Cum famulus intravisset, Dorianus Grayus eum attentis oculis contemplatus est, secum quaerens num forte post pluteum inspicere cogitavisset. Ille vultu immoto mandata exspectabat. Dorianus cigarellum accendit, ad speculum accessit atque in id oculos coniecit. Ibi Victoris vultum perspicue reflexum cernebat: placida quaedam servilis obsequii persona videbatur. Nihil ibi erat quod timeret; satius tamen duxit sibi cavere.
Lentissime loquens famulum iussit rei domesticae praefectam certiorem facere se eam convenire velle; deinde ad artificem, qui tabulis pictis ornamenta circumponeret, ire atque ab eo petere ut duos operarios quam primum mitteret. Famulo e conclavi exeunti visus est oculos ad pluteum deflexisse. An hoc sola ipsius suspicio finxerat?
Paulo post domina Leaf, veste serica nigra induta, rugosis manibus chirothecas e filo veteri more contextas gerens, in bibliothecam festinanter intravit. Dorianus clavem eius conclavis ubi puer olim litteris operam dederat ab ea petiit.
"Clavem veteris illius conclavis, in quo olim discebas, domine Doriane?" exclamavit. "At locus totus pulvere oppletus est! Prius quam eo intres, omnia diligenter ordinare atque abstergere oportet. Nequaquam dignus est quem tu videas, domine; profecto non est."
"Nolo quidquam ibi ordinari, Leaf. Clavem tantum volo."
"At, domine, si intraveris, totus aranearum telis operieris. Quippe iam quinque fere annis conclave illud non est apertum, ex quo illustrissimus ille dominus vita decessit."
Ad avi mentionem Dorianus vultu contracto horruit: odiosae enim eius memoriae animum vexabant. "Nihil hoc refert," respondit. "Locum videre volo, nihil amplius. Da mihi clavem."
"En ipsa clavis, domine," inquit anus, e fasciculo suo claves singulas manibus tremulis atque incertis pertractans. "Ecce eam. Mox a reliquis seiungam. Sed num forte ibi habitare cogitas, domine? Tam commode hic habitas!"
"Minime, minime!" Dorianus impatienter exclamavit. "Gratias, Leaf; satis est."
Illa tamen paulisper morata est, de levi quadam re domestica multa garrula disserens. Dorianus suspiravit eamque iussit omnia suo arbitratu administrare. Tum anus, risu toto vultu diffuso, discessit.
Ianua clausa, Dorianus clavem in sinum condidit conclaveque oculis perlustravit. Conspexit grande stragulum purpurei serici nitentis, auro graviter acu pictum, egregium artificium Venetum saeculo septimo decimo exeunte confectum, quod avus eius olim in coenobio prope Bononiam reppererat. Eo rem horrendam involvere poterat. Fortasse idem velamen mortuorum corporibus non semel impositum erat. Nunc autem rem occultaturum erat quae peculiari sua corruptione, ipsa cadaverum tabie foediore, pollueretur; quae semper novos horrores gigneret, ipsa tamen numquam interiret. Quod corpori mortuo vermis, id pictae effigiei peccata eius futura erant. Pulchritudinem eius corrumperent, gratiam paulatim exederent, ipsam foedarent ignominiaque notarent. Illa tamen viveret; viveret semper.
Contremuit; ac paulisper paenituit quod Basilio veram causam, ob quam effigiem occultare statuisset, non aperuisset. Is profecto eum adiuvare potuisset ut Henrici dominationi, atque etiam perniciosioribus illis illecebris quae ex ipsius natura oriebantur, resisteret. Amor enim quo Basilius eum complectebatur—nam vere amor erat—nihil habebat quod non ingenuum esset atque mentis dignitate plenum. Non erat illa sola formae corporis admiratio, quae a sensibus nascitur et, cum sensus satiantur, extinguitur. Talem amorem Michael Angelus, Montanius, Winckelmannus atque ipse Shakespeare cognoverant. Sane Basilius eum servare potuisset. Sed iam sero erat. Praeterita semper aboleri poterant: aut paenitentia aut negatione aut oblivione. Futura autem effugere non licebat. In animo eius cupiditates haerebant quae exitum aliquando atrocissimum reperturae essent, somnia quae mali sui umbram in veram rem converterent.
Sublato e lectulo amplo illo purpureo auroque distincto velamine, id manibus tenens post pluteum transiit. Num vultus depictus priore tempore foedior erat? Nihil mutatum esse ei videbatur; tamen multo acrius eum exsecrabatur. Crines aurei, oculi caerulei, labra roseo rubore tincta: haec omnia adhuc aderant. Sola vultus significatio mutata erat, crudelitate sua horrenda. Prae severa illa reprehensione atque increpatione quam in pictura videbat, quam leves, quam nullius paene momenti fuerant Basilii de Sibylla Vane obiurgationes! Sua ipsius anima e tela picta eum intuebatur atque ad iudicium vocabat. Doloris species vultum iuvenis perstrinxit; pretiosumque illud velamen super effigiem coniecit. Eodem momento pulsatum est ad ianuam. Ipse e post pluteum exiit, famulo intrante.
"Adsunt illi homines, domine."
Statim famulum dimittendum esse sensit. Nequaquam patiendum erat ut ille sciret quo imago transferretur. Nescio quid subdoli in eo erat; oculos habebat quasi secum deliberantis, et tamen perfidos. Dorianus ad mensam scriptoriam sedens breves ad Henricum litteras festinanter exaravit, quibus rogabat ut aliquid sibi legendum mitteret, simulque monebat se cum eo hora octava et quadrante vesperi conventurum esse.
"Responsum exspecta," inquit litteras tradens, "hos autem viros huc introduc."
Duobus tribusve minutis elapsis rursus ad ostium pulsatum est; atque ipse dominus Hubbardus, ille celeberrimus artifex qui tabulis pictis ornamenta circumponere solebat et in via Audleiana Meridiana officinam habebat, ingressus est una cum adulescente quodam adiutore aspectu paulo agresti. Hubbardus erat homunculus vultu florido, genarum pilis rufis; cuius admirationem pulchrarum artium magnopere temperabat inveterata pecuniae inopia qua plerique pictores apud eum negotiantes laborabant. Plerumque tabernam suam numquam relinquebat: clientes ad se venire exspectabat. In gratiam tamen Doriani Grayi semper ab hac consuetudine discedebat. Erat enim nescio quid in Doriano quo omnium animi caperentur; ipsum etiam videre iucundum erat.
"Quid tibi praestare possum, domine Graye?" inquit, crassas manus lentiginibus distinctas fricans. "Honori mihi duxi ipse ad te venire. Nuper admodum pulchrum tabulae ornamentum nactus sum, domine, quod in auctione emi. Vetus Florentinum est; ex Fonthill, ut opinor, allatum. Ad tabulam argumento sacro pictam ornandam mirifice conveniret, domine Graye."
"Paenitet me tantum tibi laboris dedisse, Hubbarde," respondit Dorianus. "Ad officinam tuam certe veniam ut ornamentum inspiciam, quamquam picturis sacris hoc tempore non magnopere studeo. Hodie autem nihil aliud rogo nisi ut tabulam quandam pictam in supremam domus partem mihi transportes. Satis gravis est; itaque duorum ex operariis tuis auxilium petendum mihi putavi."
"Nihil omnino negotii est, domine Graye. Quidquid tibi gratum sit libenter faciam. Quae vero est tabula de qua agitur?"
"Haec," respondit Dorianus, pluteo remoto. "Poteritisne eam, una cum velamine quo nunc tegitur, sicuti est transferre? Nolo enim dum per scalas fertur ullam in ea fieri scalpturam."
"Facillime, domine," inquit comis artifex; qui adiutore cooperante effigiem e longis orichalceis catenis, quibus suspensa erat, detrahere coepit. "Sed quo nunc eam deferre iubes, domine Graye?"
"Viam tibi ostendam, Hubbarde, modo me sequi velis. Immo vero fortasse praecedere satius erit. Conclave in ipsa summa domus parte est, quod vereor ne molestum sit. Per gradus anteriores ascendamus, quippe qui latiores sint."
Ostium eis apertum tenuit; illi in atrium egressi scalas ascendere coeperunt. Ornamenti autem artificiosa structura effigiem tanta mole auxerat ut aegre portaretur; atque identidem Dorianus manum admovebat operariisque succurrebat, quamquam Hubbardus, qui vera mercatoris indignatione ferre non poterat virum nobilem quicquam operis utilis facere, officiosissima voce eum dehortabatur.
"Grave sane onus est, domine," anhelans dixit homunculus, cum ad summum scalarum planum pervenissent; sudoremque e fronte nitida detersit.
"Sane gravius est quam vellem," submurmuravit Dorianus, dum ostium reserabat quod in illud conclave patebat ubi mirum vitae suae arcanum servandum erat, atque anima sua ab hominum oculis abscondenda.
Plus quam quattuor anni intercesserant ex quo postremum eo ingressus erat. Puer eo primum ad ludendum, deinde, aliquanto aetate provectior, ad litteras discendas usus erat. Amplum erat conclave, partibus apte inter se respondentibus instructum, a domino Kelso, qui proxime hunc titulum gesserat, ad usum parvuli nepotis proprie exstructum; quem ob miram matris similitudinem aliasque causas semper odio habuerat atque a se quam longissime arcere cupiverat. Doriano vix quidquam ibi mutatum videbatur. Adstabat arca illa Italica ingens, quam cassonem vocant, tabulis coloribus miris depictis ornamentisque deauratis iam obsoletis ornata, in qua puer saepe se occultaverat. Adstabat et armarium librarium e ligno flavicante nitido confectum, libris scholasticis, quorum paginae ad angulos incurvatae erant, refertum. In pariete post armarium pendebat idem velum Flandricum lacero textu, in quo rex et regina iam colore pallescente in horto scaccis ludebant, dum aucupum turma equis vecta praeteriret, accipitres capitibus opertis in manibus chirothecis munitis ferens.
Quam clare omnia recordabatur! Dum oculis locum circumibat, singula pueritiae solitariae momenta animo redibant. Integram illam pueri innocentiam reminisci coepit; atroxque ei videbatur quod in ipso hoc conclavi effigies illa exitiosa occultanda esset. Quam parum tum, illis iam exstinctis diebus, de iis rebus cogitaverat quae sibi postea eventurae erant!
Nusquam tamen in tota domo locus erat curiosorum oculis tam clausus quam ille. Clavis penes ipsum erat; nulli praeterea aditus patebat. Sub purpureo suo operimento vultus in tabula depictus feritatem belluinam, temulentiae torporem, sordium foeditatem paulatim induere posset. Quid tum? Nemo eum visurus erat; ne ipse quidem. Cur tam horribilem animae suae corruptionem spectare vellet? Iuventutem suam retinebat: id satis erat. Quid quod fieri etiam poterat ut ipse indole melior aliquando evaderet? Neque enim necesse erat omne tempus futurum ignominia plenum esse. Fortasse novus quidam amor in vitam eius veniret, eum purgaret atque ab illis peccatis tueretur quae iam animo corporeque commoveri videbantur: miris illis peccatis, nondum mente depictis, quibus ipsa obscuritas et subtilitatem quandam et illecebras conciliabat. Fortasse aliquando e labris pictis, rubentibus et sensu quasi viventibus, crudelitatis illa nota evanesceret; atque tum liceret ei Basilii Hallwardi opus egregium omnibus ostendere.
Non; id fieri non poterat. Singulis horis, singulis hebdomadibus, res illa in tela picta senescebat. Posset quidem deformitatem vitii effugere; senectutis tamen foeditas ei certa imminebat. Genae aut concavae aut flaccidae fierent; circa oculos splendorem amittentes rugulae flavae, velut cornicum pedes, serpendo apparerent eosque horribiles redderent. Crines nitorem deponerent; os aut hians aut pendulum fieret, fatuum aut foedum, qualia senum ora esse solent. Collum corrugaretur; manus frigidae caeruleis venis intertextae apparerent; corpus in pravum habitum detorqueretur. Talis enim avus eius fuerat, qui in pueritia tam acerbe secum egisset. Occultanda erat effigies: aliter fieri non poterat.
"Inferte, quaeso, tabulam, Hubbarde," dixit, defessus se convertens. "Ignosce quod vos tamdiu moratus sum; aliud quiddam mecum reputabam."
"Quiescere mihi semper gratum est, domine Graye," respondit artifex, cui adhuc spiritus aegre redibat. "Ubi ponere iubes?"
"Ubicumque. Ecce hic bene erit. Nolo eam in pariete suspendi. Parieti tantum applicate. Gratias."
"Licetne picturam ipsam inspicere, domine?"
Dorianus commotus est. "Non puto te ea delectatum iri, Hubbarde," inquit, oculos in hominem defigens. Paratus erat in eum impetum facere atque humi prosternere, si modo ille velaminis pretiosi partem attollere auderet, qua totius vitae suae arcanum occultabatur. "Nunc amplius te non detinebo. Magnae tibi gratias ago quod ipse huc venire dignatus es."
"Nihil est, nihil omnino, domine Graye. Semper ad tua mandata exsequenda paratus sum." His dictis Hubbardus gravibus passibus scalas descendit, adiutore sequente; qui vultu aspero neque admodum venusto pudica quadam admiratione permotus ad Dorianum respexit. Numquam enim tam admirabilem hominem viderat.
Cum pedum sonitus evanuisset, Dorianus ostium obseravit clavemque in sinum condidit. Nunc demum se tutum esse sensit. Nemo posthac rem illam horrendam aspiceret; nec ullis praeter ipsius oculos dedecus eius umquam pateret.
Cum in bibliothecam redisset, quintam horam post meridiem paulo praeteriisse animadvertit, theamque iam allatam esse. Super parvam mensam e ligno obscuro suaviter olente confectam atque materia e conchis margaritis simili densissime incrustatam—munus dominae Radley, uxoris tutoris sui, formosae mulieris quae aegrotare velut artem quandam exercebat et hiemem proxime praeteritam Cairi exegerat—iacebant litterae Henrici et iuxta eas liber charta flava compactus, cuius operculum paululum lacerum et paginae ad extremas oras sordidae erant. In lance autem thearia tertiae editionis diurni, quod Acta Sancti Iacobi appellabatur, exemplar positum erat. Victor igitur domum redierat. Dorianus secum quaerebat num ille operariis in atrio exeuntibus occurrisset atque ab eis callide extorsisset quid egissent. Picturam profecto desideraret; immo iam, cum vasa ad theam pararet, eam abesse animadvertisset. Pluteus enim in locum pristinum non restitutus erat, et in pariete vacuum conspiciebatur spatium. Fortasse quadam nocte eum per scalas furtim subrepentem atque ostium conclavis effringere conantem deprehenderet. Quam horrendum erat in propria domo speculatorem habere! Audierat de viris locupletibus, quos ministri quidam per totam vitam minis pecuniae extorquendae causa vexassent, quod epistulam legissent aut colloquium clam audivissent, aut tesseram inscriptione loci notatam forte sustulissent, aut sub pulvino florem aridum vel fragmen telae subtiliter reticulatae, rugis contractum, reperissent.
Suspiravit, sibi thea infusa, atque epistulam Henrici aperuit. His tantum rebus continebatur: misisse se ei diurnum vespertinum et librum quendam qui fortasse eum delectaret, seque hora octava et quadrante in sodalicio adfuturum. Dorianus Acta Sancti Iacobi segniter explicavit atque oculis percurrit. Signum stilo rubro in quinta pagina factum oculos eius advertit; verba haec indicabat:
"De morte histrionicae quaestio habita.—Hodie mane in caupona cui nomen est Campana, in via Hoxtonensi sita, dominus Danby, qui de mortibus repentino casu factis in hoc urbis tractu quaestionem habere solebat, de corpore Sibyllae Vane quaestionem instituit. Ea iuvenis histrionica erat, nuper ad scaenam Theatri Regii Holborniensis conducta. Iudices mortem casu infelici illatam pronuntiaverunt. Magna erga matrem defunctae miseratio demonstrata est; quae, cum ipsa testimonium daret, tum cum medicus Birrellus, qui cadaver mortuae inspexerat, rem exponeret, gravissimo animi dolore afflicta est."
Frontem contraxit; diurno medium discisso per conclave processit fragmentaque proiecit. Quam foeda omnia! Et quam horribiliter foeditas illa ipsam rerum veritatem ante oculos ponebat! Paululum Henrico succensuit quod talem sibi relationem misisset. Stulte etiam ille fecisset quod locum rubro stilo notasset. Poterat Victor verba legisse: satis superque enim Anglice sciebat.
Fortasse iam legerat et aliquid suspicari coeperat. Quid vero id ad rem pertinebat? Quid Doriano Grayo cum morte Sibyllae Vane? Nihil ei timendum erat. Non ipse enim Dorianus eam interfecerat.
Tum oculi eius in librum flavo involucro tectum inciderunt, quem Henricus miserat. Quisnam liber erat? Ad parvam mensulam octo lateribus distinctam, margaritae colore micantem, accessit, quae ei semper videri solebat quasi insolita quaedam apum Aegyptiarum gens eam ex argento fabricavisset. Volumine sublato, in mollem sellam se abiecit et paginas evolvere coepit. Paucis interiectis minutis lectioni totus inhaesit. Nihil umquam mirabilius legerat. Videbantur ei, cultu exquisitissimo induti et ad tenuem tibiarum sonum, omnia orbis terrarum peccata quasi muta fabula ante oculos transire. Quae antea obscure tantum somniaverat subito vera ei facta sunt; quae ne per somnium quidem umquam cogitaverat paulatim in conspectum prodibant.
Erat illa fabula nullo rerum argumento contexta atque una tantum persona occupata; immo nihil aliud quam diligentissima animi cuiusdam iuvenis Parisiensis descriptio, qui totam vitam in eo consumebat ut saeculo undevicesimo omnes cupiditates omnesque cogitandi rationes ipse experiretur atque in vitam suam transferret quae omnibus ceteris saeculis, non suo, propriae fuissent, atque, si fieri posset, in se uno complecteretur varios animi habitus quos per aetates mundi quasi animus induisset. Nec minus propter ipsam artificiosam speciem diligebat abstinentias illas quas homines parum sapienter virtutes appellaverant, quam naturales illas repugnantias quas sapientes etiamnunc peccata nominant.
Genus orationis mirum erat et quasi gemmis distinctum, simul vividum atque obscurum, verbis ex occultiore quodam plebis sermone priscisque vocabulis refertum, tum artis cuiusque nominibus tum circumlocutionibus exquisitissime excogitatis abundans; quale in quibusdam praestantissimis scriptoribus Gallicis, quos Symbolistas vocant, reperias. In eo erant translationes verborum tam portentosae quam flores orchidum, coloribus tamen perquam subtiliter distinctae. Sensuum vita verbis philosophiae mysticae enarrabatur. Interdum vix discerneres utrum cuiusdam sancti, qui medio aevo vixisset, divinos mentis raptus legeres, an recentioris peccatoris confessiones morbido animi languore infectas. Veneno imbutus erat liber. Odor gravis turis ipsis quasi paginis adhaerere videbatur mentemque turbabat. Ipsa sententiarum compositio numerosa, una cum tenui quadam sonorum semper similiter redeuntium assiduitate, quae multiplicibus concentuum responsis variisque motibus artificiose recurrentibus distinguebatur, in animo adulescentis, dum ab uno capite ad aliud transibat, quandam vigiliantis somnii speciem et somniandi quasi morbum excitabat; adeo ut neque diem praecipitantem neque umbras sensim increscentes animadverteret.
Caelum serenum, viridi aeris vetustate infecti colore tinctum, una stella velut perforatum, per fenestras relucebat. Sub illa luce languida legere perrexit, donec litteras iam discernere non potuit. Tum, cum cubicularius eum iterum atque iterum admonuisset horam iam multum processisse, surrexit atque in conclave proximum transiit; volumen in parva mensa Florentina, quae semper iuxta lectum eius stabat, deposuit, deinde ad cenam vestiri coepit.
Hora nona vespertina prope aderat cum ad sodalicium pervenit; ibi Dominum Henricum in cubiculo matutinis conventibus destinato solum sedentem invenit, qui taedio gravissimo affectus videbatur.
"Ignosce, mi Henrice!" exclamavit. "Sed tua profecto omnis est culpa. Liber ille quem misisti tam vehementer animum meum occupavit, ut temporis fugam penitus oblitus sim."
"Sane; putabam enim te eo delectatum iri," respondit hospes, e sella surgens.
"Non dixi, Henrice, me eo delectatum esse. Dixi me ab eo captum esse. Multum inter haec interest."
"Ah, iamne istam differentiam invenisti?" submissa voce murmuravit Dominus Henricus. Tum ambo in cenaculum transierunt.