"Audivisti, opinor, quid novi acciderit, Basili?" inquit Dominus Henricus ea vespera, cum Hallwardus in parvum conclave secretius deversorii Bristoliensis, ubi tribus hominibus cena parata erat, introduceretur.
"Minime, Henrice," respondit pictor, galerum palliumque ministro se inclinanti tradens. "Quid est? Nihil, ut spero, de re publica? Illa enim minime me delectat. In concilio legatorum plebis vix quisquam est cuius effigiem pingere operae pretium sit; quamquam non paucis prodesset, si paulum calce dealbarentur."
"Dorianus Grayus sponsalia iniit," inquit Dominus Henricus, vultum eius, dum loquebatur, observans.
Hallwardus primo expavit, deinde frontem contraxit. "Dorianusne sponsalia iniit?" exclamavit. "Fieri non potest!"
"Verissimum est."
"Cum qua?"
"Cum histrionica quadam, nescio qua."
"Non credo. Dorianus nimis prudens est."
"Dorianus, mi Basili, nimis sapit quam ut non interdum desipiat."
"At matrimonium vix est quod subinde inire possis, Henrice."
"Nisi forte in America," respondit Dominus Henricus languide. "Ceterum non dixi eum uxorem duxisse, sed sponsalia iniisse. Multum inter haec interest. Me uxorem duxisse plane memini; me autem sponsum fuisse nulla mihi memoria est. Prope crediderim me numquam sponsalia iniisse."
"At cogita, quaeso, quam claro genere natus sit Dorianus, quem dignitatis locum obtineat, quantis opibus abundet. Ridiculum esset puellam tam humili loco natam in matrimonium ducere."
"Si cupis ut illam omnino ducat, haec ipsa ei dicito, Basili. Tum enim certo eam ducet. Quotiens quis aliquid prorsus stultum facit, honestissimis semper causis adductus facit."
"Utinam puella probis sit moribus, Henrice! Nollem Dorianum mulieri alicui turpi devinctum videre, quae naturam eius dehonestare atque ingenium evertere posset."
"Immo plus quam proba est: pulchra est," submurmuravit Dominus Henricus, vinum absinthio conditum et amaro aurantiorum liquore temperatum sorbillans. "Dorianus eam pulchram esse dicit; neque in eiusmodi rebus iudicandis saepe fallitur. Effigies eius, quam tu pinxisti, fecit ut ceterorum hominum corporis speciem acrius aestimaret. Hoc quoque, inter cetera bona, illi contulit. Hac nocte puellam videbimus, nisi puer ille constituti temporis oblitus erit."
"Serione loqueris?"
"Quam maxime, Basili. Miserrimus essem, si crederem fore ut umquam gravior essem quam nunc sum."
"Sed probasne id, Henrice?" rogavit pictor, per conclave ultro citroque ambulans ac labrum mordens. "Probare certe non potes. Levis quaedam insania amoris est."
"Nunc neque probare quicquam soleo neque improbare. Inepta omnino est ista vitae aestimandae ratio. Non eo in hunc mundum missi sumus ut praeiudicatas nostras de moribus opiniones passim ostentemus. Quid vulgus dicat nihil moror; neque umquam homines lepidos ab eo quod facere volunt deterreo. Si cuius indoles me delectat, quocumque modo se illa ostendat, mihi iucundissima est. Dorianus Grayus puellam venustam amat quae Iuliettam agit, eamque uxorem ducere constituit. Cur non? Etiamsi Messalinam duceret, nihilo minus me delectaret. Scis me matrimonii defensorem non esse. Praecipuum eius incommodum est quod hominem sui commodi immemorem reddit. Qui autem sui commodi immemores sunt, omni colore carent: nihil proprium, nihil singulare in illis manet. Sunt tamen quaedam ingenia quae matrimonium efficit multipliciora. Studium sui retinent, multasque alias quasi personas sui ipsorum ei adiungunt. Necesse habent non unam iam, sed plures vitas agere. Ita magis composita fit eorum natura; id autem ipsum, ut equidem arbitror, humanae vitae finis esse debet, ut natura nostra quam maxime multiplex fiat. Praeterea nullus rerum usus contemnendus est; et quidquid de matrimonio dicas, certe aliquid est quod in vita experiaris. Opto igitur ut Dorianus Grayus hanc puellam in matrimonium ducat, per sex menses ardentissimo amore prosequatur, deinde alterius cuiusdam admiratione subito capiatur. Quam mirum tum mihi esset animum eius explorare!"
"Nihil horum ex animo dicis, Henrice; idque ipse scis. Si vita Doriani Grayi corrumperetur, nemo magis quam tu doleret. Multo melior es quam videri vis."
Risit Dominus Henricus. "Omnes de aliis tam bene existimare gaudemus, quoniam pro nobis ipsis timemus. Bona de rebus omnibus opinio puro metu nititur. Liberales nos esse credimus, quod proximis eas virtutes tribuimus quae nobis aliquando usui esse possint. Argentarium laudamus ut plus quam deposuimus nummorum nobis credat; in latrone viario virtutes quaerimus, spe ducti fore ut sacculis nostris parcat. Omnia quae dixi ex animo dixi. Nihil magis contemno quam istam opinionem qua omnia in meliorem partem trahuntur. Quod autem ad vitam perditam attinet, nulla vita perditur nisi cuius progressus impeditur. Si vis alicuius indolem perdere, satis est eam emendare conari. Quod ad matrimonium attinet, id sane stultum esset; sed sunt alia inter viros mulieresque vincula, multo quidem iucundiora. Ea certe fovebo: hoc enim habent venustatis, quod in more sunt. Sed ecce Dorianus ipse: is tibi plura quam ego narrabit."
"Mi Henrice, mi Basili, gratulamini mihi ambo!" inquit adulescens, pallium vespertinum, cuius alae serico nitenti intus subtextae erant, ex umeris reiciens atque utriusque amici dextram vicissim concutiens. "Numquam tam beatus fui. Repente quidem res accidit; sed ita fiunt omnia quae vere delectant. Et tamen id ipsum mihi videtur esse quod tota vita quaesiverim." Gaudio et animi commotione rubebat, eratque forma singulari.
"Utinam semper, Doriane, tam beatus sis," inquit Hallwardus. "Sed tibi non omnino ignosco quod de sponsalibus tuis mihi nihil significaveris. Henrico significasti."
"Ego vero tibi non ignosco quod ad cenam tardius veneris," interpellavit Dominus Henricus, manum in adulescentis umero ponens atque subridens. "Age, accumbamus; experiamur quam bonus sit novus hic coquus. Deinde nobis quomodo omnia evenerint narrabis."
"Paucissima sane narranda sunt," exclamavit Dorianus, cum ad mensulam rotundam assedissent. "Res ita se habuit. Heri vesperi, Henrice, ubi a te discessi, vestem mutavi, cenavi in parvo quodam popinario Italico in vico Rupertiano, quem mihi olim commendaveras, atque hora octava ad theatrum profectus sum. Sibylla Rosalindam agebat. Scaenae ornamenta, ut fieri solet, horrenda erant, qui autem Orlandum agebat, prorsus ridiculus. At Sibylla! Utinam vidissetis eam! Cum habitu virili in scaenam prodiit, nihil admirabilius umquam aspexi. Thoracem gerebat ex serico villoso musci colore tinctum, manicis cinnamomei coloris, tibialia arta fusca, fasciis obliquis decussatim adstricta; capiti pileolum viridem venustissimum imposuerat, cui pinna accipitris gemma adfixa erat; pallium denique cucullatum, intus panno rubro obscuriore subtextum, circum umeros habebat. Numquam tam venusta mihi visa erat. Eadem illi inerat mollis illa gratia quam signum Tanagrinum habet quod in tua officina stat, Basili. Capilli circa vultum eius glomerabantur, velut folia obscura circa rosam pallidam. Quam autem egregie ageret, hac nocte ipsi videbitis. Ad artem scaenicam profecto nata est. Ego in sordida illa theatri cellula sedebam, prorsus captus. Oblitus eram me Londinii esse, oblitus saeculi undevicesimi. Cum ea quam amabam in silva quadam versari mihi videbar quam nullus mortalium umquam conspexerat. Ubi fabula peracta est, post scaenam ad eam accessi atque collocutus sum. Cum una sederemus, subito in oculis eius apparuit aliquid quod antea numquam conspexeram. Labra mea ad eius labra sensim accesserunt. Osculati sumus. Quid eo momento senserim verbis exprimere non possum. Videbatur mihi tota vita mea in unum perfectum roseae laetitiae punctum coisse. Toto corpore tremuit, velut candidus narcissus concussus. Tum in genua se proiecit manusque meas osculata est. Sentio quidem mihi de talibus rebus non esse narrandum; sed continere me non possum. Sponsalia nostra sane occultissima sunt. Ne matri quidem suae dixit. Quid tutores mei dicturi sint nescio. Dominus Radleius sine dubio irascetur vehementer. At nihil moror: intra annum sui iuris ero; tum quod voluero facere licebit. Rectene feci, Basili, quod amorem e carminibus poetarum in vitam meam transtuli, uxorem autem in fabulis Shakespearii repperi? Labra, quae Shakespeare loqui docuit, secretum suum mihi in aurem susurraverunt; brachiis Rosalindae circumdatus sum, Iuliettam in os osculatus sum."
"Recte fortasse fecisti, Doriane," inquit Hallwardus lente.
"Hodie eam vidistine?" rogavit Dominus Henricus.
Dorianus Grayus caput movit. "In silva Ardennensi eam reliqui; in pomario Veronensi iterum inveniam."
Dominus Henricus vinum Campanicum cogitabundus sorbillavit. "Quo tandem momento, Doriane, de nuptiis verbum fecisti? Et quid illa respondit? An forte rei prorsus oblitus es?"
"Mi Henrice, non quasi negotium mercatorium cum ea tractandum esset egi, neque sollemniter illam in matrimonium petivi. Dixi me illam amare; illa respondit se indignam esse quae mihi uxor fieret. Indignam! Quin totus hic mundus, si cum illa conferatur, mihi nihili est."
"Mulieres mira quadam rerum prudentia praeditae sunt," submurmuravit Dominus Henricus, "multo nobis prudentiores. Nos in eiusmodi rebus saepe de nuptiis dicere obliviscimur; illae semper nobis earum mentionem iniciunt."
Hallwardus manu brachium eius attigit. "Noli, Henrice. Dorianum offendisti. Is non est quales ceteri. Neminem umquam in miseriam adduceret; nimis delicata atque generosa est eius natura."
Dominus Henricus trans mensam eum respexit. "Dorianus numquam mihi irascitur," respondit. "Interrogavi autem optimam ob causam, immo unam omnino quae ulli interrogationi veniam dare possit: mera cognoscendi cupiditate. Ego quidem ita sentio, mulieres semper viros in matrimonium petere, non viros mulieres; nisi forte apud eos qui media sunt fortuna. Sed istud hominum genus minime est huius aetatis."
Dorianus Grayus risit caputque iactavit. "Nulla ratione emendari potes, Henrice; neque tamen aegre fero. Nemo enim tibi irasci potest. Ubi Sibyllam Vane conspexeris, intelleges eum qui illi iniuriam facere possit belluam esse, belluam sine corde. Non intellego quomodo quis eam quam amat dedecore afficere velit. Amo Sibyllam Vane. Cupio eam aureo suggestui imponere, atque orbem terrarum illam, quae mea est, venerantem spectare. Quid sunt nuptiae? Votum quod revocari non potest. Tu propter hoc ipsum eas irrides. Ah, noli irridere! Hoc ipsum votum, quod revocari numquam possit, suscipere cupio. Quod mihi fidit, id me fidelem reddit; quod mihi credit, id me bonum facit. Cum illa sum, paenitet me omnium quae me docuisti. Alius fio quam eum quem antea novisti. Mutatus sum; et sola Sibyllae Vane manus contactio facit ut tui obliviscar, omniumque pravarum, blandarum, venenatarum, iucundarum sententiarum tuarum."
"Quae tandem illae sunt?" rogavit Dominus Henricus, holera ex patina sibi sumens.
"O, quae de vita doces, quae de amore, quae de voluptate! Omnes denique sententiae tuae, Henrice."
"Voluptas una est de qua rationem constituere operae pretium sit," respondit ille tarda et canora voce. "Sed vereor ne hanc rationem meam esse praedicare possim. Naturae est, non mea. Voluptas enim experimentum est quo natura nos tentat, simulque nota qua nos approbat. Cum beati sumus, semper boni sumus; cum autem boni sumus, non semper beati."
"At quid tandem bonum esse dicis?" exclamavit Basilius Hallwardus.
"Id ipsum," subiecit Dorianus, in sella recumbens atque super densos iridum racemos, quarum petala ad oras purpurascebant, qui in media mensa stabant, Dominum Henricum intuens. "Quid est, Henrice, bonum esse?"
"Bonum esse est secum ipso consentire," respondit, gracilem calicis pedem digitis pallidis et tenuibus attingens. "Discordia vero tum oritur, cum quis invitus cogitur cum aliis consentire. Sua cuique vita est magni facienda. Quod ad vicinorum vitam pertinet, si quis censor morum aut Puritanus esse vult, opiniones suas de moribus eorum palam iactet; nihil tamen ad ipsum pertinet quid illi faciant. At studium propriae cuiusque libertatis multo sublimius quiddam spectat. Quod nunc honestas vocatur, hoc est: iudicia aetatis in qua vivimus accipere. Ego vero existimo hominem humanis artibus excultum, si sui saeculi iudicia recipiat, turpissimae se pravitati dedere."
"Sed is qui sibi soli vivit, Henrice, grave profecto pro eo pretium solvere debet?" subiecit pictor.
"Ita sane; omnia nunc nimio pretio nobis venduntur. Pauperum vero calamitas haec est, quod nihil emere possunt praeter abstinentiam. Pulchra peccata, ut ceterae res pulchrae, locupletium privilegia sunt."
"At non pecunia sola pretium solvitur."
"Quibus igitur rebus, Basili?"
"Opinor conscientiae morsu, doloribus, denique … sensu turpitudinis atque abiectionis."
Dominus Henricus umeros contraxit. "Mi amice, ars mediae aetatis venustissima est; sed affectus illius aetatis iam exoleverunt. In fabulis sane adhiberi possunt. Quin etiam in fictis fabulis ea demum adhibere solemus quae in vita ipsa iam in usu esse desierunt. Crede mihi, neminem cultiorem umquam voluptatis semel captae paenitet; qui autem humanitatis expers est, quid sit voluptas omnino nescit."
"Equidem novi quid sit voluptas," exclamavit Dorianus Grayus. "Aliquem ardentissime venerari."
"Id certe praestat quam ab aliquo adorari," respondit Dominus Henricus, interea fructus manibus versans. "Adorari molestissimum est. Mulieres nobiscum agunt quemadmodum genus humanum cum dis suis agit: nos venerantur atque identidem flagitant ut aliquid earum causa faciamus."
"At quidquid poscunt, id prius ipsae nobis dedisse videntur," submurmuravit adulescens graviter. "Amorem in animis nostris excitant; iure igitur postulant ut reddatur."
"Verissime dicis, Doriane!" exclamavit Hallwardus.
"Nihil umquam omnino verum est," inquit Dominus Henricus.
"Hoc certe verum est," interpellavit Dorianus. "Fateri debes, Henrice, mulieres viris ipsum vitae suae aurum donare."
"Fortasse," respondit ille suspirans, "sed illud semper in nummulis tam exiguis sibi reddi volunt. Ea molestia est. Mulieres enim, ut quidam facetus Gallus olim dixit, cupiditatem nobis iniciunt egregia opera faciendi, atque ipsae perpetuo impediunt ne ea perficiamus."
"Quam intolerabilis es, Henrice! Nescio cur te tantopere diligam."
"Semper me diliges, Doriane," respondit. "Vultisne, amici, paulum cafeae? Minister, affer cafeam et aquam vitae generis quod Fine-Champagne appellant, et cigarella quaedam. Immo cigarella omitte; mihi sunt. Basili, non sinam te crassiores illos tabaci fasciculos fumare. Cigarellum tibi sumendum est. Cigarellum enim perfectae voluptatis perfectum exemplar est: suavissimum est, nec tamen desiderium explet. Quid amplius optari potest? Ita vero, Doriane, me semper amabis: ego enim tibi repraesento omnia peccata quae committere ausus nondum es."
"Quam absurda loqueris, Henrice!" exclamavit adulescens, ignem accipiens a dracone argenteo flammam ore efflante, quem minister in mensa posuerat. "Ad theatrum eamus. Ubi Sibylla in scaenam prodierit, novum vitae exemplar animo concipietis. In ea aliquid invenietis quod numquam antea novistis."
"Omnia iam novi," inquit Dominus Henricus, cuius oculi lassitudinem quandam prae se ferebant, "sed ad novum aliquem animi motum accipiendum semper paratus sum. Vereor tamen ne mihi nulla nova animi commotio iam sit reliqua. At fortasse mirabilis illa puella tua me commovebit. Artem histrionicam amo: multo enim verior est quam vita ipsa. Eamus igitur. Tu, Doriane, mecum venies. Dolendum vero est, Basili, quod in raeda mea tecta duobus tantum locus est. Tu nos raeda conducticia Hansomiana sequere."
Surrexerunt palliaque induerunt; cafeam interim stantes sorbillabant. Pictor tacitus erat cogitationibusque impeditus; tristitia quaedam eum premebat. Nuptias illas ferre non poterat; et tamen melius sibi videbatur eas fieri quam multa alia quae accidere potuissent. Paulo post omnes per scalas descenderunt. Basilius, ut constitutum erat, solus vehiculo profectus est, ante se micantia parvae raedae tectae lumina intuens. Subito mirus quidam amissae rei dolor eum invasit. Sensit Dorianum Grayum sibi numquam posthac fore quod antea fuerat. Vita iam inter eos intercesserat. Oculi eius obtenebrati sunt, et viae multitudine hominum refertae, luminibus flagrantes, ei per caliginem quandam apparebant. Cum raeda ad theatrum constitit, visus est sibi aliquot annis senuisse.