papae, cara soror, ostende mihi istam vestem!» clamavit, spem Godfridi litigandi repente intercidit.
«Credo iam mihi abeundum esse,» inquit ille Priscillam intuens.
«Utrum abire an manere velis, nihil mihi interest,» respondit haec ingenua femina, dum frontem intentam gerens aliquid in sinu quaerit.
«Visne me abire?» Godfridus Nanciam rogavit, quae Priscillae iussu iam surrexerat.
«Ut tibi placet,» respondit Nancia, pristinam frigiditatem recuperare conans, oculosque diligenter ad infimum vestis limbum demittens.
«Mihi ergo manere placet,» inquit Godfridus, temerario quodam proposito captus ut quanta posset huius noctis laetitia frueretur, de crastino nihil sollicitus.