COMMENTARII MINAE HARKER
23 SEPTEMBRIS.—Ionathas post malam noctem melius se habet. Valde gaudeo eum negotiis distineri; ita enim mens eius a rebus illis terribilibus avocatur. O quam laetor quod onere novi muneris iam non premitur! Sciebam eum sibi ipsi fidelem futurum; nunc autem quam superba sum cum Ionatham meum video novo honori parem se praebere atque omnibus officiis sibi impositis egregie satisfacere. Totum diem usque ad serum aberit; dixit enim se domum ad prandium redire non posse.
Domesticis curis iam perfuncta sum; itaque commentarios eius peregrinationis sumam, me in cubiculo claudam atque eos legam....
24 SEPTEMBRIS.—Heri nocte animus ad scribendum mihi non fuit; tam vehementer me illa terribilis Ionathae narratio commovit. Pauper carissime! Quantum pati debuit, sive vera sunt quae scripsit sive tantum animo ei visa sunt! Miror num quid omnino veri in iis sit. Num primum febri cerebrali correptus tum illa omnia horrenda scripsit, an rebus illis aliquid veri subfuerit? Vereor ne numquam sciam; rem enim cum eo movere non audeo.... Et tamen ille vir quem heri vidimus! De illo plane certus videbatur....
Pauper! Credo funus eum perturbavisse atque mentem ad pristinum quendam cogitationum cursum revocavisse.... Ipse certe omnia vera credit. Memini quid die nuptiarum nostrarum dixerit: “Nisi forte grave aliquod officium me aliquando cogat ad amaras illas horas redire, sive dormiens sive vigilans, sive insanus sive sanus.” Per omnia quasi unum idemque filum ducitur.... Comes ille terribilis Londinium petebat.... Quid si ita sit atque ille Londinium venerit inter tot hominum miliones? ...
Fortasse grave illud officium revera veniet; si venerit, non refugiemus.... Parata ero. Hac ipsa hora machinam dactylographicam sumam atque exscribere incipiam. Tum, si opus fuerit, omnia aliis quoque legenda parata erunt. Et si quando necesse erit, fortasse, cum omnia parata habeam, Ionathas miser perturbatione carebit; ego enim pro eo loqui potero nec sinam eum omnibus illis iterum vexari aut fatigari.
Si Ionathas umquam prorsus ex illa animi trepidatione convaluerit, fortasse ipse mihi omnia narrare volet; tum eum interrogare, singula explorare, atque videre potero qua ratione eum consolari possim.
Epistula Doctoris Van Helsing ad Dominam Harker
24 SEPTEMBRIS.
(Secreta.)
Domina carissima,—Ignosce quaeso quod, cum tibi vix notus sim, ad te scribere audeo ut triste nuntium afferam: Luciam Westenra mortuam esse. Beneficio domini Godalming mihi permissum est epistulas chartasque eius legere, quoniam res quasdam gravissimas animo anxio persequor. Inter eas epistulas tuas inveni, quae ostendunt quam arcte amicae fueritis et quanto amore eam amaveris. O Domina Mina, per ipsum illum amorem te oro: adiuva me.
Pro aliorum bono rogo—ut magnam iniuriam sarciam et multis gravissimisque aerumnis, fortasse maioribus quam suspicari possis, medear. Licetne mihi te videre? Mihi fidere potes. Amicus sum Doctoris Ioannis Seward et domini Godalming, qui Luciae Arthurus fuit. Haec tamen in praesentia omnibus celare debeo. Statim Exoniam ad te visendam veniam, si mihi scriberes licere me venire, quo loco quaque hora. Iterum veniam peto, domina.
Epistulas tuas ad miseram Luciam legi; scio quam bona sis atque quantum maritus tuus passus sit. Te igitur oro, si fieri potest, eum de his rebus nondum certiorem facias, ne eiusmodi cognitio ei noceat. Rursus veniam peto; ignosce mihi.
VAN HELSING.
Telegramma Dominae Harker ad Van Helsing
25 SEPTEMBRIS.—Veni hodie hamaxosticho qui hora decima et quadrante proficiscitur, si eum assequi potes. Quacumque hora adveneris, te videre possum.
WILHELMINA HARKER.
COMMENTARII MINAE HARKER
25 SEPTEMBRIS.—Vehementer commoveor, dum hora visitationis Doctoris Van Helsing appropinquat; nescio enim qua ratione, sed spero eum aliquid lucis tristibus Ionathae casibus allaturum. Praeterea, cum carissimae miserae Luciae in extremo morbo adfuerit, omnia de ea mihi narrare poterit. Haec scilicet adventus eius causa est: de Lucia eiusque somnambulatione agitur, non de Ionatha. Ergo veram rerum causam nunc numquam cognoscam! Quam stulta sum.
Terribiles illi commentarii animum meum totum occupant atque omnia suo quodam colore inficiunt. Sine dubio de Lucia agitur. Consuetudo illa miserae redierat; nox autem illa dira in rupe eam aegrotare fecisse debuit. Propter meas res paene oblita eram quam male postea se habuisset. Lucia ei certe narravisse debuit quid sibi dormienti in rupe accidisset, addidisseque me totam rem novisse; nunc igitur vult ut ei rem exponam, quo intellegere possit.
Spero me recte fecisse quod dominae Westenra nihil dixi. Numquam mihi ignoscerem, si quid a me factum vel etiam omissum carissimae miserae Luciae nocuisset. Spero quoque Doctorem Van Helsing mihi non vitio daturum; his diebus tantum doloris tantaeque sollicitudinis passa sum ut vix amplius pati posse videar.
Credo interdum lacrimas omnibus prodesse: aerem animi purgant sicut pluvia aerem caeli. Fortasse commentarios heri legisse me perturbavit; praeterea Ionathas hodie mane discessit, totum diem noctemque a me abfuturus; primum est ex quo nupsimus ut tam diu separemur. O utinam carus ille sibi caveat neque quidquam accidat quod eum iterum commoveat. Hora secunda est; medicus mox aderit. Nihil de commentariis Ionathae dicam nisi ipse rogaverit.
Quam gaudeo quod commentarios meos machina dactylographica iam exscripsi! Si de Lucia quaerat, statim ei tradere potero; multis ita interrogationibus supersedebimus.
POSTEA.—Venit atque abiit. O quam mirus congressus, adeo ut capite vertiginem sentiam! Velut in somnio versari mihi videor. Possuntne haec omnia vera esse, aut ulla saltem pars? Nisi commentarios Ionathae antea legissem, ne quicquam tale fieri posse quidem putassem. Pauper, pauper carissime Ionatha! Quantum pati debuit. Det bonus Deus ne haec omnia eum iterum perturbent.
Conabor eum ab iis servare; fortasse tamen ipsa certitudo—quamvis terribilis sit et consequentiis dira—ei solacio atque auxilio erit: neque oculos neque aures neque mentem eum fefellisse, omniaque vera esse. Fortasse dubitatio ipsa eum persequitur; ea sublata, sive vigilans res vidit sive somniavit, animo quietior erit atque ictum melius sustinere poterit.
Doctor Van Helsing vir bonus non minus quam doctus esse debet, si Arthuri et Doctoris Seward amicus est atque illi eum ex ipsa Hollandia arcessiverunt ut Luciae mederetur. Ex ipso congressu sentio eum bonum, benignum, natura nobilem esse. Cum cras redierit, de Ionatha eum interrogabo; tum, Deo volente, omnis hic dolor atque sollicitudo ad bonum aliquem exitum pervenient.
Olim saepe cogitabam mihi fore iucundum more diurnariorum homines percontari. Amicus quidam Ionathae apud Acta Exoniensia ei dixerat memoriam in tali opere summam rem esse: singula fere verba accurate excipienda esse, etiamsi postea nonnihil expoliri deberent. Ecce nunc rarissima mihi data est colloquii occasio; conabor igitur verba ipsa, quantum possum, referre.
Hora secunda et dimidia erat cum ianua pulsata est. Totum animum colligens exspectavi. Paucis post minutis Maria ianuam aperuit nuntiavitque: “Doctor Van Helsing.”
Surrexi caputque inclinavi. Ad me accessit vir mediocri statura, corpore robusto, umeris retroductis et pectore lato profundoque, collo robusto, cui caput apte ac firmiter insidebat. Ipse capitis habitus statim cogitandi vim atque animi robur indicare videbatur; caput nobile, amplum, latum, post aures grande.
Vultus imberbis mentum firmum quadratumque praeferebat, os magnum, firmum, mobile, nasum satis magnum ac fere rectum, naribus tamen mobilibus atque sensibilibus, quae dilatari videntur cum magna supercilia hirsuta descendunt et os contrahitur. Frons lata atque pulchra est, primo paene recta surgens, deinde supra duas eminentias sive iuga longe inter se distantia retro recedens; tanta frons ut capilli subrufi nullo modo in eam decidere possint, sed sua sponte retro atque in latera cadant.
Oculi magni, caerulei obscuri, longe inter se positi sunt, atque pro animi motu nunc vividi mitesque, nunc severi. Dixit mihi:
“Domina Harker, nonne?” Capite annui.
“Quae olim Mina Murray fuisti?” Iterum annui.
“Minam Murray veni visurus, amicam illius miserae carissimae puellae Luciae Westenra. Domina Mina, mortuae causa venio.”
“Domine,” inquam, “nulla res tibi maius apud me ius tribuere posset quam quod amicus adiutorque Luciae Westenra fuisti.” Manum ei porrexi. Cepit eam et suaviter dixit:
“O Domina Mina, sciebam amicam illius miserae puellae, tamquam lilii candidae, bonam esse debere; sed adhuc discendum mihi erat—” Quod reliquum erat urbano capitis nutu significavit. Rogavi qua de re me videre vellet; statim igitur coepit:
“Epistulas tuas ad Luciam legi. Ignosce mihi; alicunde enim quaerere incipere debui, neque erat quem interrogarem. Scio te apud eam Whitbiae fuisse. Commentarios interdum scribebat—noli mirari, Domina Mina; postquam discessisti eos tuo exemplo inducta inchoavit—atque in illis quaedam, quantum conicere licet, ad somnambulandi casum refert, in quo se a te servatam scribit.
“Magna igitur perplexitate ad te venio atque ex tanta benignitate tua peto ut mihi omnia quae meministi narres.”
“Omnia de ea re, opinor, tibi narrare possum, Doctor Van Helsing.”
“Ah! Ergo rerum singularumque circumstantiarum tenacem memoriam habes? Non semper ita accidit inter puellas.”
“Non memoria sola, doctor; omnia enim eo ipso tempore scripsi. Si vis, tibi ostendere possum.”
“O Domina Mina, gratissimus ero; magnum mihi beneficium praestabis.” Temperare mihi non potui quin paulisper eum eluderem—fortasse primi illius pomi sapor aliquid etiamnunc in ore nostro reliquerat—itaque commentarios stenographice scriptos ei tradidi. Grato capitis nutu eos accepit atque dixit:
“Licetne legere?”
“Si vis,” respondi quam modestissimo vultu. Aperuit; confestim vultu concidit. Deinde surrexit atque me salutavit.
“O quam sollers es mulier!” inquit. “Iam diu sciebam dominum Ionatham virum gratissimi animi esse; sed ecce uxor eius virtutibus omnibus abundat. Nonne me tanto honore afficies atque tantum adiuvabis ut mihi ipsa legas? Heu, stenographiam nescio.” Iam iocus ille levis finem habuerat atque me paene pudebat. Ex canistro operis exemplar machina scriptum tuli eique tradidi.
“Ignosce,” inquam; “resistere non potui. Sed cum putarem te de carissima Lucia interrogaturum, atque ne exspectare deberes—non mei causa, sed ne tempus tuum tereretur—omnia machina dactylographica tibi exscripsi.”
Accepit; oculi ei fulserunt. “Quam bona es,” inquit. “Licetne nunc legere? Fortasse, cum legero, quaedam te roganda habebo.”
“Libentissime,” dixi; “lege dum prandium curari iubeo; deinde inter edendum me interrogare poteris.” Capite demisso in sella consedit, tergo ad lucem verso, atque chartis penitus intentus est; ego autem ad prandium curandum discessi, praecipue ne quis eum interpellaret. Cum redii, eum celeriter ultro citroque per conclave ambulantem inveni, vultu animi ardore flagrantissimo. Ad me cucurrit ambasque manus meas cepit.
“O Domina Mina,” inquit, “quo modo dicam quantum tibi debeam? Haec charta mihi velut sol est; portam aperit. Tanta luce obstupesco, immo paene occaecor; et tamen post omnem lucem rursus nubes volvuntur. Sed hoc tu nondum, immo ne potes quidem, intellegere. O quam tibi gratus sum, prudentissima femina. Domina,”—haec gravissime dixit—“si Abraham Van Helsing umquam quidquam pro te aut tuis facere poterit, oro ut me certiorem facias.
“Voluptas mihi atque gaudium erit, si tibi ut amicus servire licebit; immo quidquid umquam didici, quidquid umquam efficere potero, tibi iisque quos amas praesto erit. Sunt in vita tenebrae, sunt et lumina; tu unum e luminibus es. Vita tibi felix erit atque bona, maritusque tuus in te beatus.”
“At, doctor, nimis me laudas; atque—atque me non nosti.”
“Te non novi—ego senex, qui totam vitam virorum feminarumque naturam investigavi; ego, cui cerebrum et omnia quae ad illud pertinent atque ex illo consequuntur praecipua cura fuit! Commentarios tuos legi, quos tam fideliter mihi scripsisti, in quibus omnis linea veritatem spirat.
“Ego, qui suavissimam illam epistulam tuam ad miseram Luciam de nuptiis tuis atque fiducia tua legi, te non novi! O Domina Mina, bonae feminae tota vita sua, die, hora, momento talia loquuntur quae angeli legere possunt; nos autem viri, qui cognoscere cupimus, aliquid angelici visus in nobis habemus. Maritus tuus natura nobilis est; tu quoque nobilis, quia confidis, neque fiducia in animo ignobili habitat. De marito autem tuo—narra mihi de eo.
“Plane convaluitne? Febris illa abiitne omnino? Robustusne nunc atque vegetus est?” Hic occasionem vidi eum de Ionatha rogandi; itaque dixi:
“Paene convaluit; sed morte domini Hawkins vehementer commotus est.” Interrupit:
“Ah, ita, scio, scio. Duas ultimas epistulas tuas legi.” Tum perrexi:
“Credo id eum perturbavisse; nam cum superiore die Iovis Londinii essemus, subito quasi ictu quodam percussus est.”
“Ictu, tam cito post febrem cerebralem! Non bonum. Qualis fuit?”
“Putavit se quemdam vidisse qui terribile quiddam in memoriam revocaret, id ipsum unde febris cerebralis orta esset.” Tum repente omnia uno impetu me oppresserunt: misericordia Ionathae, horror quem passus erat, totum terribile commentariorum eius mysterium, metus denique qui ex illo tempore mihi incubuerat—omnia simul tumultuose irruerunt. Credo me impetu animi tam vehementi correptam esse ut animo paene deficerem; nam in genua procubui, manus ad eum sustuli, atque obsecravi ut maritum meum rursus sanum faceret.
Manus meas cepit, me erexit atque in molli sede longiore considere iussit; ipse iuxta consedit, manum meam tenens, atque—o qua infinita suavitate!—dixit:
“Vita mea sterilis atque sola fuit, tam plena laboris ut amicitiis vix tempus habuerim. Sed ex quo ab amico Ioanne Seward huc vocatus sum, tam multos bonos homines cognovi tantamque animi nobilitatem expertus sum ut, quo magis senesco, eo acrius solitudinem vitae meae sentiam.
“Crede igitur me ad te summa erga te observantia venire; tu autem spem mihi dedisti—spem non quidem de re quam quaero, sed bonas feminas adhuc superesse quae vitam beatam reddant; feminas bonas quarum vita veritasque posteris pueris bona exempla esse possint. Gaudeo, gaudeo quod hic tibi aliquid prodesse possum; nam si maritus tuus patitur, intra fines studii atque experientiae meae patitur.
“Polliceor me libentissime quidquid possim pro eo facturum—ut vita eius firma virilisque sit, tua felix. Nunc autem edendum est. Nimium affecta es, fortasse nimis sollicita. Maritus tuus Ionathas nollet te tam pallidam videre; quod in ea quam amat ei displicet, ipsi quoque bono esse non potest. Itaque eius causa edere debes atque ridere. De Lucia omnia mihi narravisti; nunc de ea taceamus ne te cruciet.
“Hac nocte Exoniae manebo; volo enim quae dixisti mecum reputare, et cum reputavero quaedam te interrogabo, si licebit. Tum quoque de mariti Ionathae malo, quantum poteris, mihi narrabis; sed nondum. Nunc ede; postea omnia dices.”
Post prandium, cum in conclave commune rediissemus, dixit mihi:
“Nunc omnia de illo narra.” Cum coram tanto tamque docto viro loquendum esset, timere coepi ne me infirmam stultamque, Ionatham vero insanum putaret—tam mira enim sunt quae in commentariis leguntur—atque haesitavi. Sed tam suavis erat et benignus, auxiliumque promiserat; ego autem ei confidebam. Itaque dixi:
“Doctor Van Helsing, quae tibi narranda sunt tam mira sunt ut neque me neque maritum meum derideas. Ab heri quasi febre dubitationis laboro; benigne me audi neque stultam putes quod quibusdam rebus mirissimis vel dimidiam fidem habuerim.” Vultu verbisque simul me confirmavit:
“O cara mea, si tantum scires quam mira sit ipsa res cuius causa huc veni, tu potius rideres. Didici neminis fidem, quamvis mira videatur, contemnere. Mentem ab omni praeiudicio liberam servare studui; neque res usitatae vitae eam claudere possunt, sed potius insolitae atque extraordinariae, quae hominem dubitare cogunt utrum ipse sanus sit an insanus.”
“Gratias, gratias millies! Ingens onus animo meo levasti. Si permittis, scriptum tibi dabo legendum. Longum est, sed machina exscripsi. Meas Ionathaeque angustias tibi exponet; exemplar est commentariorum quos ille peregre scripsit, cum omnibus quae acciderunt. De iis ipsa dicere non audeo; tu lege atque iudica. Deinde cum te videro, fortasse tam benignus eris ut mihi dicas quid sentias.”
“Polliceor,” inquit, dum chartas ei tradebam. “Cras mane, quam primum potero, te maritumque tuum visum veniam, si licebit.”
“Ionathas hora undecima et dimidia aderit; veni igitur nobiscum ad prandium atque eum tum vide. Hamaxostichum celerem hora tertia et triginta quattuor minutis post meridiem capere poteris, quo ante horam octavam ad Paddington pervenies.” Miratus est me tempora hamaxostichorum sine tabulis statim nosse; nescit autem me omnium hamaxostichorum Exoniam petentium atque inde proficiscentium tempora descripsisse, ut Ionathae, si quando properet, praesto esse possim.
Chartas igitur secum tulit atque abiit; ego autem hic sedeo cogitans—cogitans, nescio quid.
Epistula manu scripta Van Helsing ad Dominam Harker
25 SEPTEMBRIS, HORA SEXTA.
Domina Mina carissima,—Commentarios mariti tui tam mirabiles legi. Sine metu quiescere potes. Quamvis mira atque terribilia sint, vera sunt! Vitam meam pro fide eorum spondeo. Aliis fortasse graviora mala minantur; vobis autem duobus nihil est quod metuatis. Vir nobilis est; atque ex hominum experientia hoc tibi dicam: qui, ut ille fecit, per murum illum descendere ausus sit atque in illud cubiculum—immo iterum descendere—non est homo quem ictus animi perpetuo frangat.
Cerebrum corque eius sana sunt; hoc iuro, etiam priusquam eum viderim. Quiesce igitur. Multa de aliis rebus ab eo roganda habebo. Beatus sum quod hodie ad te veni; simul enim tam multa didici ut rursus tanta luce obruar—maiore quam ante—atque mihi cogitandum sit.
Fidelissimus tuus,
ABRAHAM VAN HELSING.
Epistula Dominae Harker ad Van Helsing
25 SEPTEMBRIS, HORA SEXTA ET DIMIDIA POST MERIDIEM.
Doctor Van Helsing carissime,—Millies gratias pro benignissima epistula tua, quae magnum pondus ex animo meo sustulit. Et tamen, si vera sunt, quam multa terribilia in hoc mundo sunt; quam horrendum, si ille vir, immo illud monstrum, vere Londinii versatur! Cogitare metuo. Hoc ipso momento, dum scribo, telegramma ab Ionatha accepi: hac nocte hora sexta et viginti quinque minutis Launcestonia proficiscitur, hora decima et duodeviginti minutis huc venturus; itaque hac nocte timere non debeo.
Visne igitur, loco prandii, ad ientaculum hora octava venire, si ea hora non nimis matutina est? Si properas, hamaxosticho hora decima et dimidia discedere poteris, quo hora secunda et triginta quinque minutis Paddington pervenies. Huic epistulae ne respondeas; si nihil audiero, te ad ientaculum venturum esse intellegam.
Crede mihi,
Fidelem gratamque amicam tuam,
MINAM HARKER.
COMMENTARII IONATHAE HARKER
26 SEPTEMBRIS.—Putaveram me hos commentarios numquam iterum scripturum; tempus tamen venit. Cum heri nocte domum redii, Mina cenam paraverat; post cenam mihi narravit Van Helsing ad se venisse, seque illi utrorumque commentarios exscriptos tradidisse, atque quantopere de me sollicita fuisset. Epistulam doctoris mihi ostendit, qua constabat vera esse omnia quae scripseram. Ea epistula me quasi alium hominem reddidit. Dubitatio de ipsius rei veritate me fregerat.
Impotens mihi videbar, quasi in tenebris errans atque omnibus diffidens. Nunc autem, cum sciam, ne ipsum quidem Comitem timeo. Ergo tandem consilium suum perfecit atque Londinium pervenit; ipse erat quem vidi. Iuvenior factus est—quo modo? Van Helsing, si talis est qualem Mina describit, homo est qui eum detegere atque insectari possit. In multam noctem sermones produximus omniaque inter nos reputavimus. Mina nunc vestitur; paucis post minutis ad deversorium ibo eumque huc adducam....
Miratus, opinor, est me adventantem videre. Cum in cubiculum eius ingressus me nominassem, umero me cepit, faciem ad lucem convertit, diu acuteque inspexit, deinde dixit:
“At Domina Mina mihi dixit te aegrotavisse, ictum animi passum esse.” Ridiculum simul et iucundum erat audire uxorem meam ab hoc sene benigno robustoque vultu “Dominam Minam” appellari. Subrisi atque dixi:
“Aegrotavi; ictum passus sum; sed tu me iam sanavisti.”
“Quo modo?”
“Epistula tua quam heri nocte Minae scripsisti. Dubitabam; tum omnia quasi falsa et inania videbantur, nec iam sciebam quid crederem, ne ipsorum quidem sensuum meorum testimonio. Cum nescirem quid crederem, quid agerem nesciebam; itaque nihil mihi restabat nisi ut in eo vitae meae sulco laborare pergerem quo antea usus eram. Sed ne ille quidem sulcus me iam adiuvabat, atque mihi ipsi diffidere coepi. Doctor, nescis quid sit de omnibus, etiam de te ipso, dubitare.
“Non, id nescis; talibus superciliis praeditus id pati non posses.” Visus est eo ioco delectari; risit atque dixit:
“Ita! Ex vultu hominum ingenium conicere scis. Quavis hic hora plura disco. Magno gaudio ad ientaculum vestrum venio; atque, domine, laudationem senis ignosces: beatus es uxore tua.” Per totum diem eum Minam laudantem audire potuissem; itaque tantum annui atque tacui.
“Una est e feminis Dei, ipsius manu formata ut nobis viris aliisque feminis ostendat caelum esse quo ingredi possimus, eiusque lucem iam hic in terra esse posse. Tam vera, tam suavis, tam nobilis, tam sui oblita—atque hoc, crede mihi, multum est hac aetate tam incredula atque sui cupida. Tu autem, domine—omnes epistulas ad miseram Luciam legi, quarum nonnullae de te loquuntur; itaque iam aliquot dies ex aliorum testimonio te noveram, sed ab heri nocte verum te ipsum vidi.
“Manum mihi dabis, nonne? Amici simus dum vivemus.”
Dextras iunximus; tanta in eo erat gravitas atque benignitas ut mihi vox paene intercluderetur.
“Nunc,” inquit, “licetne amplius auxilium a te petere? Magnum mihi opus faciendum est; principio autem res cognoscenda est. In hac re me iuvare potes. Potesne narrare quae ante iter tuum in Transsilvaniam acciderint? Postea fortasse maius aliudque genus auxilii rogabo; nunc hoc satis erit.”
“Audi, domine,” inquam, “opus tuum ad Comitem pertinet?”
“Pertinet,” graviter respondit.
“Tum toto animo tecum ero. Cum hamaxosticho hora decima et dimidia profecturus sis, tibi hic chartas legere non vacabit; fasciculum igitur omnium actorum afferam. Tecum feres atque in itinere leges.”
Post ientaculum eum ad stationem comitatus sum. Dum discedebamus, dixit:
“Fortasse Londinium venies si te accivero; Dominam Minam quoque adducas.”
“Ambo veniemus quandocumque volueris,” respondi.
Acta matutina atque acta Londiniensia noctis superioris ei comparaveram. Dum ad fenestram currus colloquebamur hamaxostichi profectionem exspectantes, ille folia versabat. Subito oculus eius aliquid in uno ex iis deprehendisse visus est—erat “Westminster Gazette”, colore statim agnovi—atque ille prorsus expalluit. Aliquid summa intentione perlegit, secum gemens: “Mein Gott! Mein Gott! Tam cito! tam cito!” Credo me eo momento omnino e memoria eius excidisse. Tum sibilus factus est et hamaxostichus moveri coepit.
Hoc eum ad se revocavit; e fenestra se protulit, manu agitata clamans: “Dominae Minae meo nomine amanter saluta! Quam primum potero scribam.”
COMMENTARII DOCTORIS IOANNIS SEWARD
26 SEPTEMBRIS.—Vere nihil umquam prorsus finitur. Nondum hebdomada est ex quo “FINIS” scripsi; ecce tamen rursus initium facio, vel potius eandem narrationem persequor. Usque ad hanc postmeridianam horam nihil erat quod me ad res actas revocaret. Renfield, quantum eius condicio ferebat, mentis tam compos erat quam umquam. In muscis captandis iam multum profecerat; nuper etiam araneas colligere coeperat; itaque nullam mihi molestiam exhibuerat.
Epistulam ab Arthuro acceperam, die Solis scriptam; ex ea intellego eum mirabiliter calamitatem sustinere. Quincius Morris apud eum est, quod multum prodest; ipse enim velut fons hilaritatis effervescit. Quincius quoque pauca ad me scripsit; ex eo audio Arthurum aliquid pristini animi alacritatis iam recipere. Quare de illis omnibus animo quietus eram.
Ego quoque operi meo pristino rursus ardentiore studio incumbebam, adeo ut paene dicere potuerim vulnus quod misera Lucia mihi reliquerat iam cicatricem ducere. Nunc autem omnia rursus rescissa sunt; quis finis futurus sit, solus Deus novit. Suspicor Van Helsing se quoque scire putare; sed tantum singulis vicibus de consilio suo aperit quantum ad curiositatem acuendam satis est. Heri Exoniam profectus est atque ibi pernoctavit.
Hodie rediit, hora quinta fere et dimidia in cubiculum meum paene prosiliens, atque “Westminster Gazette” vesperi superioris editam mihi in manus obtrusit.
“Quid de hoc putas?” rogavit, retro stans brachiisque complicatis.
Acta perlegi, quia quid sibi vellet omnino nesciebam. Ille tamen ea mihi eripuit atque locum monstravit de pueris Hampstedii dolis abductis. Primo parum me movit, donec ad verba perveni quae parva vulnera velut puncturas in gutture describebant. Subito cogitatio me percussit atque oculos sustuli. “Quid igitur?” inquit.
“Similia sunt vulneribus miserae Luciae.”
“Et quid inde conicis?”
“Simpliciter causam quandam communem esse. Quidquid illam laesit, hos quoque laesit.” Responsum eius non plane intellexi:
“Indirecte verum est; directe autem non.”
“Quid vis dicere, Professor?” rogavi. Paulum propensus eram gravitatem eius parvi facere—quattuor enim dies quietis atque vacuitas ab ardenti illa cruciante sollicitudine animum sane reficiunt—sed cum vultum eius vidi, statim ad gravitatem revocatus sum. Numquam, ne in ipsa quidem desperatione nostra de misera Lucia, severior visus erat.
“Dic mihi,” inquam. “Nihil conicere possum. Quid sentiam nescio, neque ulla mihi sunt indicia quibus coniectura mea niti possit.”
“Visne mihi dicere, amice Ioannes, te ne suspicari quidem qua re misera Lucia mortua sit; ne post tot signa, non tantum rebus ipsis data sed etiam a me?”
“Prostratione nervorum, quae magnam sanguinis iacturam secuta est.”
“Et quo modo sanguis amissus est?” Caput movi. Ad me accessit, iuxta me consedit atque perrexit:
“Vir prudens es, amice Ioannes; recte ratiocinaris, audax ingenium habes; sed praeiudicatis opinionibus nimium teneris. Oculos videre, aures audire non sinis; quod extra cotidianam vitam tuam est, pro nihilo habes. Nonne putas esse quaedam quae intellegere nequeas et tamen sint; quosdam homines videre quae alii non videant? Sunt autem res veteres et novae quas homines intueri nolunt, quia aliqua sciunt—aut scire se putant—quae ab aliis hominibus audierunt.
“Ah, hoc scientiae nostrae vitium est: omnium rerum rationem reddere vult; si quid explicare non potest, tum nihil esse quod explicetur pronuntiat. At quotidie circa nos videmus novas opiniones crescere quae se novas putant, cum re vera veteres sint, iuventutem mentientes velut dominae elegantes in theatro. Credo te nunc corporis translationem non admittere. Non? Neque materiei quasi e nihilo apparitionem? Non? Neque corpora siderea? Non? Neque cogitationum aliorum cognitionem? Non? Neque hypnotismum—”
“Immo,” inquam. “Charcot hoc satis firmiter demonstravit.” Subrisit atque perrexit: “Ergo de eo tibi constat. Ita? Et sine dubio intellegis quo modo agat, atque magni Charcot—heu, iam mortui!—mentem usque in ipsam aegroti animam quam afficit sequi potes.
“Non? Ergo, amice Ioannes, hoc tantum accipis quod factum est, atque a praemissa ad conclusionem lacunam relinqui pateris? Non? Tum mihi dic—nam cerebri studiosus sum—quo modo hypnotismum recipis, cogitationum autem lectionem reicis. Dicam tibi, amice, hodie in disciplina electricitatis fieri quae ipsi inventores electricitatis impia iudicassent; ipsi autem paulo ante, quasi magi, igni concremati fuissent. Semper in vita mysteria manent.
“Cur Mathusala nongentos annos vixit, senex autem ille Parr centum sexaginta novem, cum misera Lucia, sanguine quattuor virorum in miseris venis suis, ne unum quidem diem vivere potuerit? Nam si unum diem amplius vixisset, eam servare potuissemus.
“Omne vitae mortisque mysterium nosti? Totam anatomiam comparativam ita tenes ut dicere possis cur animalium quaedam proprietates in quibusdam hominibus sint, in aliis non sint? Potesne dicere cur, cum aliae araneae parvae sint atque cito moriantur, una illa ingens aranea per saecula in turri veteris ecclesiae Hispanicae vixerit atque creverit, donec descendens oleum omnium lampadum ecclesiae bibere posset? Potesne dicere cur in Pampis—immo et alibi—vespertiliones sint qui noctu veniant, venas boum equorumque aperiant atque sanguinem exsugant; quo modo in quibusdam insulis marium occidentalium vespertiliones tota die ex arboribus pendeant, tamquam ingentes nuces aut folliculi, ut qui viderunt narrant, et, cum nautae propter calorem in ponte navis dormiant, ad eos devolent, atque deinde—deinde mane homines mortui reperiantur, pallidi sicut ipsa Lucia?”
“Bone Deus, Professor!” exclamavi exsiliens. “Visne dicere Luciam a tali vespertilione morsam esse; taleque animal Londinii saeculo undevicesimo adesse?” Manu silentium imperavit atque perrexit:
“Potesne dicere cur testudo diutius quam hominum generationes vivat; cur elephas pergat pergatque donec dynastias viderit; cur psittacus numquam fere nisi morsu felis aut canis aut alio morbo pereat? Potesne dicere cur omnibus aetatibus atque locis homines crediderint esse paucos quosdam qui, si permittantur, semper vivant; viros feminasque esse qui mori non possint? Omnes scimus—scientia enim rem comprobavit—bufones aliquando per milia annorum saxis inclusos repertos esse, tam angusto foramine conclusos ut inde a mundi iuventute ibi mansisse videantur.
“Potesne dicere quo modo asceta Indus se in speciem mortis redigere possit, deinde sepeliatur, sepulcrum obsignetur, super illud frumentum seratur, metatur, secetur, iterum seratur atque iterum metatur seceturque; postremo homines redeant, sigillum integrum tollant, atque ibi asceta Indus iaceat non mortuus, sed surgat et inter eos ambulet sicut ante?” Hic eum interpellavi.
Iam perturbari coeperam; tam dense naturae insolita atque ea quae fieri posse videantur, quamvis vix credibilia sint, menti meae ingerebat ut imaginatio mea quasi inflammaretur. Obscure sentiebam eum aliquam doctrinam mihi tradere, sicut olim in conclavi suo Amstelodamensi solebat; tum tamen rem ipsam mihi aperire consueverat, ut semper ante mentem haberem de quo cogitandum esset. Nunc autem eo auxilio carebam; tamen eum sequi volebam. Itaque dixi:
“Professor, sine me rursus discipulum tuum dilectum esse. Propositum ipsum dic, ut scientiam tuam, dum pergis, ad id referre possim. Nunc cogitationes meae in omnes partes vagantur, tamquam hominis insani, non sani, qui opinionem aliquam nullo ordine sectetur. Mihi videor tiro per paludem in nebula errans, ab uno cespite ad alterum caeco tantum conatu saliens ut progrediar, nesciens quo pergam.”
“Bona imago est,” inquit. “Bene; dicam. Hoc mihi propositum est: ut credas.”
“Credere quid?”
“Iis rebus credere quibus te credere non posse putas. Exemplum dabo. De Americano quodam audivi qui fidem ita definivisse diceretur: ‘facultas quae efficit ut ea credamus quae falsa esse scimus.’ Ego illum virum sequor. Hoc volebat: mentem ad verum accipiendum paratam habeamus, neque exiguam veri partem sinamus impetum veritatis multo maioris impedire, sicut parvus lapis currum ferriviarium sistit. Parvam veritatem primum accipimus. Bene! Servamus eam, magni aestimamus; sed ne sinamus eam sibi videri totam universi veritatem.”
“Ergo vis ne ullam opinionem ante conceptam sinam mentem meam minus capacem reddere rei alicuius mirae accipiendae. Rectene doctrinam tuam intellego?”
“Ah, adhuc discipulus meus dilectus es. Operae pretium est te docere. Iam, quia intellegere vis, primum gradum ad intellegendum cepisti. Putas igitur parva illa foramina in gutturibus puerorum ab eodem facta esse qui vulnus in Luciae gutture inflixit?”
“Ita existimo.” Surrexit atque graviter dixit:
“Tum falleris. O utinam ita esset! Sed heu, non est. Peius est—multo, multo peius.”
“Per Deum, Professor Van Helsing, quid vis dicere?” exclamavi.
Desperanti similis in sellam se abiecit, cubita mensae imposuit, faciem manibus texit atque dixit:
“Ab ipsa Domina Lucia facta sunt!”