Vix eam aetatem attigeram qua aliquid certi de «Magnis Cultris», quo nomine homines albos appellabamus, cognoscere possem, cum illa terribilis caedes Minnesotensis domum nostram dissipavit meque in exsilium abripuit. Iam narravi quemadmodum in familiam patrui mei, qui patre meo minor natu erat, receptus sim, postquam pater proditione captus in custodiam coniectus est. Omnes eum eundem exitum subiisse arbitrabamur ac viros qui Mankatone in Minnesota supplicio affecti erant.
Philosophi autem gentium silvestrium ultionem in acie susceptam inter virtutes excelsissimas numerabant. Mortem propinqui aut amici carissimi vindicare praeclarum facinus putabatur. Itaque patruus meus nulli labori pepercerat quo animo meo adhuc tenero officium iniungeret patris fratrumque maiorum sanguinem ulciscendi. Iam diem ardenter exspectabam quo facultas mihi daretur praecepta eius exsequendi. Ipse interim quotannis ad bellum proficiscebatur atque aestate cum cutibus e capitibus hostium detractis redibat.
Ex his facile conici potest quibus ego animis erga Magnos Cultros essem!
Contra tamen mirabilia multa de ea gente audiveram. Aliis rebus eos contemnebamus, aliis quasi wakan, id est arcanos, existimabamus: gentem cuius potentia paene supra ipsam naturam eminere videretur. Didiceram eos «navem ignis» fecisse. Quomodo duo elementa quae simul consistere non possent iunxissent, intellegere non poteram. Putabam enim aquam ignem exstincturam, ignem autem navem consumpturum esse, si modo vel minimam occasionem nactus esset.
Id mihi prorsus absurdum videbatur! Cum vero diceretur Magnos Cultros etiam «navem ignis per montes ambulantem» — machinam scilicet quae currus trahit — excogitavisse, rem fidem omnem excedere iudicavi.
«Immo vero», inquit is qui haec mihi narrabat, «qui monstrum illud moveri viderunt affirmabant, cum quasi commotum esset, e monte in montem volare. Dicebant etiam sibi videri avem tonitrui intus vehi; nam, dum bestia illa cursum faceret, saepe solitum eius clamorem bellicum audiverant!»
Complures bellatores e longinquo unum e primis traminibus viae ferreae Pacifici Septentrionalis conspexerant; inde de mirificis hominum pallidorum facultatibus opinionem plus aequo magnificam conceperant. Viderant enim tramen pontem transire, qui super profundam voraginem porrectus erat, atque ipsis videbatur ab una ripa ad alteram saltu transilire. Fateor hac narratione ardorem atque audaciam meam paene exstinctam esse.
Duo aut tres adulescentes de formidabili illo invento inter se colloquebantur.
«Attamen», inquit unus, «intellego navem illam igneam per montes ambulantem moveri non posse nisi per viam ferream huic usui exstructam.»
Etsi puerum colloquiis seniorum interesse non decebat, ausus sum rogare: «Ergo per asperas terras nos persequi non potest?»
«Minime, id facere non potest», responsum est; quod magno animi levamento audivi.
Iam sclopeta aliasque res videram quas Galli e Canada ad nos attulerant; itaque quandam opinionem de facultatibus hominum alborum, paene supra naturam positis, conceperam. Numquam tamen tales fabulas audiveram quales illo mane audivi. Dicebatur eos pontes super flumina Missurium ac Mississippium exstruxisse, ingentesque domos lapidibus lateribusque exstructas alias aliis superimponere, donec collibus altissimis pares fierent. Multos deinde dies haec animum meum perplexum tenuerunt.
Tandem patruum interrogavi cur Magnum Arcanum tantam potestatem hominibus albis, quos interdum Washechu, id est «divites», nominabamus, nobis autem Dakotis minime tribuisset.
«Eadem de causa», respondit, «qua Dutae facultatem optimos arcus sagittasque conficiendi dedit, Wachesne autem nullam omnino rei cuiusquam conficiendae peritiam tribuit.»
«Cur autem Magni Cultri numero tanto celerius augentur quam Dakotae?» perrexi.
«Ferunt, et verum esse credo, plures eis liberos nasci quam nobis. Domum cuiusdam Eashecha, hoc est Germani, ingressus non minus novem liberos numeravi; natu maximus quindecim annos nondum superaverat. Cum avus meus homines illius gentis primum ad ostium Mississippii invisit, pauci admodum erant; postea, cum pater meus Magnum eorum Patrem Vasintoniae adiit, iam per totam regionem sese diffuderant.»
«Certe gens sine misericordia est. Quosdam e suis ministrare coegerunt, immo servos esse! Nos numquam probavimus homines in servitute retineri; isti autem Washechu id facere videntur. Apud nos creditur eos olim famulos suos nigro colore tinxisse, ut a reliquis discernerentur; nunc etiam liberis servorum idem color iam nascentibus inest!
«Summum vitae eorum studium esse videtur res acquirere atque divites fieri. Universum orbem possidere cupiunt. Nobis per triginta annos persuadere conati sunt ut terram nostram venderemus. Denique bello exorto omnia occupaverunt, nosque ex patria pulcherrima expulsi sumus.
«Mira profecto gens est. Diem in horas diviserunt, sicut nos annum in lunas dividimus; quin etiam omnia metiuntur. Nemo illorum vel unum rapum ex agro suo auferri sinit nisi pretium eius integrum acceperit. Audio magnates eorum epulum parare multosque invitare, sed peracto convivio convivas, priusquam domo exeant, pecuniam pro iis quae comederint solvere cogi. Ipse apud Albam Rupem — sic oppidum Sancti Pauli in Minnesota vocamus — virum vidi qui tympanum aeneum atque tintinnabulum habebat, quibus homines ad mensam convocaret; postquam autem eos receperat, pro cibo pretium ab eis exigebat!
«Praeterea», inquit patruus, «accepi, quamquam vix credo, summum eorum ducem, quem praesidem vocant, unumquemque cogere ut pro agro in quo habitat, pro omnibus rebus suis, immo pro ipsa sua vita singulis annis tributum ei solvat!» (Ita ille vectigalia intellegebat.) «Sub tali lege nos vivere posse non arbitror.
«Cum bellum exortum est, occasionem nobis datam esse putavimus; iam enim acceperamus Magnos Cultros inter se belligerare propter dissensionem de servis. Dicebatur summus dux in una terrae parte servitutem permisisse, in altera vetuisse, atque inde tantas simultates ortas esse ut ad arma descenderent. Quid in hac fama veri esset, nesciebamus.
«Aliquanto antequam illa perturbatio orta est, quidam viri precibus dediti ad nos venerant. Septimum quemque diem sanctum habebant. Eo die in aedem ad eum usum exstructam conveniebant, ut carmina canerent, preces funderent atque de Magno suo Arcano loquerentur. Ego numquam talibus coetibus interfui. Audivi eos magnum quendam librum habere, e quo recitarent.
«Omnibus testimoniis ab aliis hominibus albis quos noveramus plurimum differebant; nam reliqui nullum eiusmodi diem observabant, nec umquam eos precari comperimus, nec nobis de Magno suo Arcano quicquam narraverunt.
«In bello duces habent et praefectos bellicos variis honorum gradibus distinctos. Milites gregarii velut grex antiloparum ad hostem aguntur. Quoniam ita non sua sponte neque propria virtute, sed coacti pugnant, nulla adversus tales hostes insignia virtutis bellicae, quae coup appellant, nobis adscribimus. Unus bellator in locis asperis magno eorum exercitui multum mali inferre potest.»
Ex hoc cum patruo sermone primam certam de hominibus albis notionem accepi.
Quindecim annos nondum expleveram, cum patruus sclopetum silice ignem elicientem mihi dono dedit. Cum iam «ferrum arcanum» et «terram fragorem edentem», sive «carbonem in pulverem redactum», ut vocabatur, possiderem, novae me cogitationes incesserunt. Omnia belli carmina quae ab infantia audiveram cum heroum suorum imaginibus in memoriam redibant. Videbar mihi plane alius factus esse: puer iam vir evaseram!
«Iam aetate satis provectus sum», mecum dicebam; «patruum orare debeo ut me in proximam suam expeditionem bellicam ducat. Brevi inter homines albos ire potero, quotiens voluero, atque patris fratrumque meorum sanguinem ulcisci.»
Iam Magni Arcani favorem precibus invocare coeperam. Vix dies praeteribat quin aliquid e praeda venationis ei offerrem, ne mihi iratus esset. Nostri interdiu me raro conspiciebant; in solitudine enim vires quibus egebam reperiebam. Per silvas incertis itineribus palans viam mihi quaerebam et locum viri inter viros occupare statueram. Pueriles mores paulatim recedebant, quibus gravitas quaedam tristis et tacita animi constantia succedebat.
Ne cogitatio quidem amoris consilia mea impediebat. Vago quodam somnio prospiciebam diem quo, fama virtutis parta et aquilae pennis meritis, pulchram puellam olim amore captus peterem.
Quodam die, dum solito more venatum abessem, duo peregrini e Civitatibus Foederatis castra nostra adierunt. Audacter fines septentrionales transgressi erant. Indigenae quidem erant, sed vestibus hominum alborum induti. Feliciter eo tempore cum sclopeto aberam.
Pater meus, duce quodam Indigena comitatus, post multorum dierum investigationem nos tandem reppererat. Una cum iis qui caedi aut proeliis quae eam secuta sunt interfuerant, Davenporti in Iova in carcere inclusus fuerat; ibi a primis illarum regionum missionariis, doctoribus Williamson et Riggs, eruditus et ad fidem Christianam conversus est. Supplicio damnatus erat, sed inter eos numerabatur contra quos nullum certum testimonium delicti repertum est, quique tandem a praeside Lincoln venia donati sunt.
Custodia liberatus cum ad novam prope Missurium sedem genti attributam redisset, mox intellexit vitam in agris a magistratibus assignatis et corporis et animi corruptelam secum ferre. Itaque cum nonnullis aliis statuit more hominum alborum victum sibi quaerere. Invito igitur administratore, stationem illam reliquerunt, omnibus subsidiis publicis renuntiaverunt, atque iuxta Magnum Sioux flumen agrum lege Civitatum Foederatarum, quae colonis agros possidendos dabat, sibi acceperunt.
Postquam ibi domicilium constituerat, filium amissum quaerere desideravit. Illis temporibus fines transire res periculosa erat; caritas tamen Christiana eum ad tale periculum subeundum impulit. Duce perito sibi comparato tandem per vastam solitudinem ad nos pervenit.
Ego vero, cum redirem, ne suspicabar quidem aliquid insoliti mihi eventurum esse. Dum ad castra venationis praeda humeris imposita appropinquarem, ne minima quidem praesagitione admonebar vitam meam silvestrem subito abruptam iri meque in vitae genus mihi adhuc ignotum transiturum esse.
Ubi primum in conspectum veni, pater meus, qui longam patrui narrationem de prima mea vita atque institutione patienter audiverat, animo penitus commotus est. Filii amplexum vehementer cupiebat, quem modo didicerat iam hoc sibi vitae propositum constituisse, ut patris sanguinem ulcisceretur. Pater ille amantissimus intra tabernaculum manere atque filium venientem spectare non potuit; itaque obviam mihi processit. Patruus quoque surrexit, ut fratrem comitaretur et ab omni periculo tutum praestaret.
Ardebat mihi facies insolita animi perturbatione, cum hominem vestibus qualibus Magni Cultri utebantur indutum una cum patruo mihi obviam venire viderem.
«Quid hoc sibi vult, patrue?»
«Mi puer, hic pater tuus est, frater meus, quem mortuum lugebamus. Te quaesitum advenit.»
Tum pater addidit: «Gaudeo filium meum validum et fortem esse. Fratres tui rationem vitae hominum alborum secuti sunt; ego veni ut tu quoque hanc novam vivendi rationem discas. Cupio enim te bonum virum evadere.»
Vestimenta mihi quaedam more civili confecta attulerat. Primo vestes ab hominibus, quos tam acerbe oderam, confectas induere vehementer recusabam. Sed cum reputarem eos patrem fratresque meos non interfecisse, animum mutavi atque illas vestes indui.
Paucis post diebus iter in Civitates Foederatas suscepimus. Mihi videbar mortuus esse atque ad Terram Spirituum proficisci; nam omnes veteres animi mei opiniones novis cedere debebant, totaque vita futura longe aliter quam praeterita instituenda erat.
Nihilominus miranda quaedam hominum alborum inventa videre cupiebam. Cum ad castellum Totten pervenissemus, omnia oculis curiosis et animo ad mira fingenda prompto contemplabar.
Pater oblitus erat mihi dicere «navem ignis per montes ambulantem» apud oppidum Jamestown suam habere viam, atque quovis momento apparere posse. Dum equulos adaquabam, repente e collibus haud procul positis sonitus quidam acutissimus atque insolitus exauditus est. Equuli erectis capitibus aures intendere coeperunt; mox fremitu edito per campos aufugerunt. Ego quoque territus, in tergum unius insilui et summa celeritate effugi. Serena dies erat; unde tam terribilis, tamquam non terrenus, sonitus oreretur conicere non poteram.
Ipse orbis terrarum mihi in duas partes disrumpi videbatur!
Collem ascendi eodem tempore quo tramen apparuit. «O!» mecum dixi, «haec profecto navis illa ignea est quae per montes ambulat, de qua audivi!» Tum equulos retro egi.
Pater meus cotidie mane e Bibliis legere et unam hymni sacri stropham canere solebat. Complures iam dies summo mane cum sclopeto foras ire solebam; tandem vero, cum egredi pararer, me retinuit iussitque exspectare.
Audiebam summa admiratione. In hymno nomen Iesu pronuntiabatur. Quid eo nomine significaretur non intellegebam; tum pater mihi exposuit Iesum Filium Dei esse, qui in terram venisset ut peccatores servaret, seque propter ipsum me quaesitum venisse. Hic sermo animo meo penitus insedit.
Autumno iam provecto ad vicum civium Flandreau in Dakota Meridionali pervenimus, ubi pater meus et nonnulli alii inter homines albos habitabant. Ibi vitae meae silvestris finis fuit, atque dies in schola agere coepi.