At paulo post novo quodam argumento confirmari videbatur larvas multo facilius ad hominum conspectum descendere quam Macey putasset. Subito enim Silas Marner, pallidus ille atque macilentus, in calida ignis luce stans apparuit; nihil loquebatur, sed miris illis oculis, qui non mortalis hominis esse videbantur, circumstantium vultus perlustrabat. Simul omnes longae fistulae motae sunt, haud aliter ac tenuia insectorum cornua repentino terrore concussa; nec quisquam ex praesentibus, ne ipse quidem faber ille equorum medicus, qui larvas esse negaverat, sibi persuadere poterat verum Silam Marner corpore viventem se cernere, non simulacrum aliquod. Nam ianua qua intraverat altis subselliis saeptis occultabatur, nec quisquam advenientem animadverterat. Macey, cum longius a larva sederet, fortasse sibi videbatur disputando victoriam consecutus, quae suam quoque ex communi metu partem levaret. Nonne semper affirmaverat, quotiens Silas illo insolito corporis stupore teneretur, animam eius e corpore solutam vagari? Ecce iam res ipsa fidem faciebat; quamquam, si optio daretur, hanc probationem libenter omisisset. Brevi tempore altum silentium fuit: Marner enim spiritu deficiens, animoque graviter commotus, verba proferre non poterat.
Tandem caupo, qui ex vetere consuetudine omnibus sine discrimine hospitibus aedes suas patere debere censebat, seque, cum nullius umquam partibus studuisset, satis tutum arbitrabatur, ausus est ipse larvam alloqui.
«Mi Marner,» inquit voce placida, «quid tibi deest? Quid rei te huc adduxit?»
«Furto spoliatus sum!» anhelans respondit Silas. «Spoliatus sum! Ministrum publicum volo, magistratum, dominum Cass atque dominum Crackenthorp!»
«Apprehende eum, Ieme Rodney,» inquit caupo, iam minus credens larvam adesse. «Mente, opinor, motus est: madet enim totus.»
Iemus Rodney in extrema subselliorum parte sedebat, prope locum ubi Silas constiterat; quod tamen iussus erat facere recusavit.
«Tu ipse eum apprehende, domine Snell, si lubet,» respondit Iemus voce paulo morosiore; tum submissa voce addidit: «Spoliatus est; immo, quantum equidem scio, etiam interfectus est.»
«Ieme Rodney!» inquit Silas, ad eum subito conversus atque suspectum hominem miris illis oculis defixis intuens.
«Quid est, domine Marner? Quid me vis?» respondit Iemus leviter trepidans, cantharumque quo biberat arripuit, quasi telum quo se defenderet.
«Si tu,» inquit Silas, manibus suppliciter coniunctis voceque iam ad clamorem sublata, «si tu pecuniam meam sustulisti, redde, quaeso! Nihil tibi negotii facessam; non agam ut minister publicus te comprehendat. Redde mihi, et... et guineam unam tibi dabo.»
«Egone pecuniam tuam sustuli?» iratus exclamavit Iemus. «Si iterum dixeris me pecuniam tuam furatum esse, hunc cantharum in oculum tuum coniciam.»
«Age vero, domine Marner,» inquit caupo, qui iam constantiore animo surrexerat Silamque umero apprehenderat, «si quid publice deferendum habes, id prudenter atque ordine narra, ut mente integra esse videaris, si vis quemquam tibi aurem praebere. Madidus es ut mus aqua obrutus. Sede, vestimenta ad ignem sicca, et rem aperte expone.»
«Ita profecto, homo,» inquit faber, quem iam pudebat neque pro sua dignitate neque pro rei gravitate se gessisse. «Desine oculis ita torvis circumspicere et vociferari; sin minus, tamquam insanum te vinculis adstringemus. Ideo equidem principio tacui: statim apud me dixi hunc hominem mente captum esse.»
«Sane, sane; iubete eum sedere,» complures una voce clamaverunt, haud parum laeti quod adhuc in medio relinqueretur an larvae revera exstarent.
Caupo Marnerum vestem exteriorem exuere coegit, deinde in sellam ab aliis remotam, sed in medio consessu positam, ita sedere compulit ut ignis lumen recta in eum incideret. Textor, nimis viribus fractus ut quicquam certo statueret nisi auxilium ad pecuniam recuperandam sibi parandum esse, nihil repugnavit. Brevis illa formido convivarum iam in ardentem rerum cognoscendarum cupiditatem abierat; omnes in Silam oculos defixerant, cum caupo, suo loco rursus occupato, interrogavit:
«Age nunc, domine Marner, quid sibi vult quod te furto spoliatum esse dicis? Eloquere.»
«Caveat ne me rursus furem appellet!» protinus exclamavit Iemus Rodney. «Quid ego cum pecunia illius facerem? Aeque facile mihi esset sacerdotis vestem albam furari atque ea indutum palam prodire.»
«Tace, Ieme, et audi quid ille narraturus sit,» inquit caupo. «Age, domine Marner.»
Tum Silas rem omnem exposuit; crebris tamen interrogationibus interpellabatur, prout furti ratio mirabilior atque obscurior apparebat.
Novitas sane huius condicionis, quod vicinis Raveloensibus dolorem suum aperiebat, alieno ad focum calore fruebatur, vultusque et voces circa se sentiebat unde proxima spes auxilii pendebat, aliquid in animum eius valuisse credendum est, etiamsi tota cogitatio in pecunia perdita haerebat. Raro enim animadvertimus quo primum tempore sive intus in nobis sive foris aliquid crescere incipiat. Iam saepe sucus per arboris fibras commeavit, antequam minimam nascentis gemmae notam deprehendimus.
Suspectio illa levis, qua primo auditores commoti erant, paulatim evanuit, cum sincero tamque aperto dolore eius moverentur. Non poterant iam vicini quin verum Silam dicere crederent; non quod tam celeriter ex ipsis dictis colligere possent nullam ei causam esse cur talia mentiretur, sed quod, ut Macey aiebat, «cui Diabolus adesset adiutor, eum non tam penitus afflictum fore» quam miser Silas erat.
Immo, quod fur vestigia nulla reliquerat, atque ipsum illud momentum, nulla hominum prudentia divinandum, nactus erat quo Silas sine obserata ianua domum relinqueret, probabilius videbatur societatem illam infamem, quam olim cum malis potestatibus Marner habuisse dicebatur, si qua umquam fuerat, iam dissolutam esse; eamque ob causam aliquem, quem frustra minister publicus persequeretur, tantam ei iniuriam intulisse. Cur autem fur ille humana potestate maior exspectare coactus esset dum ianua non obserata relinqueretur, nemo quaesivit.
«Non Iemus Rodney istud facinus admisit, domine Marner,» inquit caupo. «Noli in miserum Iemum tamquam in suspectum oculos intendere. Fortasse de lepore uno alterove clam capto cum eo ratio subducenda esset, si quis tam sedulo vigilare teneretur ut ne palpebras quidem umquam claudere liceret. At Iemus, ut ipse narras, iam antequam domo exires hic sedebat et cerevisiam suam bibebat, haud secus ac probissimus quisque huius paroeciae civis.»
«Ita, ita,» inquit Macey. «Innocentem accusare non licet: lex id vetat. Testes sint oportet qui in aliquem iure iurando testimonium dicant, priusquam is comprehendatur. Desinamus insontes criminari, domine Marner.»
Non adeo tamen Silae memoria stupore oppressa erat quin his verbis excitari posset. Subito enim eum conscientiae morsus cepit, aeque novus ac peregrinus atque omnia quae per proximam horam acciderant; ex sella exsiluit, ad Iemum accessit, vultumque eius intentus exploravit, quasi ex eius aspectu certius intellegere vellet quid de ipso sentiendum esset.
«Iniuriam feci,» inquit. «Ita, ita; prius cogitare debui. Nemo est qui contra te testimonium ferre possit, Ieme. Sed tu saepius quam ceteri in casam meam intraveras; idcirco primum de te cogitavi. Non te accuso; neminem accusare volo. Tantum...» Hic manibus ad caput sublatis avertit se, dolore ac perturbatione paene exanimatus. «Conor, conor reperire ubi nunc guineae meae sint.»
«Ita vero,» respondit Macey, «vereor ne eo perlatae sint ubi tantus est calor ut aurum ipsum liquescat.»
«Phu!» inquit faber, deinde, quasi testem percontaretur, rogavit: «Quanta in illis saccis pecunia erat, domine Marner?»
«Ducentae septuaginta duae librae, duodecim solidi sexque denarii, cum heri nocte numerarem,» respondit Silas, gemitu edito rursusque consedit.
«Phu! Tantum pondus facile quis tollere poterat. Vagus aliquis homo introiit, nec quicquam praeterea accidit. Quod autem ais nulla pedum vestigia relicta esse, et laterculos harenamque sicut antea fuisse, audi: oculi tui, domine Marner, fere similes sunt oculis insectorum; adeo prope rebus admovendi sunt ut parum admodum uno obtutu cernere possis. Mea quidem sententia, si ego tu fuissem, aut tu ego - nam idem plane esset - non tibi videreris omnia eodem statu quo reliqueras repperisse.»
«Hoc autem suadeo: duo ex iis qui hic adsunt prudentissimi tecum ad Kenchium, ministrum publicum, eant. Ille in lecto aegrotat, id certe scio; impetrent igitur ut unum ex nobis vicarium ad hoc negotium persequendum constituat. Id enim lege fieri licet; neque, opinor, quisquam hic est qui mihi hac de re contradicere audeat.»
«Nec domus Kenchii procul abest. Tum, si me vicarium designaverit, tecum revertar, domine Marner, atque locum furti diligenter inspiciam. Si quis hoc consilium reprehendendum censeat, quaeso surgat idque palam dicat, tamquam virum decet.»
His verbis, gravibus atque prudentibus habitis, faber ferrarius pristinam sibi placendi fiduciam recuperavit, iam certo exspectans ut unus ex duobus illis summa prudentia praeditis nominaretur.
«Prius tamen videamus quale caelum sit,» inquit caupo, qui sibi quoque hoc consilium quadam ex parte pertinere intellegebat. Ad ianuam progressus foras prospexit; inde reversus ait: «En, etiamnunc vehementer pluit.»
«At ego,» inquit faber, «non sum qui pluviam reformidem. Male de nobis iudicabit magistratus Malam, si compererit viros honestos, quales nos sumus, furti nuntium accepisse neque quicquam egisse.»
Caupo assensus est. Rogata deinde singulorum sententia, rite quandam recusandi sollemnitatem peregit, qualis apud eos qui ad amplissimos Ecclesiae honores vocantur nolo episcopari appellatur; tandem frigidam illam dignitatem suscepit ad Kenchium per imbrem proficiscendi. Sed cum faber iam fore speraret ut minister publicus vicarium se crearet, Macey magna eius indignatione intercessit. Senex enim ille, qui tamquam ex oraculo loqui solebat, legesque optime se nosse gloriabatur, a patre suo compertum esse affirmavit nemini medico licere ministri publici munus gerere.
«Tu autem medicus es, ut opinor,» perrexit Macey, «quamquam non nisi boum medicus. Musca tamen musca est, etiamsi tabanus sit.» Hoc dicens sibi ipse de propria sollertia nonnihil mirabatur.
Inde contentio vehementer exarsit. Faber enim medici nomen amittere noluit, sed medicum, si vellet, ministri publici munere fungi posse contendit; legem nihil aliud significare quam medicum non cogi, si nollet, ad eam rem suscipiendam. Macey contra rem inanem esse putabat; non enim verisimile erat legem medicis magis quam ceteris favere. Praeterea, si medicis natura sua magis quam aliis hominibus displiceret ministri publici munus, cur tandem Dowlas tanto studio illud appetebat?
«Ego ministri publici partes agere nolo,» inquit faber, tam inexorabili argumentatione in angustias redactus; «nec quisquam, si verum dicere velit, me cupere affirmabit. Quod si propter iter ad Kenchium per imbrem faciendum invidia inter vos et aemulatio oritur, eant quibus libet. Me certe ire non cogetis.»
Caupone tamen intercedente lis composita est. Dowlas, quamquam ministri publici auctoritatem sibi sumere minime cupere se profitebatur, consensit ut ipse alter comes proficisceretur. Ita miser Silas, veteribus quibusdam vestimentis adversus imbrem munitus, cum duobus illis rursus in noctem pluviosam egressus est; longas autem noctis horas quae restabant non tamquam qui quietem desideraret animo prospiciebat, sed tamquam qui excubans adventum matutini luminis opperiretur.