COMMENTARII DOCTORIS IOANNIS SEWARD
ANTE DIEM V IDUS OCTOBRES, VESPERI.—Ionathas Harker me rogavit ut haec memoriae mandarem: sibi enim, ut ait, vix ad scribendum vires suppetere; voluit autem ut omnia accurate litteris mandarentur.
Nemo nostrum, opinor, miratus est cum paulo ante solis occasum ad dominam Harker convenire iussi sumus. Nuper enim didicimus ortum occasumque solis ei peculiares quasdam libertatis horas praebere, quibus pristina eius indoles apparere possit, nulla vi externa eam vel comprimente vel coercente vel ad agendum incitante. Is animi habitus dimidia fere hora, interdum etiam maturius, ante verum solis ortum aut occasum incipit; permanet autem donec aut sol alte conscenderit aut nubes post solis occasum radiis supra horizontem effusis adhuc collustrentur. Primo quasi remissio quaedam fit, velut vinculum aliquod laxetur; mox plena libertas succedit. Ubi vero libertas abit, pristina animi servitus confestim redit, brevi tantum silentio praemonente.
Hac vespera, cum convenissemus, domina Harker aliquantum cohibita videbatur et omnia interioris certaminis signa prae se ferebat. Id ego inde fieri putabam quod, simul atque liceret, vehementer nitebatur ut sui iuris esset. Paucis tamen minutis interiectis plane sui compos facta est. Tum nutu maritum invitavit ut secum in lecto longo, ubi ipsa semirecumbebat, assideret; nos quoque sellis admotis propius accedere significavit. Mariti manu in suam accepta ita coepit:
“Nunc omnes hic simul congregati liberi sumus, fortasse postremum! Scio, mi carissime, scio te mecum usque ad finem futurum.” Haec marito dicebat, cuius digitos manum uxoris artius premere vidimus. “Cras ad opus nostrum proficiscimur; quid cuique nostrum futurum sit unus Deus novit. Tanta in me benignitate estis ut me vobiscum ducere velitis. Novi vos omnia facturos quae fortes constantesque viri miserae mulieri imbecillae praestare possunt, cuius anima fortasse iam perdita est—non, non, nondum perdita, sed certe in discrimine versatur. At meminisse vos oportet me non talem esse quales vos estis. Venenum quoddam sanguini meo atque animae infusum est: id me perdere potest, immo perdet, nisi aliquod nobis auxilium obtigerit. O amici mei, vos, non minus quam ego, intellegitis animam meam in summo periculo esse; quamquam scio unam mihi patere viam, neque vobis neque mihi eam ingredi licet!” Tum singulos nostrum suppliciter aspexit, a marito incipiens atque ad maritum oculos postremo referens.
“Quae est ista via?” rauca voce Van Helsing rogavit. “Quaenam illa est via quam neque sequi debemus neque ingredi licet?”
“Ut iam nunc moriar, sive mea sive aliena manu, antequam maius malum penitus perficiatur. Scio ego, scitis et vos, si iam semel mortua essem, vos immortalem meum spiritum liberare posse ac liberaturos esse, sicut miseram Luciam liberavistis. Si mors aut metus mortis solus obstaret, non recusarem hic et nunc inter amicos, qui me diligunt, vitam deponere. Sed non mors sola spectanda est. Non possum credere Dei voluntatem esse ut hoc modo moriar, cum adhuc spes supersit atque grave nobis opus perficiendum restet. Itaque ego, quod ad me attinet, quietis aeternae certitudini hic renuntians in tenebras egrediar, ubi me fortasse atrocissima exspectant, quaecumque vel hic mundus vel inferi continent!”
Taciti omnes mansimus: sentiebamus enim haec non nisi exordium esse. Ceterorum vultus obfirmati erant; Harker autem cinereo paene pallore suffusus est. Fortasse melius quam nos quid sequeretur praesenserat. Illa perrexit:
“Hoc est quod ego in collationem conferre possum.” Non potui quin animadverterem illam ex iure sumptam formulam in re tam insolita tanta cum gravitate adhibitam. “Quid vero vos singuli in collationem conferetis? Vitas vestras, scio,” celeriter addidit; “hoc viris fortibus facile est. Vitae vestrae Dei sunt, eique eas reddere potestis. Sed quid mihi dabitis?” Iterum quaerentibus oculis nos circumspexit, vultum tamen mariti tum vitavit. Quincius rem intellexisse visus est atque capite annuit; quo signo vultus eius laetitia refulsit. “Iam igitur aperte dicam quid petam; nihil enim in hac re inter nos ambiguum relinqui debet. Promittite mihi vos omnes, ne uno quidem excepto, etiam tu, marite carissime, vos me, si tempus illud venerit, interfecturos esse.”
“Quod tempus?” Quincius quaesivit voce humili atque vix expressa.
“Cum vobis plane persuasum erit me adeo mutatam esse ut satius sit me mori, quo vere vivere possim. Cum ita corpore mortua fuero, ne momento quidem interposito palum per corpus meum transigite caputque praecidite; aut quidquid aliud ad quietem mihi reddendam opus erit peragite.”
Post silentium Quincius primus surrexit, coram ea in genua procubuit, manuque eius accepta gravissime dixit: “Homo sum moribus agrestior, neque fortasse ita vixi ut tanto honore dignus sim. Sed per omnia quae sancta caraque habeo tibi iuro, si umquam tempus illud venerit, me ab officio quod nobis imponis non refugiturum esse. Illud quoque promitto: nihil incertum relinquam; nam si vel dubitare coepero, tum ipsum tempus advenisse iudicabo.”
“O mi amice fidelissime!” haec sola inter crebras lacrimas dicere potuit; tum se inclinans eius manum osculata est.
“Idem ego quoque iuro, carissima domina Mina,” inquit Van Helsing. “Et ego!” addidit dominus Godalming. Singuli deinceps ante eam genibus flexis idem iuraverunt; ego quoque eodem sacramento me obstrinxi. Tum maritus eius, oculis languescentibus, pallore etiam subviridi, qui niveum capillorum candorem obscurabat, ad eam conversus quaesivit:
“Egone etiam, uxor mea, talem promissionem facere debeo?”
“Etiam tu, carissime,” inquit, tanto miserationis affectu atque desiderio in voce oculisque expressis ut vix id sustinere possemus. “Ne animum demittas. Tu mihi omnium proximus carissimusque es; tu mihi totus mundus es; animae nostrae in unum per omnem vitam omneque aevum coalescunt. Cogita, mi dilecte, fuisse tempora quibus fortes viri uxores atque feminas suas occiderint, ne in hostium manus inciderent. Neque manus eorum eo minus firmae fuerunt quod ipsae mulieres, quas amabant, ut necarentur eos orabant. Hoc in maximis periculis erga carissimos virorum officium fuit. Et o mi carissime, si mihi necessitas erit quacumque manu moriendi, illa potius me occidat manus quae me maxime diligit. Doctor Van Helsing, non sum oblita quantam, cum de misera Lucia ageretur, misericordiam ei praestiteris qui eam diligebat”—hic subito erubuit, sententiamque correxit—“illum cui potissimum ius erat requiem illi reddendi. Si similis hora iterum advenerit, a te peto ut marito meo haec per omnem vitam felix memoria maneat: se manu sua me amanter ab horribili servitute liberavisse.”
“Iterum iuro!” voce clara et sonora Professor respondit. Domina Harker subrisit, immo aperte subrisit; suspirio levata se reclinavit atque addidit:
“Nunc unum etiam moneo, quod numquam oblivisci debetis. Tempus illud, si quando venturum est, repente atque inopinato adesse potest; tum ne minimam quidem occasionem amittatis. Eo tempore ego ipsa fortasse ero—immo si tempus illud advenerit, certe ero—cum hoste vestro adversus vos coniuncta.”
“Unum adhuc rogo,” inquit, admodum sollemni vultu. “Non tam necessaria est quam prior postulatio; sed aliquid pro me vos facere velim, si vobis placet.” Omnes assensi sumus, nullo verbum faciente; verbis opus non erat.
“Cupio ut preces pro mortuorum sepultura solitas recitetis.” Maritus graviter ingemuit; illa manum eius sibi ad pectus admovit et tenens perrexit: “Aliquando has preces super me recitare debetis. Quicumque tandem exitus huius horrendi casus erit, iucunda recordatio erit omnibus aut saltem aliquibus nostrum. Te, carissime, eas lecturum spero; ita enim vox tua, quidquid evenerit, memoriae meae in perpetuum insidebit.”
“At, o carissima,” suppliciter dixit, “longe a te adhuc mors abest.”
“Minime,” inquit, manu in signum monentis sublata; “hoc ipso momento altius in morte demersa sum quam si grave sepulcrum terrenum me iam premeret!”
“O coniunx mea, num mihi istae preces legendae sunt?” dixit, priusquam inciperet.
“Id mihi solacio erit, mi marite,” tantum respondit; atque, libro iam ab ea praeparato, ille legere coepit.
Quibus ego verbis, quibus quisquam illam miram rem exprimat: tantam religionem, tantum maerorem, tristitiam, horrorem, simul tamen incredibilem dulcedinem? Etiam is qui de omnibus sacris rebus et animi affectibus dubitat, neque in eis nisi acerbae veritatis quandam imitationem cernit, ad intima usque praecordia commotus esset, si parvum illum coetum amicorum ardentissime se diligentium circa afflictam ac dolentem mulierem genua flectentium vidisset; aut mariti eius vocem plena amoris pietate audivisset, dum simplices illas pulcherrimasque exsequiarum preces legeret, voce saepe ita affectu interrupta ut subsistere cogeretur. Ego... ego pergere non possum; verba... et v-vox... mihi d-desunt.
* * * * *
Recte eam animi quodam instinctu id petivisse apparuit. Quamquam omnia mira erant atque fortasse aliquando etiam nobis, qui vim eorum tum sensimus, insolita videbuntur, magnum inde solacium cepimus; silentiumque illud quo dominam Harker mox ab animi libertate in pristinum torporem relapsuram esse intelleximus, non iam ita desperatione nos afficiebat ut antea metueramus.
COMMENTARII IONATHAE HARKER
IDIBUS OCTOBRIBUS, VARNAE.—Die duodecimo huius mensis mane e statione Charing Cross profecti sumus, eadem nocte Lutetiam Parisiorum pervenimus, loca in tramine Orientali Expresso, nobis iam reservata, occupavimus. Dies noctesque iter fecimus, et huc hora fere quinta pervenimus. Dominus Godalming ad officium consulis profectus est, ut quaereret num telegramma ad se missum esset; reliqui in hoc deversorium, cui nomen Odessus, venerunt. Fortasse multa in itinere memoria digna acciderunt; ego tamen tam cupidus procedendi eram ut ad ea animum attendere non possem. Donec Czarina Catherine in portum intraverit, nihil omnino in orbe terrarum ad me pertinere videbitur.
Deo gratias! Mina bene valet atque in dies firmior esse videtur; pristinus color ad vultum redit. Multum dormit: per totum fere iter dormivit. Ante solis tamen ortum et occasum maxime vigilat atque intenta est; iamque Van Helsing his horis eam sopore hypnotico afficere consuevit. Initio id non sine labore efficiebat multisque manuum gestibus utebatur; nunc vero quasi consuetudine ducta statim cedit et vix quidquam agere necesse est. His quidem momentis tam magnam in eam potestatem habere videtur ut sola voluntate imperet atque illius cogitationes obsequantur. Quaerit semper quid videat quidve audiat. Ad primum respondet: “Nihil; tenebrae ubique sunt.” Ad alterum: “Audio undas lateribus navis leniter illidi atque aquam praeterlabentem effluere. Vela funesque tenduntur, mali antennaeque stridunt. Ventus validus est; inter rudentes eum audio; prora spumam refundit.” Inde patet Czarina Catherine adhuc in mari esse atque Varnae cursum celerrime tenere.
Modo rediit dominus Godalming. Quattuor telegrammata accepit, singulis diebus a profectione nostra singula missa; in omnibus idem nuntiabatur: Czarina Catherine nullo adhuc loco apud societatem Lloydensem nuntiata erat. Nam antequam Londinio excederet, procuratori suo mandaverat ut cotidie sibi per filum nuntiaret num quae de nave relata essent. Etiam si nihil nuntiatum esset, id ipsum mitti iusserat, quo certo sciret Londinii de nave diligenter vigilari.
Cenati mature cubitum ivimus. Cras viceconsulem adibimus atque, si fieri potest, impetrabimus ut, simul atque navis advenerit, eam conscendere nobis liceat. Van Helsing ait occasionem inter solis ortum et occasum captandam esse. Comes, etiam si vespertilionis speciem sumpserit, aquam fluentem sua sponte transire nequit; quare nave exire non potest. Cum vero in hominis speciem mutari sine excitanda suspicione non audeat—quam vitare omnino cupere apparet—intra arcam manere cogetur. Si igitur post solis ortum navem conscendere potuerimus, in nostra potestate erit; arcam enim aperire atque eum, antequam expergiscatur, penitus conficere poterimus, sicut miseram Luciam liberavimus. Quam ex nobis clementiam sperare possit, haud magni momenti erit.
Nec magnum nobis cum magistratibus aut nautis negotium futurum putamus. Deo gratias! In hac regione pecunia ad corrumpendos homines adhibita omnia impetrare potest, nos autem satis largam pecuniae copiam habemus. Unum hoc curandum est: ne navis inter solis occasum et ortum, nobis ignorantibus, portum ingredi possit. Hoc proviso tuti erimus. Iudex Nummus, ut opinor, causam dirimet!
* * * * *
ANTE DIEM XVII KALENDAS NOVEMBRES.—Nihil mutatur in relatione Minae: fluctus lateribus illiduntur, aqua praetercurrit, omnia obscura sunt, secundi venti spirant. Opportune satis advenisse videmur, atque ubi primum de Czarina Catherine audiverimus, parati erimus. Cum necessario per fretum Dardanellarum transeat, nihil dubitamus quin de ea nuntium aliquem accepturi simus.
* * * * *
ANTE DIEM XVI KALENDAS NOVEMBRES.—Omnia, ut arbitror, iam satis comparata sunt quibus Comitem ex itinere redeuntem excipiamus. Godalming mercatoribus, qui merces nave miserant, dixit se suspicari arcam in eam impositam rem quandam amico suo subreptam continere. Ita impetravit ut arcam suo periculo aperire ei quodammodo concederetur. Dominus navis litteras ei dedit quibus magistro navis mandabat ut ei quidquid in nave agere vellet libere permitteret; similem quoque auctoritatem procuratori suo Varnae tribuit. Procuratorem convenimus, quem benignitas et comitas Godalming plurimum commoverunt; persuasum omnibus est eum, quoad poterit, voluntati nostrae obsecuturum.
Quid agendum sit, si arcam aperuerimus, iam inter nos constitutum est. Si Comes ibi repertus erit, Van Helsing et Seward statim caput ei praecident palumque per cor agent. Morris, Godalming et ego prohibebimus ne quis illos impediat, etiam armis, quae prompta habebimus, si necesse erit. Professor docet corpus Comitis, si ita tractatum erit, paulo post in pulverem dissolutum iri. Tum nihil erit quo contra nos crimen probetur, si qua caedis suspicio orta erit. Sed etiam si corpus non evanuerit, factum nostrum defendere aut eius poenas subire debebimus; fortasse aliquando haec ipsa scripta documentum esse poterunt quo quis nostrum ad laqueum damnabitur. Ego certe talem condicionem libentissime suscipiam, si ita res postulaverit. Nihil omnino inexpertum relinquemus, quo consilium perficiatur. Cum nonnullis magistratibus iam pacti sumus ut, simul atque Czarina Catherine conspecta erit, nuntius proprius confestim ad nos mittatur.
* * * * *
ANTE DIEM IX KALENDAS NOVEMBRES.—Hebdomada tota nihil nisi exspectavimus. Singulis diebus ad Godalming telegrammata venerunt, sed semper idem: “Nondum nuntiata.” Mina mane ac vesperi per somnum hypnoticum eadem narrat: undarum sonitum, aquam praetereuntem, malorum stridorem.
TELEGRAMMA, DIE XXIV OCTOBRIS
RUFUS SMITH, E SOCIETATE LLOYDENSI LONDINII, AD DOMINUM GODALMING, CURA VICECONSULIS BRITANNICI VARNAE.
“Navis Czarina Catherine hodie mane apud Dardanellas nuntiata est.”
COMMENTARII DOCTORIS IOANNIS SEWARD
ANTE DIEM IX KALENDAS NOVEMBRES.—Quantum desidero meam machinam phonographicam! Calamo commentarios exarare me taedet; sed Van Helsing iubet ut scribam. Hodie, cum Godalming telegramma e societate Lloydensi accepisset, tanta omnes animi commotione correpti sumus ut vix nostri compotes essemus. Nunc intellego quid milites in acie sentiant ubi ad pugnam signum datur. Sola domina Harker nulla perturbationis indicia ostendebat. Nec sane mirum; curavimus enim diligentissime ne quid de hac re sciret, et quotiens ea aderat omnem animi excitationem occultare conati sumus. Olim, pro certo habeo, quaelibet nostra dissimulatio ei frustra fuisset; sed tribus his proximis hebdomadibus mirum quantum mutata est. Torpor illam paulatim gravius opprimit; quamquam valida atque sana videtur et color aliquis in genas redit, neque Van Helsing neque ego animo tranquillo sumus. Saepe inter nos de eius valetudine colloquimur, sed ceteris nullum adhuc verbum fecimus. Misero Harker cor frangeretur—animi certe robur labefactaretur—si vel suspicari nos aliquid de uxoris periculo sciret. Van Helsing narrat se dentes eius, dum sopore hypnotico tenetur, diligentissime inspicere: dum enim non acutiores fieri coeperint, nullum praesentis mutationis periculum esse affirmat. Si vero id acciderit, consilium aliquod capiendum erit!... Ambo satis intellegimus quale id consilium esse oporteat, quamquam alter alteri cogitationem ne nominat quidem. Neuter tamen officium refugeret, quamquam vel illud animo fingere horrendum est. “Euthanasia” egregium atque solacii plenum vocabulum est! Gratias habeo ei qui primus id finxit.
A Dardanellis ad nos, si cursum quem Czarina Catherine a Londinio tenuit spectamus, una fere die navigatur. Cras igitur mane navem perventuram putamus. Prius certe appelli non potest; quam ob rem mature omnes cubitum ire statuimus. Hora prima post mediam noctem surgemus, ut omnia parata sint.
* * * * *
ANTE DIEM VIII KALENDAS NOVEMBRES, MERIDIE.—Nulla adhuc de navis adventu fama. Mina hoc mane in sopore hypnotico eadem rettulit quae semper: fortasse igitur quovis momento nuntium accepturi sumus. Ceteri omnes impatientia velut febri corripimur; Harker solus tranquillus manet; manus eius frigidae ut glacies sunt. Ante horam eum, dum ingentis cultri Ghoorkensis, quem nunc semper secum gestat, aciem cote exacuebat, deprehendi. Male erit Comiti si umquam acies illius cultri, quem Kukri vocant, ab illa manu dura et gelida agitata guttur eius attigerit!
Van Helsing et ego hodie de domina Harker nonnihil perterriti sumus. Sub meridiem in singularem quendam stuporem incidit, qui nobis minime placebat. Quamquam ceteris nihil indicavimus, uterque nostrum graviter angebatur. Tota ante meridiem inquieta fuerat; itaque primo gaudebamus cum dormire coepisset. Cum autem maritus eius velut aliud agens dixisset eam tam alte dormire ut nullo modo excitare posset, cubiculum adivimus ut ipsi perspiceremus. Aequabiliter spirabat atque tam tranquilla tamque sana videbatur ut nihil melius quam somnum ei profuturum esse inter nos conveniret. Misera puella! Tot habet quae oblivisci velit, ut mirum non sit si somnus, oblivionem afferens, ei salutaris sit.
* * * * *
POSTEA.—Recte iudicavimus; nam cum aliquot horis somno recreata experrecta esset, hilarior atque vegetior visa est quam per multos iam dies fuerat. Occidente sole solitam relationem in sopore hypnotico dedit. Quocumque in Ponto Euxino naviget, Comes ad destinatum locum festinat: ad exitium suum, ut spero!
* * * * *
ANTE DIEM VII KALENDAS NOVEMBRES.—Alius dies elapsus est, neque ullum de Czarina Catherine nuntium accepimus. Iam pridem adesse debuit. Nihilominus etiamnunc alicubi navigat, quod e relatione Minae sub solis ortum eadem manente patet. Fieri potest ut interdum propter caliginem cursum sistat. Nonnullae naves vaporariae heri vesperi portum ingressae caliginis tractus tum ad septentriones tum ad meridiem conspectos rettulerunt. Pergendum est vigilare: nam navis omni iam momento apparere potest.
* * * * *
ANTE DIEM VI KALENDAS NOVEMBRES, MERIDIE.—Res mira! Nullum adhuc nuntium de nave quam exspectamus. Heri vesperi et hoc mane domina Harker, ut solet, dixit: “Undae alliduntur et aqua praeterlabitur”; addidit tamen “undas vix audio”. Telegrammata Londinio missa idem confirmant: “Nihil amplius nuntiatum.” Van Helsing sollicitudine paene consumitur. Modo mihi dixit se metuere ne Comes nobis elabatur, tum graviter addidit:
“Non mihi placebat ille dominae Minae torpor. Animae memoriaeque mira quaedam in sopore hypnotico efficere possunt.” Plura eum rogaturus eram, sed eo ipso momento Harker intravit, et Professor manu sublata me tacere iussit. Hac vespera sub solis occasum conabimur impetrare ut illa, dum hypnotico sopore tenetur, plura nobis aperiat.
* * * * *
TELEGRAMMA, DIE XXVIII OCTOBRIS
RUFUS SMITH LONDINIO AD DOMINUM GODALMING, CURA VICECONSULIS BRITANNICI VARNAE.
“Czarina Catherine hodie hora prima post meridiem Galatium portum ingressa nuntiatur.”
COMMENTARII DOCTORIS IOANNIS SEWARD
ANTE DIEM V KALENDAS NOVEMBRES.—Cum telegramma de nave Galatium delata accepimus, non tantam, ut opinor, cuiquam nostrum perturbationem attulit quantam exspectari potuisset. Nesciebamus sane unde aut qua ratione aut quo tempore repentinum illud fulmen in nos casurum esset; sed omnes nescio quid insoliti eventurum animo iam praesagiebamus. Quod enim navis Varnam nondum advenerat, id singulis persuasum fecerat rem non omnino ex sententia nostra cessuram; unum restabat: cognoscere ubi fortuna cursum mutatura esset. Nihilominus nuntius inopinatus nos perculit. Ita, credo, natura humana spe quadam sustentatur, ut contra ipsam rationem speremus res futuras esse quales esse oporteat, non quales futuras esse iam intellegere deberemus. Rerum supra sensus positarum philosophia angelis velut fax praelucens est, etiamsi hominibus ignis fatuus palustris videatur.
Mirum erat videre quam diverse idem casus singulos afficeret. Van Helsing manum paulisper supra caput sustulit, quasi cum Deo ipso expostulare vellet; nullum tamen verbum emisit et paucis momentis post vultu severo ac firmo constitit. Dominus Godalming vehementer expalluit atque sedens graviter anhelabat. Ego ipse paene attonitus nunc hunc nunc illum intuebar. Quincius Morris cingulum subito contraxit eo motu quem ex veteribus nostris peregrinationibus optime noveram: id apud eum significabat “agendum est”. Domina Harker pallore funereo perfusa est, adeo ut cicatrix in fronte eius igne ardere videretur; manus tamen mansuete iunxit atque oculis ad caelum sublatis oravit. Harker subrisit—vere subrisit—tristi illo atque amaro risu hominis qui omnem spem abiecerit; simul autem gestus eius risui repugnabat, quoniam manus sua sponte ad manubrium ingentis cultri Kukri delapsae ibi quieverunt.
“Quando proximum tramen Galatium proficiscitur?” Van Helsing universos interrogavit.
“Cras mane hora sexta et dimidia!” Omnes commoti conversi sumus; nam domina Harker responderat.
“Unde tandem hoc nosti?” quaesivit Arthurus.
“Oblitus es—aut fortasse numquam didicisti, quamquam Ionathas et doctor Van Helsing id sciunt—me tabulis horariis traminum studio quodam immoderato incumbere. Cum Exoniae habitarem, ego semper temporum tabulas viarum ferrearum conficere solebam, ut marito meo usui essem. Hoc aliquando tantopere profuit ut deinde omnes deinceps eius generis tabulas diligenter perscrutari consueverim. Sciebam, si quando iter ad castellum Draculae suscipiendum esset, nos per Galatium, aut certe per Bucarestum, ituros esse; ideo itinera earum viarum studiose didici. Nec, pro dolor, multa erant discenda, nam unum tantum cras tramen proficiscitur, ea ipsa hora quam dixi.”
“O admirabilem feminam!” Professor submissa voce dixit.
“Nonne tramen nobis proprium conducere possumus?” quaesivit dominus Godalming. Van Helsing caput quassavit.
“Vereor ne non possimus. Multum haec regio a patria tua meaque differt; etiam si tramen proprium paravissemus, fortasse serius quam illo publico perveniremus. Praeterea quaedam nobis comparanda sunt. Cogitandum est. Nunc res ordinemus. Tu, Arthurus amice, stationem adito, tesseras viatoribus eme, curaque ut omnia ad profectionem matutinam parata sint. Tu vero, Ionatha, procuratorem navis adi, atque ab eo litteras ad Galatii procuratorem sume, quibus nobis eadem quae hic investigandi potestas detur. Tu, Quinci Morris, viceconsulem conveni; eius auxilium apud collegam Galatii posce, et quidquid ad transitum nostrum expediendum fieri possit impetra, ne, cum Danuvium transierimus, temporis quicquam amittamus. Ioannes apud dominam Minam et me manebit; una deliberabimus. Si vos tardius reverteritis, nihil oberit, quoniam ego hic cum domina manebo eiusque relationem sub solis occasum accipiam.”
“At ego quoque,” inquit domina Harker alacriter, multo magis sui pristini similis quam diu fuerat, “omni qua potero ratione vobis prodesse conabor; cogitabo scribamque pro vobis sicut antea facere solebam. Nescio quo pacto aliquid a me recedere sentio, atque iam liberiorem me quam nuper esse intellego!” Tres iuvenes hoc audito laetiores facti sunt; verborum enim eius vim intellegere videbantur. At Van Helsing et ego, cum oculos inter nos converteremus, alter alterius vultum sollicitum atque gravem vidimus. Nihil tamen tum diximus.
Cum tres viri ad sua officia abiissent, Van Helsing dominam Harker rogavit ut exemplaria commentariorum afferret et ea loca reperiret quibus Ionathas res in castello gestas narravisset. Illa chartas quaesitura discessit. Ianuam post se clausit; tum Professor ad me conversus dixit:
“Idem cogitamus ambo! Eloquere!”
“Mutatio quaedam facta est. Spes quaedam me tenet, quae tamen ita me cruciat ut paene aegrescam; ea enim nos fallere potest.”
“Ita prorsus. Scisne cur eam iusserim commentarios afferre?”
“Nescio,” respondi, “nisi quod mecum solus colloqui volebas.”
“Ex parte recte conicis, Ioannes amice, sed ex parte tantum. Rem tibi dicere cupio. O mi amice, magno, immo horrendo me discrimini committo, sed id faciendum esse credo. Ipso momento quo domina Mina ea verba protulit quibus mentes nostrae ambae tam subito commotae sunt, consilium quoddam quasi divinitus in mentem mihi venit. Triduo ante, cum illa sopore illo teneretur, Comes spiritum suum ad eam misit ut cogitationes eius perspiceret; aut potius animum eius ad se in arcam terra plenam, qua in nave vehebatur, perduxit, inter aquas circumfluentes, eodem modo quo ei sub solis ortum atque occasum libera esse licet. Tunc didicit nos hic esse. Ipsa enim libera, oculis videntibus auribusque audientibus, plura ei nuntiare potuit quam ipse, intra arcam suam tamquam intra sepulcrum conclusus, cognoscere poterat. Nunc summis viribus nobis elabi conatur. Nunc quidem ea uti non cupit.
“Certo sibi persuadet ex magna sua scientia fore ut illa, cum vocaverit, accurrat. Sed eam a se disiunxit: quantum sua potestate licuit, ex imperio suo ipsam exemit, ne ad eum venire possit. Hinc mihi spes nascitur mentem humanam nostram, quae tanto tempore inter homines exercitata neque Dei gratia destituta est, plus posse quam puerilem illius mentem, quae per saecula in sepulcro iacuit neque adhuc ad nostram maturitatem adolevit, atque nihil nisi sibi servit et propterea exigua tantum spectat. Ecce domina Mina redit. Ne verbum quidem de illo animi excessu ei dicamus! Ipsa nescit quid factum sit; haec enim res cognita eam desperatione opprimeret, eo tempore quo eius spe, virtute, excellenti ingenio maxime indigemus. Ingenium enim eius viri eruditi disciplina formatum est, sed animo femineo dulcissimo coniunctum; peculiari praeterea facultate praeditum est quam Comes ei indidit, quamque fortasse omnino eripere non potest, quamvis ipse aliter opinetur. Tace! Sine me loqui, atque cognosces. O Ioannes, amice, in summo periculo versamur. Numquam tantopere timui. Unum nobis reliquum est, ut Deo bono confidamus. Silentium: ecce adest!”
Professor mihi visus est paene animo concidere atque in lacrimas nervorumque convulsiones erumpere, sicut olim post Luciae mortem; summo tamen animi conatu se continuit, et cum domina Harker hilari vultu in cubiculum celeriter ingressa esset, tam compositus erat quam umquam. Illa, dum operi vacabat, miseriarum suarum velut oblita videbatur. Ingressa complures paginas machina scriptas Van Helsing porrexit. Ille graviter legit, et vultus inter legendum paulatim serenior factus est. Deinde chartas pollice et indice tenens ait:
“Ioannes amice, qui tanta rerum experientia iam uteris, et tu quoque, carissima domina Mina, quae adhuc iuvenis es, accipite praeceptum: numquam cogitationibus nostris frena iniciamus. Diu semiperfecta quaedam cogitatio in cerebro meo obstrepuit, cui tamen alas explicandi licentiam dare non ausus sum. Nunc, ampliori cognitione instructus, ad eius initia redeo, atque eam non dimidiam cogitationem esse invenio, sed plenam atque perfectam, quamquam adhuc tam tenera sit ut parvis suis alis niti vix possit. Quin, sicut anaticula illa deformis apud amicum meum Hans Andersen, non anatica cogitatio est, sed cygnus magnus et egregius, qui alis amplis superbe volabit, cum tempus erit ut eas experiatur. Audite quid hic Ionathas scripserit.”
Tum legit: “Illum alterum eiusdem gentis, qui posterioribus saeculis identidem copias trans magnum flumen in terras Turcorum duxit; qui, quotiens repulsus erat, iterum atque iterum rediit, etiamsi solus a sanguineo campo reverti debebat, militibus suis passim trucidatis, quoniam sciebat se unum tandem victoriam reportaturum esse.”
“Quid haec docent? Parumne? Minime! Puerilis Comitis mens nihil perspexit; ideo tam libere de se ipso loquebatur. Mens tua adulta nihil vidit, mea quoque nihil, usque ad hanc horam. Sed aliud verbum accessit, ab ea quae ipsa, cum diceret, vim eius nesciebat, neque quid significare posset suspicabatur. Sicut quaedam rerum elementa quieta latent, quae ubi naturae vi mota inter se contingunt, subito—ecce!—fulgur per immensum caelum emicat, quod alios caecat interficit deletque, universas tamen terras per multa milia passuum illustrat. Nonne ita est? Expediam. Primum quaero: num umquam philosophiae criminum operam dedistis? Tu, Ioannes, etiam; tu, Mina, minime. Tu enim, Ioannes, eam novisti, quoniam ad insaniae studium pertinet; tu vero, domina Mina, non novisti, quia scelus vitam tuam numquam attigit, nisi semel. At rectissime mens tua ratiocinatur nec a particulari ad universale temere transit. Est quaedam sceleratorum propria nota. Tam constans apud omnes gentes omnique aetate est ut ipsi etiam ministri publici, quamvis philosophiae parum periti, observatione discant eam exstare. Hoc est per experientiam discere.
“Sceleratus, si vere sceleratus est, cui una quaedam sceleris consuetudo quasi fato data est, idem facinus perpetuo repetere solet, nec aliud vult. Ei non est intellectus plenus viri adulti. Callidus est, versutus, sollers in rebus inveniendis; sed mente virili nondum maturuit; multa in eo pueri sunt. Et hic noster scelestus ad scelus quasi natus est; puerilem quoque mentem habet, et puerilis naturae est quod hactenus fecit. Avicula, pisciculus, bestiola non ex ratione universali sed usu discunt. Ubi aliquid semel didicerunt, id quasi initium habent unde ad maiora progrediantur. ‘Dos pou sto’, dixit Archimedes, ‘Da mihi ubi consistam, et terram movebo.’ Quod semel factum est fulcrum fit quo puerilis mens ad virilem crescat; quamdiu autem nihil amplius agere sibi proponit, eadem semper iterat quae antea fecit. O carissima domina, video tibi oculos apertos esse et illo fulgure immensum prospectum patefactum!” Nam domina Harker manibus plaudere coeperat, oculis laetitia micantibus. Professor perrexit:
“Nunc tu loquere. Nobis duobus, aridis istis rerum naturalium studiosis, dic quid istis oculis tam claris videris.” Dum ea loquebatur, manum eius comprehendit tenuitque. Pollice et indice, ut mihi videbatur, inscius atque instinctu quodam pulsus eius explorabat.
“Comes scelestus est, ad certum sceleratorum genus pertinens,” inquit Mina. “Nordau et Lombroso ita eum in certo scelestorum genere ponerent; atque ut sceleratus mente nondum plene adulta est. Ideo, ubi difficultatibus premitur, ad consuetudinem recurrit ut subsidium quaerat. Vita praeterita indicium nobis praebet. Unum eius folium, idque ex ipsius ore cognitum, docet eum iam olim, cum—ut dominus Morris diceret—in angustias venisset, ex terra quam occupare conatus erat ad patriam suam rediisse, ibique, proposito non dimisso, novam expeditionem paravisse. Postea melius instructus rediit atque vicit. Sic Londinium venit ut novam terram invaderet; pulsus autem, ubi omnis victoriae spes exstincta erat et vita ipsa periclitabatur, trans mare domum profugit, sicut olim ex terra Turcorum trans Danuvium fugerat.”
“Optime, optime, o femina sapientissima!” Van Helsing ardenter exclamavit, inclinans se manumque eius osculans. Post momentum ad me conversus, tam placide ac si de aegroto nobiscum consuleret, dixit: “Pulsus septuaginta duo tantum, inter tantam animi commotionem. Spem habeo.” Tum ad eam denuo spe flagrante conversus:
“Sed perge, perge! Plura etiam dici possunt, si velis. Ne timeas; Ioannes et ego scimus. Ego certe intellego et dicam an recte censeas. Loquere audacter.”
“Conabor, sed indulgebitis mihi si nimium de me ipsa loqui videbor.”
“Noli timere! Immo de te ipsa loqui debes; te enim maxime cogitamus.”
“Ergo cum sceleratus sit, sui solius studiosus est; et cum intellectu angusto sit atque cupiditatibus suis ducatur, omnia consilia ad unum tantum finem dirigit. In eo proposito nullam misericordiam novit. Ut olim trans Danuvium fugiens exercitum suum hostibus trucidandum reliquit, ita nunc solam suam salutem quaerit, ceterorum nihil curans. Hac ipsa sui cura fit ut animus meus aliquantum ab horribili potestate liberetur quam ille nocte funestissima in me adeptus erat. Sensi hoc! O, vere sensi! Deo pro tanta misericordia gratias ago. Liberior nunc est anima mea quam post horam illam tam atrocem umquam fuit. Hoc tantum me excruciat, ne forte ille per aliquem soporem aut somnium scientia mea ad sua consilia abusus sit.”
Professor exsurrexit: “Abusus est mente tua; per eam effecit ut nos hic Varnae remaneremus, dum navis qua vehebatur, circumfusa caligine, ad Galatium properaret, ubi sine dubio omnia ad fugam nobis celandam comparaverat. Sed puerilis eius mens longius non prospexit. Fieri potest ut, divina providentia ita moderante, res ipsa ex qua sceleratus summum suum commodum sperabat ei maximum malum afferat. Ipse venator, ut magnus Psalmista ait, laqueo suo capitur. Nunc cum se ab omni nostri vestigio liberatum esse existimet atque tot horarum spatio nos antevertisse putet, puerilis eius mens solius commodi avida eum ad quietem hortabitur. Putat etiam, quod mentem tuam sibi noscendam interclusit, tibi nullam de eo cognitionem superesse posse. Hic vero errat!
“Ille horribilis sanguinis baptismus, quem tibi intulit, efficit ut spiritu ad eum pergere possis, sicut iam facis horis quibus libera es, oriente scilicet et occidente sole. Tum non illius sed mea voluntate eo pergis. Haec autem facultas et tibi et aliis salutaris est; eam ex ipsis doloribus quos ille tibi intulit consecuta es. Eo autem pretiosior nunc est haec facultas quod ille eam ignorat; nam ut se tutum praestaret, ne ipse quidem sciat ubi nos versamur, a cognitione tua sese abscidit. Nos tamen non nostra tantum commoda quaerimus; Deumque per tantas tenebras tamque longas adversitates nobiscum adesse confidimus. Eum persequemur neque umquam animo deficiemus, etiamsi eo periculo nos committamus ut ipsi quoque illi similes fieri possimus. Ioannes amice, magni momenti haec hora fuit, multumque ad rem nostram perficiendam contulit. Tu scriba esto; omnia quae dicta sunt ex ordine mandes litteris, ut cum ceteri ex officiis suis redierint, eis ostendere possis; ita eadem quae nos scimus scient.”
Haec igitur scripsi dum ceteros exspectamus; domina autem Harker, postquam commentariorum exemplar attulit, omnia nunc machina sua scriptoria ex meis scriptis descripsit.