Nescio qua de causa theatrum ea nocte frequentissimum erat; praefectus autem theatri, Iudaeus quidam corpulentus, qui eos ad ianuam excepit, risu unctuoso tremuloque, qui paene ab aure ad aurem pertinebat, renidebat. Ipse eos ad locum sibi reservatum deduxit, humilitate quadam tumida incedens, crassis gemmatisque manibus gesticulans et summa voce loquens. Dorianus Grayus eum nunc magis etiam quam antea oderat. Mirandae quaerendae causa venisse sibi videbatur, Calibanem autem offendisse. Domino contra Henrico haud displicebat homo: id certe profitebatur; quin etiam manum eius prehendit asseverans se gloriari quod hominem convenisset qui verum ingenium repperisset atque poetae causa decoxisset. Hallwardus interea vultus eorum qui in inferioribus subselliis sedebant spectando se oblectabat. Aestus vix tolerari poterat; ingens autem lumen, solem simulans, velut immanis dahliae flos foliis flammeo luteoque fulgore ardentibus emicabat. Adulescentes qui in summa cavea consederant pallia et tunicas sine manicis deposuerant et ex caveae crepidine suspenderant. Ex altera caveae parte cum aliis colloquebantur, aurantia cum puellis iuxta sedentibus, sordido ornatu conspicuis, communicabant. Feminae nonnullae in inferioribus subselliis ridebant; voces earum acutae erant atque foede dissonae. Subinde e taberna vinaria crepitus obturamentorum e lagenis exsultantium audiebatur.
"Quam idoneus locus, ubi quis numen suum reperiat!" inquit Dominus Henricus.
"Ita sane," respondit Dorianus Grayus. "Hic eam repperi; ea vero omnibus quae vivunt divinior est. Ubi eam agentem videritis, ceterarum rerum obliviscemini. Homines isti vulgares, inculti, vultibus agrestibus gestuque ferino, prorsus alii fiunt simul atque illa in scaenam prodit. Taciti sedent atque eam contemplantur; rident aut lacrimant prout illa vult. Ut violinum arcui fidicinis obsequitur, ita illi ad omnem animi motum ab ea concitatum respondent. Mentes eorum ab humilibus ad altiora erigit; tum sentias te eiusdem carnis atque sanguinis esse cuius sunt illi."
"Eiusdem carnis sanguinisque! Dii meliora! Id quidem ne fiat opto," exclamavit Dominus Henricus, qui per perspicillum scenicum eos qui in summa cavea erant perlustrabat.
"Ne quid ad eum attendas, Doriane," inquit pictor. "Intellego quid velis; puellae autem isti fidem habeo. Quamcumque tu diligas, mirabilem esse necesse est; atque ea quae tantam in homines vim exercere possit, qualem tu narras, egregia profecto et generosa esse debet. Aetatis suae homines ad diviniorem vitae sensum attollere, id vero operae pretium est. Si haec puella animam eis dare valet qui sine anima vixerunt; si sensum pulchritudinis in iis excitare potest quorum vita squalida et turpis fuit; si eos ab amore sui ipsorum liberare et ob aliena mala lacrimas eis commodare potest, digna est quam tu omni amore colas, quam universus terrarum orbis admiretur. Rectissime igitur hoc matrimonium constitutum est. Aliter initio iudicabam, nunc sententiam muto. Dii ipsi Sibyllam Vane tibi finxerunt; sine illa integer non fuisses."
"Gratias tibi ago, Basili," respondit Dorianus, manum eius premens. "Sciebam te me intellecturum esse. Henricus omnia tam acerbe irridet ut me perterreat. Sed ecce musici incipiunt. Incredibiliter male modulantur; quinque tamen fere minuta tantum haec molestia durabit. Tum aulaeum tolletur, et eam videbitis cui totam vitam meam traditurus sum, cui quidquid in me boni est iam tradidi."
Quarta fere horae parte interiecta, inter ingentem plausuum strepitum, Sibylla Vane in scaenam processit. Quam venusta esset, negari non poterat: inter formosissimas sane, quas umquam viderat, Dominus Henricus eam numerabat. Verecunda eius gratia atque oculi subita quasi formidine perculsi hinnuleam quandam referebant. Levis rubor, velut rosae umbra in argenteo speculo, genas eius tinxit, cum frequentem caveam plausibus ferventem conspexit. Aliquot passus retro cessit, labiaque tremere videbantur. Basilius Hallwardus e sede exsiluit et plaudere coepit. Dorianus autem immobilis quasi per somnium sedebat, oculos in eam defixos tenens. Dominus Henricus per perspicillum intuens submurmuravit: "Quam venusta! Quam venusta!"
Res in atrio domus Capuletorum agebatur; Romeo, peregrini habitu indutus, cum Mercutio ceterisque amicis ingressus erat. Musici, qualescumque erant, paucas notas modulari coeperunt, saltatioque instituta est. Inter turbam histrionum foede vestitorum ac membris incomposite moventium Sibylla Vane quasi ex mundo quodam exquisitiore nata incedebat. Dum saltabat, corpus eius tam leniter flectebatur quam herba in aqua fluctibus agitata. Colli flexus candidi lilii lineamenta referebant; manus ex ebore frigido sculptae videbantur.
Attamen mira quadam languoris specie agebat. Nulla laetitia eam commovere videbatur, cum in Romeum oculos coniecisset. Pauca verba quae pronuntianda erant—
Bone peregrine, nimium manum tuam incusas;
Ipso enim gestu verecundam pietatem ostendis;
Nam sanctis quoque manus sunt, quas peregrini contingunt;
Et palma palmae iuncta pium peregrini osculum est—
atque brevis sermo qui ea sequebatur, omnia tam ficto atque affectato modo proferebantur ut nihil veri haberent. Vox quidem suavissima erat, sed sonus rei minime congruebat; alienus erat vocis color, qui versibus proprius esse debuerat. Omnem versibus spiritum eripiebat, atque ipsam amoris vim in inanem speciem vertebat.
Dorianus Grayus eam contemplans pallescere coepit. Haerebat animo incertus atque sollicitus. Neuter amicorum quicquam dicere ausus est; puella enim illis artis suae plane imperita videbatur. Gravissime decepti erant. Veram tamen eius quae Iuliettae partes agit probationem in colloquio secundi actus, ex superiore solario habito, consistere putabant. Hanc igitur exspectabant. Si ibi quoque deficeret, nihil omnino ei laudis reliquum fore arbitrabantur.
Cum in simulatum lunae lumen prodiit, pulcherrima visa est; id infitiari non licebat. Sed nimia illa scaenica affectatio in omni eius actione apparebat, atque, quo longius fabula procedebat, eo intolerabilior fiebat. Gestus eius nimis quaesiti erant atque paene ridiculi; omnia quae dicebat immodice inculcabat. Illos pulcherrimos versus—
Scis noctis velamen faciem meam tegere;
Alioquin virgineus rubor mihi genas tingeret
Ob ea quae hac nocte me dicentem audivisti—
pronuntiavit tam molesta cura tamque anxia diligentia, qualem puella adhiberet quae a mediocri quodam dicendi magistro versus recitare didicisset. Deinde cum se e superiore solario scaenico inclinasset et ad illa mirifica verba pervenisset—
Quamquam tuo amore laetor,
Non tamen huius noctis pacto gaudere possum:
Nimis praeceps id est, nimis inconsultum, nimis subitum;
Fulmini simile est, quod evanescit priusquam
Dicere queas: "Fulget." Dulcis, vale hac nocte!
Haec amoris nostri gemma,
Aestivo tepore matura, cum iterum convenerimus,
Formosus fortasse flos erit—
sic verba protulit quasi nullam prorsus sententiam continerent. Neque id ex trepidatione proficiscebatur; quippe quae adeo aberat a metu ut sibi penitus constaret. Nihil aliud deerat quam ipsa artis peritia. Prorsus defecerat.
Etiam vulgus indoctum, quod inferiora subsellia summamque caveam occupabat, fabulae taedio affici coepit. Spectatores inquieti sedibus se agitabant, inter se magna voce loquebantur atque sibilabant. Praefectus theatri Iudaeus, in posteriore primae caveae parte consistens, pedibus terram pulsabat et ira incensus maledicebat. Sola puella nihil horum curare videbatur.
Secundo actu peracto, undique sibilorum fremitus exortus est. Dominus Henricus surrexit palliumque induit. "Formosissima quidem est, Doriane," inquit, "sed artem agendi nescit. Discedamus."
"Ego fabulam ad finem usque spectabo," respondit adulescens voce dura et acerba. "Vehementer doleo quod mea causa hanc vesperam frustra consumpsistis, Henrice. Ab utroque veniam peto."
"Mi Doriane, Sibyllam Vane aegrotare puto," interposuit Hallwardus. "Alia nocte redibimus."
"Utinam aegrotaret!" respondit Dorianus. "At mihi prorsus frigida atque omni sensu carens videtur. Omnino mutata est. Heri summa erat artifex; hodie histrionica vulgaris et mediocris est."
"Noli, Doriane, de ea quam amas ita loqui. Amor arte multo mirabilior est."
"Utrumque autem imitandi genus est," subiecit Dominus Henricus. "Sed age, discedamus. Doriane, hic diutius sedere non debes. Mores enim corrumpere potest histriones inepte agentes spectare. Praeterea uxorem tuam in scaena versari nolle te credo. Quid igitur refert, si Iuliettam quasi ligneum simulacrum agit? Pulcherrima est; ac si de vita humana tam parum intellegit quam de arte histrionica, eam experiri iucundissimum erit. Duo tantum hominum genera vere nos alliciunt: qui omnia omnino sciunt, et qui nihil omnino sciunt. Per deos immortales, mi puer, ne tam tragicum vultum gere! Ars iuventutem retinendi in eo posita est ut nullum animi motum admittas qui te dedeceat. Veni nobiscum in sodalium aedes; ibi cigarella fumabimus et Sibyllae Vane pulchritudini pocula propinabimus. Formosa est. Quid amplius cupis?"
"Abi, Henrice," exclamavit adulescens. "Solus esse volo. Tu quoque, Basili, discede. Heu, nonne videtis cor mihi frangi?" Lacrimae ardentes in oculos ei venerunt. Labra contremuerunt; atque ad posteriorem loci sui partem se proripiens parieti innixus est, faciem manibus occultans.
"Eamus, Basili," inquit Dominus Henricus, nova quadam atque insolita in voce teneritudine; amboque una exierunt.
Paulo post luminaria ante scaenam posita clarius arserunt, aulaeumque in tertiam fabulae partem sublatum est. Dorianus ad sellam suam rediit. Pallidus, superbus, nihil curare visus est. Fabula languide trahebatur, nec umquam finem habitura videbatur. Dimidia fere spectatorum pars, crassis calceis pedibus terram pulsans et ridens, exiit. Spectaculum prorsus infeliciter ceciderat. Ultimus actus coram subselliis paene vacuis peractus est. Aulaeum inter cachinnos tenuiores gemitusque nonnullos demissum est.
Simul atque spectaculum finitum est, Dorianus Grayus post scaenam ad conclave histrionibus destinatum contendit. Ibi sola puella stabat, vultu velut triumphans. Oculi ei mirabili quodam igne fulgebant, totaque laetitia lucebat; labra leviter diducta arcanum aliquod gaudium sibi soli notum subridere videbantur.
Ubi ingressus est, illa eum respexit, atque incredibilis quaedam felicitas vultum eius pervasit. "Quam male hac nocte egi, Doriane!" exclamavit.
"Pessime!" respondit ille, eam stupens intuens. "Pessime! Horrendum erat. Num aegrotas? Ne suspicari quidem potes quam foedum fuerit spectaculum. Nescis quantos ego dolores perpessus sim."
Sibylla subrisit. "Doriane," respondit, nomen eius longa quadam vocis modulatione producens, quasi illud mel labiis suis roseis dulcius esset, "Doriane, intellegere debuisti. Nunc tamen intellegis, nonne?"
"Quid intellegam?" iratus quaesivit.
"Cur tam male hac nocte egerim; cur posthac semper male agam; cur numquam iterum bene actura sim."
Ille umeros contraxit. "Aegrotas, ut opinor. Aegrotantibus non est agendum. Te ipsam ridiculam facis. Amici mei taedio affecti sunt; ego quoque taedio affectus sum."
Illa nihil audire videbatur; gaudio prorsus transfigurata erat. Summa quaedam felicitatis vis eam occupaverat.
"Doriane, Doriane," exclamavit, "antequam te cognovi, tota mihi vera vita in arte scaenica posita erat. In theatro solo vivere videbar; omnia quae ibi gerebantur vera esse credebam. Altera nocte Rosalinda eram, altera Portia. Beatricis gaudium meum erat; Cordeliae dolores meos esse putabam. Omnia vera putabam. Vulgares illi qui mecum fabulas agebant dis immortalibus similes mihi videbantur. Scaenae pictae mihi universum mundum constituebant. Nihil praeter umbras noveram, easque res ipsas esse existimabam.
"Tu autem venisti, o amor mi pulcherrime, animamque meam e carcere liberasti. Tu me docuisti quae vera esset rerum natura. Hac nocte primum in vita mea sensi quam inanis, quam falsa, quam inepta esset omnis illa vana pompa, in qua tam diu partes meas egeram. Hac nocte primum intellexi quam foedus esset ille qui Romeum agebat, quam senex, quam pigmentis oblitus; quam falsum esset lumen lunae in pomario, quam vulgaria scaenarum ornamenta, quam aliena a me atque inania verba quae dicere debebam: non enim mea erant, nec quae ipsa dicere cupiebam.
"Tu mihi aliquid multo sublimius attulisti, cuius omnis ars non nisi imago est. Tu mihi demonstrasti quid sit amor. Amor meus, amor meus! Princeps Venuste! Princeps vitae meae! Umbrae me iam taedent. Tu mihi pluris es quam ars ulla esse umquam potest. Quid mihi cum istis scaenicis simulacris? Cum hac nocte in scaenam processi, intellegere non poteram quonam vis mea omnis repente abiisset. Mihi persuaseram egregie me acturam esse; deinde nihil posse me sensi. Subito mentem meam lux quaedam perfudit, qua huius rei causam intellexi. Quam dulcis illa cognitio fuit! Audivi sibilos, et subrisi. Quid enim illi de amore nostro scire poterant? Educ me hinc, Doriane; abduc me tecum, ubi soli esse possimus. Odi scaenam. Affectum quem non sentio imitari possum; eum autem qui me velut ignis incendit imitari nequeo. O Doriane, nunc intellegis quid id significet? Etiamsi imitari possem, piaculum mihi videretur amorem simulare. Tu me hoc videre docuisti."
Ille in lectum recubitorium se abiecit faciemque avertit. "Amorem meum exstinxisti," submurmuravit.
Illa eum mirata aspexit risitque. Nihil respondit. Ad eum accessit et teneris digitis capillos eius permulsit. Genua flexit, manusque eius osculis pressit. Ille manus subduxit, toto corpore perhorrescens.
Tum subito exsiluit et ad ianuam contendit. "Ita," exclamavit, "amorem meum exstinxisti! Olim animum meum tuis artibus inflammabas; nunc ne curiositatem quidem meam excitas. Nullam omnino iam vim in me habes. Te amabam quod mirabilis eras, quod ingenio atque intellegentia praestabas; quod magnorum poetarum somnia vera efficiebas, umbrisque quas fingit ars formam corpusque dabas. Omnia haec abiecisti. Levis es atque stolida. Dii immortales, quam insanus fui qui te amarem! Quam stulte egi! Iam mihi nihil es. Numquam posthac te videbo; numquam de te cogitabo; nomen tuum numquam commemorabo. Nescis quid olim mihi fueris. Nam olim… ah, ne cogitare quidem sustineo!
"Utinam oculi mei te numquam conspexissent! Totam illam amoris fabulam, quae vitam meam ornabat, corrupisti. Quam parum de amore scis, si eum artem tuam corrumpere dicis! Sine arte tua nihil es. Ego te inclutam, splendidam, admirabilem effecissem. Orbis terrarum te tamquam numen coluisset; nomen meum gessisses. Quid nunc es? Scaenica infimae paene notae, facie tantum venusta."
Puella palluit tremuitque. Manus inter se vehementer constrinxit, voxque quasi in faucibus haesit. "Non serio loqueris, Doriane?" submurmuravit. "Partes agis."
"Partes agere! Id tibi relinquo; tam praeclare enim id soles," respondit ille acerrime.
Sibylla de genibus surrexit, vultu tanto dolore commoto ut miserabilis videretur, atque ad eum transiit. Manum brachio eius imposuit et in oculos eum aspexit. Ille eam vi repulit. "Noli me tangere!" exclamavit.
Gemitus tenuis ex pectore eius erupit; mox ad pedes illius se proiecit, ibique quasi flos conculcatus iacebat. "Doriane, Doriane, ne me deseras!" susurravit. "Quam me paenitet quod non bene egi! De te tota nocte cogitabam. Sed operam dabo, mihi crede, operam dabo ut melius agam. Tam repente amor tui me invasit! Numquam fortasse eum cognovissem, nisi tu me osculatus esses, nisi nos invicem osculati essemus. Iterum me osculare, mi amor. Ne a me discedas. Ferre non possum. Obsecro, ne me deseras! Frater meus… minime; nihil refert. Ille id non serio dixit. Iocabatur… Tu autem, quaeso, nonne mihi huius noctis culpam ignoscere potes? Tanto studio laborabo et artem meam emendare conabor! Noli mihi crudelis esse quod te omnibus rebus carius habeo. Semel tantum factum est ut tibi non placuerim. At recte tu quidem iudicas, Doriane: debui me maiore arte praeditam ostendere. Stulte egi; tamen aliter facere non poteram. O noli discedere, noli me relinquere!"
Vehementes singultus vocem eius intercluserunt. In solo contracta iacebat quasi animal vulnere saucium. Dorianus autem Grayus, pulcherrimis illis oculis, eam desuper intuebatur; labra eius, tamquam e marmore caelata, in exquisitam quandam fastidii speciem curvabantur. Semper enim aliquid ridiculi habere videntur affectus eius quem amare desiimus. Sibylla Vane ei ridicula quadam atque nimis scaenica tristitia affecta videbatur. Lacrimae singultusque eius molestiam ei afferebant.
"Abeo," tandem dixit, voce tranquilla et clara. "Te laedere nolo; at iterum te videre non possum. Spem meam decepisti."
Illa tacite flebat nec quidquam respondebat; propius tamen reptabat. Manus tenues caecum in modum extendebat, quasi eum quaerentes. Ille conversus e conclavi excessit; paucis post momentis e theatro egressus erat.
Quo deinde iret, vix ipse sciebat. Recordabatur se per vias tenui lumine collustratas vagatum esse, praeter arcus ingentes atris umbris circumdatos, praeter domos foeda specie. Mulieres rauca voce et duro risu eum appellaverant. Ebrii, maledicta iacientes atque secum quasi immanes simiae garriendo, titubantes praeterierant. Pueros foedo aspectu in liminibus coacervatos viderat; ex obscuris aedium areis clamores atque exsecrationes audiverat.
Cum iam prima lux oriretur, ad Forum Hortorum, quod Covent Garden vocant, se pervenisse repperit. Tenebrae paulatim fugiebant; caelum autem tenuibus ignibus rubescens velut unam perfectam margaritam concavam referebat. Plaustra ingentia, liliis nutantibus cumulata, per viam vacuam ac nitidam lente cum strepitu progrediebantur. Odore florum aer erat gravis; pulchritudo eorum dolorem eius quasi lenire videbatur. Mercatum intravit, virosque e plaustris merces deponentes spectavit. Auriga tunica candida indutus cerasa ei obtulit. Gratias egit; mirabatur cur ille pretium accipere noluisset, atque cerasa segni animo edere coepit. Media nocte lecta erant; frigus ipsum lunae in ea penetrasse videbatur.
Longus puerorum ordo, corbes tuliparum variegatarum, rosarum lutearum rubrarumque ferentium, ante eum transibat; inter magnos acervos holerum in modum smaragdi virentium flexuoso itinere procedebant. Sub porticu, cui columnae canae solis ardore dealbatae erant, grex puellarum veste madida et squalida, capite nudo, morabatur, finem auctionis exspectans. Aliae ante valvas ultro citroque mobiles tabernae cafeariae in platea frequentes consistebant. Equi robusti plaustra trahentes in asperis lapidibus labebantur et pedibus terram feriebant, campanulas phalerasque concutientes. Aurigae nonnulli super saccorum acervum dormiebant. Columbae, collo versicolori iris instar micante pedibusque roseis, huc illuc cursitabant semina legentes.
Paulo post raedam duabus rotis, quam Hansomianam vocant, advocavit et domum rediit. Aliquot momenta in limine moratus est, plateam silentem contemplans, cuius fenestrae valvis clausae et velis quasi oculis immotis obtectae erant. Caelum iam instar opali purissimi fulgebat; tecta contra illud argenteo splendore nitebant. Ex camino quodam e regione tenuis fumi spira ascendebat, quae per aerem conchae margaritiferae nitore suffusum velut violacea taenia se torquebat.
In amplo atrio tabulis querneis obducto ex laqueari pendebat ingens lucerna Veneta inaurata, olim e navi sollemni cuiusdam Ducis Veneti abrepta. Tres adhuc in ea flammae trementes lucebant, velut exigua floris folia caeruleo igne ardentia, candido fulgore in marginibus cincta. Eas exstinxit; galerum palliumque in mensam coniecit, ac per bibliothecam transiit ad ianuam cubiculi sui. Id erat amplum conclave octo angulis, in inferiore aedium parte situm, quod novo illo luxuriae amore captus modo ornari iusserat miris quibusdam tapetibus aetatis renascentium artium, olim in deserto domus Selby Royal tabulato sub tecto repertis.
Cum manu ostii ansam verteret, subito oculi in effigiem a Basilio Hallwardo pictam inciderunt. Stupore perculsus retrorsum cessit; deinde incertus et quasi perturbatus in cubiculum suum processit. Flore e foraminulo vestis ad pectus exempto, paulisper haesitare visus est. Tandem rediit, ad effigiem accessit, eamque diligenter inspexit. In lumine tenui, quod per vela serica lactei coloris aegre penetrabat, vultus aliquantulum immutatus videbatur. Alia erat faciei significatio; circa os aliquid crudelitatis apparere quis dixisset. Res sane mira erat.
Conversus ad fenestram accessit velumque sustulit. Splendor matutinus totum conclave perfudit, umbrasque monstruosas in obscuros angulos pepulit, ubi trementes quasi iacebant. At insolita illa vultus significatio, quam in picta effigie conspexerat, non modo manebat, sed etiam vehementior videbatur. Lux solis tremula et ardens lineas crudelitatis circa os tam aperte ostendebat, quam si ipse in speculo faciem suam spectaret post aliquod nefandum facinus perpetratum.
Horruit. De mensa speculum ovale sustulit, cuius limbus Amorum imaginibus eburneis ornatus erat, unum e multis donis Domini Henrici; in hoc speculum oculos festinanter coniecit. Nulla talis linea labra eius rubra deturpabat. Quid sibi haec vellent? Oculos fricuit, ad effigiem propius accessit, eamque iterum inspexit. Ipsa pictura, si singulas eius partes considerares, nihil mutatum ostendebat; at totius vultus habitus mutatus esse dubitari non poterat. Non mera mentis eius opinio erat; manifestissime id apparebat, quamquam horribile visu.
In sellam se abiecit atque cogitare coepit. Subito in mentem ei venit quid in officina Basilii Hallwardi dixisset eo die quo effigies perfecta erat. Omnia iam clare recordabatur. Insanum illud votum nuncupaverat ut ipse semper iuvenis maneret, effigies autem senesceret; ut propria corporis venustas numquam laederetur, at pictus vultus libidinum suarum peccatorumque pondus sustineret; ut imago coloribus expressa doloris et cogitationum sulcis ureretur, ipse autem tenerum illum adulescentiae florem, cuius sibi tum primum vere conscius erat, perpetuo retineret. Num fieri potuerat ut tale votum exauditum esset? Fieri certe non poterat. Portentosum videbatur rem eiusmodi vel cogitare. Et tamen ante eum pictura stabat, in cuius ore iam crudelitatis nota apparuerat.
Crudelitatis! Num crudelis fuerat? Puellae culpa erat, non sua. Eam summae artis scaenicam sibi finxerat atque ob eam causam dilexerat, quod tantam esse crediderat. Illa autem spem eius fefellerat; levis atque indigna se praebuerat. Attamen, cum recordaretur eius ad pedes suos iacentis atque quasi parvuli infantis singultibus flentis, immensa quaedam eum paenitentia invasit. Cogitabat quam duro animo illam contemplatus esset. Cur ipse talis creatus erat? Cur talis anima ei data erat? Sed etiam ipse dolorem perpessus erat. Tribus enim illis horis terribilibus quibus fabula acta est, saecula dolorum, infinita tormentorum tempora, solus pertulerat. Sua vita illius vita multo pluris valebat. Illa eum ad breve tempus laeserat, etiamsi ipse eam per longam aetatem vulneravisset. Praeterea mulieres ad dolorem ferendum viris aptiores erant. Affectibus suis vivebant; de suis tantum affectibus cogitabant. Cum amatores sibi quaererent, id eo consilio faciebant, ut haberent cum quibus certamina querelasque agerent. Haec Dominus Henricus ei dixerat; is autem mores feminarum optime noverat. Quid sibi cum Sibylla Vane iam esset negotii? Nihil illa nunc ad eum pertinebat.
Sed quid de effigie dicendum erat? Vitae ipsius arcanum continebat, historiamque eius narrabat. Illa eum docuerat propriam pulchritudinem amare. Num eadem ad animae suae odium eum perductura erat? Num umquam iterum eam spectare vellet?
Minime; vanum erat simulacrum a sensibus perturbatis effictum. Nox horribilis quam egerat imagines terribiles in animo reliquerat. Subito quasi exigua macula coccinea, quae homines in insaniam agit, in eius cerebrum delapsa esse videbatur. Effigies minime mutata erat; stultum erat aliter existimare.
At illa tamen eum intuebatur, vultu formoso simul atque deformato, risu crudeli. Capilli lucidi primo sole fulgebant; oculi caerulei in oculos eius intenti erant. Infinita quaedam miseratio eum occupavit, non sui, sed pictae sui ipsius imaginis. Iam mutata erat atque magis etiam mutanda. Aurum capillorum aliquando in canitiem verteretur; rosae rubrae candidaeque genarum emorerentur. Quotiens ipse peccatum committeret, macula aliqua venustatem illius notaret ac perderet. At ipse non peccaturus erat. Effigies, sive mutata sive immutata, conspicuum ipsius conscientiae indicium futurum erat. Ille illecebris obsisteret; Dominum Henricum non amplius conveniret, vel certe non iam aurem praeberet subtilibus illis venenosissimis sententiis, quae in horto Basilii Hallwardi primum incredibilium rerum cupiditatem in eo excitaverant.
Ad Sibyllam Vane rediret, iniuriam illi factam compensaret, eam uxorem duceret, studeretque rursus amare. Ita sane facere debebat; hoc officium suum erat. Illa maiorem quam ipse dolorem perpessa esse debebat. Misera puella! Ipse nimium se amaverat atque illi crudelis fuerat. Pristinam autem illius illecebrarum vim rursus sensurum se arbitrabatur. Una beati viverent; pulchra puraque futura videbatur vita quam cum ea esset acturus.
E sella surrexit, atque magnum quoddam pluteum plicatile ante ipsam effigiem traxit; dum eam ultimo obtutu contuebatur, perhorruit. "Quam horrendum!" secum submurmuravit. Tum ad fenestram processit eamque aperuit. Cum in herbam exiisset, alte spiritum duxit. Aer recens matutinus omnes animi tenebras dispellere videbatur. De sola Sibylla cogitabat. Tenue quoddam pristini amoris vestigium ad animum eius rediit; nomen eius identidem repetebat. Aves autem, quae in horto rore madido canebant, de illa floribus nuntiare videbantur.