Colloquium, quod, cum Silas ad ianuam tabernae cui Iris nomen erat accederet, iam summa alacritate gerebatur, primo, ut fere solebat, lentum fuerat ac saepius intermissum. Fistulae tabaci fumum primum in gravi quodam silentio emittere coeperant. Qui inter hospites graviores habebantur, quippe qui liquores ardentes biberent et propius ignem sederent, intentis oculis alter alterum spectabant, quasi sponsio de eo fieret quis prior nictaturus esset; qui vero cerevisiam potabant, homines plerumque tunicis e crasso panno xylino et vestibus rusticis induti, demissis palpebris manu identidem os tergebant, quasi cerevisiam haurire funebre quoddam officium esset, tristitia ac verecundia molestum. Tandem dominus Snell, caupo, vir natura medius ac neutri parti addictus, qui ab hominum controversiis se abstinere didicerat, quippe cum omnes, quascumque inter se controversias haberent, potione aeque indigerent, silentium fregit, ad consobrinum suum lanium dubitanter conversus:
«Sunt qui dicant, Bobe, egregiam te heri pecudem adduxisse?»
Lanius, homo hilaris, semper subridens et rufis capillis conspicuus, nihil temere respondere volebat. Aliquot e fistula fumos duxit; tum exspuit atque ait: «Haud multum profecto a vero aberraverint, Ioannes.»
Post hanc brevem fallacemque quasi glaciei solutionem silentium pari ac prius severitate rediit.
«Num vacca Durhamensis rufa fuit?» inquit faber ferrarius, qui etiam equorum medicinam exercebat, post aliquot minuta sermonem repetens.
Faber ad cauponem respexit, caupo ad lanium: huic enim respondendum esse videbatur.
«Rufa sane erat,» respondit lanius voce rauca quidem et acuta, sed comitate quadam tincta, «et Durhamensis quoque.»
«Iam igitur non opus est ut dicas a quo eam emeris,» inquit faber, quasi victor circumspiciens. «Scio enim quis in his regionibus vaccas Durhamenses rufas habeat. Stellam quoque albam in fronte habebat, ausim denarium de ea re spondere?» Hanc interrogationem faciens corpore antrorsum inclinato manibus genibus innitebatur, oculis callide micantibus.
«Ita vero, fieri potuit,» respondit lanius lente, quasi rem nimis temere certam esse concederet. «Non nego.»
«Sciebam equidem,» inquit faber, rursus sese in sellam reclinans et voce pugnaci. «Si ego vaccas domini Lammeter non novi, velim scire quis eas noverit: hoc unum dico. Et quod ad vaccam quam emisti attinet, sive bono pretio emisti sive minus, ego ipse ei medicamentum per os infudi. Qui volet, contradicat.»
Faber torve circumspiciebat; quo placidus lanius nonnihil ad loquendum excitatus est.
«Equidem nulli homini contradicere volo,» inquit. «Pacem quietemque amo. Alii costas longiores secare malunt, ego breviores; nec tamen de eo cum illis litigo. Hoc tantum aio: pulcherrimum esse corpus illius pecudis ad cibum paratae; cuius aspectu homo, modo sanae mentis sit, vix lacrimis temperet.»
«At ego,» perrexit faber iracundius, «dico eam ipsam esse vaccam cui medicamentum infudi, quaecumque tandem sit; domini vero Lammeter erat, nisi mentitus es cum Durhamensem rufam appellasti.»
«Ego mendacia non dico,» eadem placida raucedine respondit lanius, «nec cuiquam contradico, etiamsi iurando totus nigrescat. Is ad me nihil pertinet: neque enim eiusmodi homo inter carnes aut merces meas numeratur. Hoc unum aio, pulcherrimum esse corpus; quod dixi teneo, nec tamen cum ullo homine litigabo.»
«Minime scilicet!» inquit faber acerbo ludibrio, ad universos conversus. «Nec tu, opinor, tam durae cervicis es quam porcus; neque dixisti vaccam Durhamensem rufam esse; neque stellam in fronte eius fuisse dixisti. Perge nunc et in istis dictis tuis constanter permane.»
«Age, age,» intercessit caupo, «mittamus vaccam. In medio vestrum veritas iacet: uterque vestrum recte dicit, uterque errat; id ego semper aio. Utrum illa domini Lammeter fuerit, nihil de eo pronuntio; hoc tamen affirmo, tam certe quam haec caupona Iris vocatur. Sed si sermo ad Lammeteros transfertur, nemo hic plus quam tu ea de gente novit, domine Macey. Meministine quo tempore pater huius Lammeter primum huc venit atque praedium quod Warrens vocatur conduxit?»
Dominus Macey sartor erat idemque paroeciae aedituus; cuius muneris partem, cum articulorum doloribus nuper impediretur, adulescenti cuidam minutis vultus lineamentis, qui e regione sedebat, committere coactus erat. Caput canum paulum in latus inclinabat, pollices inter se volutans, eo vultu in quo sibi placendi sensus cum levi aliorum reprehensione miscebatur. Rogatus a caupone risit commiserans atque ita respondit:
«Scio, scio; sed alios loqui sino. Ego iam me recepi, locum iuvenibus dedi. Eos interrogate qui Tarleiae litteras didicerunt. Illi enim recte verba enuntiare norunt: novum hoc artificium post nostram aetatem inventum est.»
«Si me istis verbis petis, domine Macey,» inquit qui pro aedituo interdum fungebatur, vultu sollicito, quasi verecundiae suae rationem reddere vellet, «non sum qui officii mei fines transgrediar. Ut in psalmo cantamus:»
Rectum quid sit scio; nec tantum scire laboro, Quae novi factis ipse probare studeo.
«Tum velim cantum recte teneas, ubi semel tibi modus praemonstratus erit; quandoquidem quae didicisti facere te dicis, id potissimum exerce,» inquit vir quidam corpore amplo et vultu ad iocos propenso, qui diebus profestis rotarum plaustrorumque peritissimus artifex, diebus autem dominicis chori magister erat. Haec dicens duobus e convivis oculo significavit, quorum alter in choro «tibia gravis», alter «tuba clavibus instructa» appellari solebat; confidebat enim se communem Raveloensium musicorum sententiam protulisse.
Dominus Tookey, aeditui vicarius, cui pars invidiae fere omnibus vicariis communis obtigerat, vehementer erubuit, sed se diligenter continens respondit: «Domine Winthrop, si mihi probaveris me errare, non recuso quin me corrigam. Sunt tamen qui aures suas pro lege omnibus constituant atque totum chorum sibi obsequi velint. Duas saltem sententias de ea re esse posse spero.»
«Ita, ita,» respondit Macey, gaudens quod iuvenilis illa sui fiducia tam commode reprimeretur. «Recte dicis, Tookey: duae semper sunt sententiae. Una est quam homo de se ipso habet, altera quam ceteri de eo habent. De campana quoque rimosa duae sententiae essent, si campana se ipsam audire posset.»
«At, domine Macey,» respondit miser Tookey, inter universorum risus serio perseverans, «ego, domino Crackenthorp iubente, partem muneris aeditui suscepi, quotiens tu ob infirmam valetudinem eo fungi non posses; inter iura vero huius muneris numeratur etiam locus in choro. Cur enim tu ipse ibi cantasti, nisi quod tibi iure licebat?»
«Ah, sed longe alius est senex noster, alius tu,» inquit Ben Winthrop. «Illi natura donum dedit. Dominus Cass solebat eum ad poculum invitare tantummodo ut cantilenam illam, cui nomen Red Rovier est, audiret; nonne ita, domine Macey? Donum est quod natura tribuit. Aaroni quoque, filio meo parvulo, idem donum est: statim quamlibet cantilenam recte reddit, quasi turdus. Tu autem, mi Tookey, ad illa tua Amen te contine. Vox tua, dum per nasum canis, ferri potest; sed intus corpus tuum ad musicam male fabricatum est, nec melior inde sonus exit quam e calamo cavo.»
Haec dicendi libertas, nullis verecundiae frenis coercita, apud eos qui in Iride conveniebant acutissimum iocandi genus habebatur; omnibusque videbatur Ben Winthrop Macey dictum argutum contumelia sua superavisse.
«Iam plane intellego quid agatur,» exclamavit Tookey, ira diutius contineri non potens. «Coniurastis ut me e choro excludatis, ne partem pecuniae, quae in Christi Natalibus cantoribus distribuitur, accipiam. Hoc est quod agitis. Sed domino Crackenthorp omnia referam; neque me ab ullo homine opprimi patiar.»
«Minime vero, Tookey,» respondit Ben Winthrop. «Partem tuam tibi dabimus, modo a choro abstineas: hoc pollicemur. Sunt enim, praeter animalia noxia, alia quoque quibus carere homines pecunia redimere velint.»
«Age, age,» inquit caupo, cui periculosum admodum rei publicae exemplum videbatur, si quis stipendium acciperet ut abesset. «Iocus iocus est. Omnes hic amici sumus, spero. Utrimque concedendum aliquid est. Uterque vestrum recte dicit et uterque errat, ut semper aio. Macey sententiae assentior duas esse sententias; immo, si me rogetis, utramque rectam esse dicam. Tookey recte dicit, Winthrop recte dicit. Medium igitur inter se dividant et rationes aequent.»
Interea faber, sermonem de re tam levi fastidiens, e fistula tabaci fumum vehementius hauriebat. Ipse enim omni artis musicae sensu carebat; neque ecclesiam umquam adibat, quippe qui medicinam exerceret ac facile accerseri posset, si qua vacca delicatior cura indigeret. Lanius vero, cui musicarum rerum amor penitus insederat, omnia audierat, incertus utrum magis Tookey vinci an pacem servari cuperet.
«Ita sane,» inquit, cauponis sententiae concilianti favens, «senem aedituum amamus: id naturae consentaneum est. Olim enim cantu excelluit; fratrem quoque habet quem nemo in his finibus fidibus arcu pulsandis superat. Utinam Salomon apud nos habitaret, ut, quotiens vellemus, eum canentem audiremus! Nonne ita est, domine Macey? Ego illi gratuito iecur et pulmones ad victum suppeditarem; id certe facerem!»
«Ita, ita,» inquit Macey, sibi maxime placens. «Nostra familia a memoria hominum egregios musicos semper genuit. Sed talia paulatim intereunt: id Solomoni, quotiens huc venit, dicere soleo. Non iam tales voces quales olim audiuntur; neque quisquam ea meminit quae nos meminimus, nisi forte corvi senes.»
«Age vero, domine Macey, meministine quo tempore pater huius domini Lammeter primum in has regiones venerit?» interrogavit caupo.
«Mirum ni meminerim,» respondit senex, qui iam omnibus illis honoris significationibus ad narrandum necessariis adhibitis incitatus erat. «Egregius fuit senex, immo egregior quam filius qui nunc vivit. E regione aliquanto septentrionaliore venerat, quantum equidem colligere potui. Sed qualis regio illa sit nemo satis compertum habet. Neque tamen multo septentrionalior neque natura multum a nostra regione dissimilis esse poterat: pulcherrimum enim ovium genus secum adduxit; ergo illic etiam pascua esse oportet, ceteraque recte administrari. Audiebamus eum agros proprios vendidisse ut ad ignotos homines migraret et praedium Warrens mercede conduceret. Mirum sane videbatur dominum agrorum suorum, patrimonio vendito, ad alienum fundum colendum in locum sibi ignotum venire.
«Sed uxoris morte id factum esse dicebant. Causae autem nonnumquam in rebus latent quas nemo novit; hoc saltem ipse ex usu vitae didici. Sunt tamen qui adeo sibi sapere videantur ut quinquaginta causas ilico afferant, cum vera causa eorum oculos ex angulo quasi nictans spectet, ipsi tamen eam non videant. Utut est, brevi apparuit novum nobis civem accessisse qui honestos mores institutaque maiorum probe nosset, domum liberaliter haberet omnibusque probaretur. Filius autem eius, qui nunc dominus Lammeter est — sororem enim numquam habuerat — mox virginem Osgood, sororem eius qui nunc dominus Osgood appellatur, amare coepit. Pulcherrima puella erat, tam pulchra ut vix credere possitis. Nanciam, hanc nostram puellam, matri similem esse volunt; sed ita loquuntur qui tempora priora non noverunt. Ego certe rem scio: adfui enim nuptiis, cum senex sacerdos paroeciae, dominus Drumlow, eos matrimonio iungeret, eique inter sacra ministrabam.»
Hic Macey conticuit; narrationem enim per partes proferre solebat, quaestionem exspectans quae more instituto interponeretur.
«Ita vero,» inquit caupo quasi gratulans, «et aliquid tum singulare accidit, domine Macey, quo factum est ut nuptias illas tam bene memineris, nonne?»
«Immo singulare admodum,» respondit Macey, capite oblique annuens. «Nam dominus Drumlow — miser senex, quem ego diligebam — iam tum mente nonnihil lababat, partim aetate, partim quod, cum frigido mane sacra facienda essent, paulum potionis calidae antea sumere solebat. Iuvenis vero Lammeter nulla ratione adduci poterat ut nuptias ultra Ianuarium differret; id profecto tempus ad uxorem ducendam minime idoneum est, cum nuptiae non sint sicut baptismus aut funus, quae quando incidunt tum celebranda sunt. Itaque dominus Drumlow — miser senex, ut dixi, mihi carissimus — cum ad sollemnes interrogationes pervenisset, ordine verborum prorsus inverso usus est. ‹Visne hunc virum in uxorem tuam ducere?› inquit; deinde: ‹Visne hanc mulierem in maritum tuum accipere?› Sed id omnium mirissimum fuit, quod nemo praeter me rem animadvertit; illi autem continuo ‹Volo› responderunt, quasi ego suo loco ‹Amen› dixissem, neque omnino audivissent quid antea dictum esset.»
«At tu sane quid ageretur satis animadvertisti, domine Macey, nonne? Non dormiebas?» interrogavit lanius.
«Proh!» inquit Macey, paulisper conticens, atque auditoris tarditatem misericordi quodam risu excipiens. «Totus tremebam. Sic mihi erat ac si vestis essem cuius duas a tergo lacinias in contrarias partes quis traheret. Sacerdotem enim interpellare non poteram; tantum officium mihi arrogare nefas ducebam. Interea mecum ipse dicebam: ‹Quid si coniuges rite iuncti non sint, quoniam verba perperam pronuntiata sunt?› Caput mihi tamquam mola circumagebatur; semper enim praecipuum hoc habui ut res diligenter volverem et undique considerarem. Tum quaerebam: ‹Voluntasne an verba faciunt ut matrimonium ratum sit?› Nam sacerdos recte agere volebat, idem sponsus idem sponsa.
«At re paulo diligentius perpensa, intellexi voluntatem in plerisque rebus parum proficere. Velis enim duo inter se glutine coniungere; quod si gluten parum tenax fuerit, quid tum? Itaque mecum dixi: ‹Non voluntas, sed gluten rem conficit.› Ea cura ita angebatur animus meus ut mihi tres campanas uno tempore trahendae viderentur, dum in sacrarium intramus illique nomina tabulis inscribunt. Sed quid opus est plura dicere? Nemo vestrum facile animo comprehendat quanta in hominis sagacis pectore versentur.»
«Tu tamen tacitus mansisti, domine Macey, nonne?» interrogavit caupo.
«Continui sane, quam firmissime potui, donec solus cum domino Drumlow remansi. Tum omnia ei explicavi, debita tamen reverentia servata, ut semper solebam. Ille autem rem levissimam duxit. ‹Nugas agis, Macey,› inquit; ‹animum securum habe. Neque voluntas neque verba matrimonium ratum faciunt: liber ille in quo nuptiae publice inscribuntur id efficit; hic liber est gluten.› Ita nullo negotio nodum solvit. Nam sacerdotes et medici omnia quasi ediscendo sciunt, neque sese cogitationibus vexant quid recte quid perperam fiat, sicut ego saepissime vexatus sum. Et sane nuptiae optime successerunt; hoc uno excepto, quod misera domina Lammeter, quae ante nuptias virgo Osgood erat, ante filiarum adultam aetatem mortua est. Ceterum, sive opes sive honestatem sive reliquam prosperitatem spectes, nulla familia illi anteponenda est.»
Omnes qui aderant hanc Macey narrationem iam saepissime audiverant; nihilo minus tam cupide auscultabant ac si cantilenam carissimam denuo audirent, atque certis locis fistulas ab ore paulisper removebant ut totam attentionem ad verba iam exspectata converterent. Sed adhuc aliquid narrandum supererat; itaque Snell caupo interrogationem ex more aptam interposuit.
«Quid? Cum senior Lammeter primum ad nos venisset, nonne satis amplas opes attulisse dicebatur?»
«Ita sane,» inquit Macey; «sed opinor filium qui nunc vivit vix potuisse totum patrimonium servare. Semper enim ferebatur neminem in praedio Warrens divitias augere posse; quamquam ipse fundum modica mercede conducit, propterea quod ager est quem Caritatis Agrum appellant.»
«Sunt autem pauci qui aeque ac tu noverint qua ratione praedium illud Ager Caritatis appellari coeperit, nonne, domine Macey?» inquit lanius.
«Quomodo enim scirent?» respondit senex aedituus cum contemptu quodam. «Avus meus stabulariis vestes eiusdem coloris et formae conficiebat, quibus utebatur ille dominus Cliff, qui huc venit et apud Warrens ingentia illa stabula aedificavit. Quater enim ampliora sunt quam domini Cass stabula: neque Cliff quicquam praeter equos venationesque cogitabat. Londini sartor fuisse dicebatur, qui fallendo et fraudando adeo mente alienatus esset.
«Equitare autem nesciebat. Vix credibile dictu! Ne tantulum quidem equo adhaerere posse dicebatur, ac si crura eius ex duobus lignis transversis constarent. Haec avus meus senem dominum Cass saepissime dicentem audivit. Ille tamen nihilominus equitabat, quasi ipse Diabolus eum impelleret; filium quoque habebat annorum sedecim, quem perpetuo equitare cogebat, quamquam puer, ut ferebatur, vehementer timebat. Vulgo dicebant patrem hoc agere ut ex filio sartoris omnem sartorem equitando excuteret atque virum nobilem efficeret. Non quod ego artem sartoriam contemnam: sartor enim ipse sum, atque hoc glorior, quoniam ita Deus me fecit. Nam ‹Macey Sartor› supra ianuam nostram scriptum est iam antequam e solidis argenteis reginae effigies remotae sunt.
«Cliff autem nomen sartoris pudebat; aegerrime ferebat quod homines eum ob imperitiam equitandi irriderent, neque ullus ex honestioribus vicinis eum ferre poterat. Quid plura? Miser adulescens valetudine languescere coepit atque mortuus est; nec pater multo post eum superfuit. Moribus enim in dies mirabilior factus est. Dicebant eum media nocte, lucernam manu ferentem, ad stabula proficisci, ubi lumina multa accenderet, quoniam iam somnum capere non posset; ibi inter equos stare solebat, flagello crepitum edere, animaliaque sua intentis oculis contemplari. Magnum sane Dei beneficium fuit quod stabula cum miseris illis mutis animantibus incendio absumpta non sunt.
«Tandem delirans mortuus est; tum testamento compertum est eum bona sua omnia, ipsum quoque praedium Warrens, instituto cuidam Londiniensi ad egenos sublevandos destinato reliquisse. Inde factum est ut praedium Caritatis Ager appellaretur. Stabulis autem dominus Lammeter numquam utitur: tam vasta sunt et praeter omnem consuetum modum exstructa. Miram rem audies: si fores illorum stabulorum ultro citroque impellas, sonus tamquam tonitrus per dimidiam fere paroeciam resonabit.»
«At noctu in illis stabulis nonnulla fiunt quae interdiu nemo conspicit, nonne, domine Macey?» quaesivit caupo.
«Ita, ita,» respondit Macey, oculo arcane nictans. «Per illam viam nocte obscura tantum perge; deinde, si placet, simula te neque lumina in stabulis vidisse neque equos pedibus terram pulsantes audivisse neque flagellorum crepitum neque ululatum quoque, praesertim sub lucem. Id iam inde a pueritia mea ‹Feriae Cliffi› appellatur. Quidam enim dicebant Diabolum eum ab inferni ignibus interdum in ferias dimittere, ut ad stabula sua rediret. Haec mihi pater narravit, vir sane prudentissimus; quamquam nunc sunt qui res ante natales suos gestas melius se nosse existiment quam negotia propria.»
«Quid ad haec ais, Dowlas?» interrogavit caupo, conversus ad fabrum qui iam impatientia tumebat suumque dicendi tempus exspectabat. «Ecce nucem quam frangas.»
Dominus Dowlas inter convivas semper negandi partes sustinebat, atque ex ea ipsa fama sibi multum dignitatis vindicabat.
«Quid dicam?» inquit. «Quod vir sanae mentis dicere debeat, qui non claudit oculos cum ad indicem viae respicit. Decem libras adversus quemlibet spondere paratus sum, modo mecum nocte quavis sine pluvia in prato ante stabula Warrens consistat: neque lumina visuros nos neque ullum strepitum audituros, nisi quem ipsi nasos emungentes edamus. Id dico, id iam saepius dixi; sed nemo reperitur qui decem libras pro istis larvis suis, de quibus tam certus esse se simulat, in discrimen dare audeat.»
«At, Dowlas, ista sponsio tibi nimis facilis est,» inquit Ben Winthrop. «Perinde est ac si cum homine spondeas eum gelida nocte in stagno ad collum usque stantem articulari morbo non correptum iri. Praeclaram sane ille voluptatem ex victoria caperet, si morbum contrahendo sponsionem vinceret! Qui enim ‹Ferias Cliffi› veras esse credunt, propter decem libras ad illum locum non accedent.»
«Si dominus Dowlas rem explorare vult,» inquit Macey subridens et pollicibus inter se pulsatis, «nihil opus est sponsione. Solus eat atque ibi consistat: nemo eum prohibebit. Tum paroecianis narret utrum erraverint necne.»
«Magnas gratias! Beneficium tuum agnosco!» respondit faber contemptim fremens. «Si homines stulti sunt, quid ad me? Non est mihi opus explorare quid de larvis verum sit; iam id scio. At sponsionem non recuso, modo aequa et aperta sit. Spondeat quis decem libras me ‹Ferias Cliffi› visurum esse, et solus eo ibo: comite non egeo. Tam libenter id faciam quam hanc fistulam tabaco impleam.»
«At quis te observabit, Dowlas, ut constet te revera illuc isse? Ista sponsio aequa non est,» inquit lanius.
«Non aequa?» respondit Dowlas iratus. «Velim audire quis palam affirmare audeat me iniustam sponsionem proponere. Age, magister Lundy, dic istud, si audes.»
«Facile credo te audire velle,» respondit lanius. «Sed ad me id nihil pertinet. Non es ex iis mercibus quas emi, neque ego pretium tuum minuere conabor. Si quis te tanti quanti te ipse aestimas emere voluerit, emat. Ego pacem quietemque amo.»
«Ita vero omnis canis latrator pacem amat, ubi quis fustem ei ostendit,» respondit faber. «Ego autem neque hominem neque larvam metuo, et ad sponsionem aequam paratus sum. Non sum canis qui cauda demissa terga vertat.»
«At aliud quoque in hac re considerandum est, Dowlas,» inquit caupo, summa aequitate ac tolerantia usus. «Sunt, ut opinor, quibus larvae videri nequeant, etiamsi ante oculos tam aperte consistant quam stipes in terra defixus. Nec id sine ratione est. Nam uxor mea odorandi sensu caret: ne tum quidem quicquam sentit, si caseum omnium acerrimi odoris sub ipsis naribus teneat. Ego vero larvam numquam vidi; sed mecum dico: ‹Fortasse mihi deest ille sentiendi modus quo larvae percipiuntur, sicut uxori meae odorandi sensus deest.› Hoc est, larvam pro odore pone, sive, si mavis, odorem pro larva.
«Ita fit ut utrique parti assentiar; nam veritas, ut semper aio, in medio est. Si Dowlas ibi perstiterit et dixerit se per totam noctem ne vestigium quidem ‹Feriarum Cliffi› vidisse, ego eius sententiam tuebor; sin quis contra contenderit ‹Ferias Cliffi› nihilo minus certo fieri, illius quoque sententiam tuebor. Hanc enim ex odoratu duco rationem.»
Haec cauponis ex similitudine ducta ratio fabro haudquaquam placebat: is enim nullam inter contrarias sententias conciliationem pati poterat.
«Nugae, nugae!» inquit, poculo deposito et ira denuo exasperatus. «Quid odor ad rem pertinet? Num umquam larva homini oculum pugno lividum fecit? Hoc equidem scire velim. Si larvae volunt ut eas esse credam, desinant in tenebris locisque desertis delitescere; veniant quo homines conveniunt et candelae ardent.»
«Quasi vero larvae tanti faciant ut ab homine tam imperito esse credantur!» inquit Macey, vehementer indignatus quod faber tam obtuso esset ingenio ut ne condiciones quidem quibus larvae apparere solerent intellegere posset.