Vulgo creditur apud indigenas huius terrae liberos nullo certo disciplinae ordine institui. Nihil autem a veritate longius abest. Omnes huius populi antiqui mores divinitus constitutos esse credebant; eos vero qui ad puerorum institutionem pertinebant religiosissime servabant, atque ita a maioribus ad posteros tradebant.
Parentes, dum partus exspectabatur, communi studio id agebant, ut nascituro quidquid optimum ex longa maiorum serie acceperant impertirent. Mulier gravida unum saepe ex clarissimis suae familiae gentisque viris deligebat, quem infans suus imitaretur. Huius herois memoriam cotidie animo repetebat; res ab eo gestas, praeclara facinora audacesque conatus e traditione colligebat, atque secum sola identidem recensebat. Quo altius haec animo imprimerentur, hominum congressus vitabat.
Quantum poterat se ab aliis segregabat; sola per loca remota vagabatur, non temere, sed ut magnifici pulchrique locorum prospectus animum suum penitus commoverent.
Credebant etiam Indigenae quaedam animalium genera singularia dona infanti nondum nato conferre, alia autem tam gravem atque adversam vim habere, ut monstrum nasceretur. Labrum fissum plerumque lepori adscribebatur: leporem enim matrem incantavisse et suam ipsius speciem infanti indidisse dicebant. Quin etiam quarundam bestiarum carne praegnantibus vesci vetitum erat, quod ex ea ingenium aut corporis lineamenta nascituri mutari putabantur.
Vix ille futurus bellator in lucem editus erat, cum carminibus ad somnum invitantibus excipiebatur, quae mirabiles venationum bellorumque res narrabant. Quae ante partum matris animum penitus occupaverant, ea nunc ab omnibus circa infantem in verba convertebantur; ille tamen neque laudis neque gloriae stimulis adhuc moveri poterat. Futurus gentis suae defensor appellabatur, a cuius virtute atque sollertia suorum vita aliquando penderet.
Sin puella nata erat, hanc statim tamquam futuram generosae stirpis matrem alloquebantur.
In carminibus venatoriis praecipuae ferae inducebantur, quae ad puerum ultro venirent corporaque sua in gentis eius alimentum offerrent. Animalia ei amici habebantur; de iis quasi de gentibus hominum loquebantur, interdum quasi de consobrinis, avis atque aviabus. Nec minus plena ingenii erant amatoria carmina in cunabula conversa: in his procorum partes saepe ferae humana voce loquentes agebant, puellae autem formosae mustela aquatili aut cerva effingebantur.
Iam a teneris annis puer Dakota munus sibi sumebat maiorum gentisque suae fabulas servandi posterisque tradendi. Singulis fere vesperis pater aut mater vel aliquis ex avis narrabat fabulam veterem, interdum rem vere olim gestam; puer interea ore hianti oculisque fulgentibus audiebat. Postridie vesperi idem plerumque ipse referre iubebatur.
Si parum celer ingenio erat, diu cum hac exercitatione laborabat; plerumque tamen puer Indigena attentus auditor et memoria bona praeditus est, itaque narrationes satis accurate discebantur. Tota familia auditores eius erant, a quibus modo reprehendebatur, modo plausu excipiebatur.
Huiusmodi disciplina et mentem pueri erudit et ad magna aspirare incitat. Imago futurae suae vitae tam clara tamque vehemens ei obversatur, ut animum penitus rapiat. Quidquid discendum est, discat necesse est; quaecumque vero ad vere magnum virum efficiendum requiruntur, ea sibi comparare debet, etiamsi pericula atque aerumnas subire cogatur. Tali studio flagrabat iuvenis Indigena, acri ingenio et animo forti praeditus.
Iam a prima aetate didicit solus vagari nec solitudinem timere aut aegre ferre.
Multi existimare videntur omnem illam Indigenarum sollertiam natura ingenitam atque hereditate acceptam esse. Falluntur. Patientia illa atque animi constantia exercitatione comparantur; nec nisi usu perpetuo silvestris vitae artes quisquam perfecte discit. Nec corporis exercitatio nec victus moderatio neglegebatur. Memini mihi iusculum e carne bubula factum aut ullam potionem calidam interdici solitum. Ius senibus reservabatur. Iuvenibus autem in universum praeceptum erat, ne cibos nimis calidos sumerent neve multam aquam biberent.
Patruus meus, qui ad quintum decimum aetatis annum me instituit, disciplina severus erat et docendi peritus. Mane, cum e tabernaculo exirem, dicebat: «Hakadah, omnia quae videris diligenter considera.» Vespere vero, postquam redieram, per horam fere me interrogando exercere solebat.
«Qua in parte arborum cortex pallidior est? Qua ex parte rami magis aequabiliter dispositi sunt?»
Iubebat me omnes aves commemorare quas interdiu novas conspexissem. Nomen eis dabam aut e colore aut ex rostri figura, ex cantu, ex nidi specie situque, denique ex quavis nota quae mihi peculiaris visa erat. Saepe, ut fatear, ridiculos errores faciebam. Tum ille verum cuiusque nomen plerumque docebat; interdum tamen recte divinabam, quod summis laudibus prosequebatur.
Ubi paululum adoleveram, octo videlicet aut novem annos natus, altius in hanc naturae cognitionem me ducebat. Sic, exempli gratia, interrogabat:
«Unde scis in illo lacu pisces esse?»
«Quia meridie ex aqua prosiliunt, dum muscas captant.»
Ad tam promptam sed levem responsionem subridebat.
«Quid putas significare lapillos illos in aqua tenui in unum congestos? Quis illas pulchras lineas incurvas in harena fundi duxit, quis parvos harenae tumulos fecit? Ubinam aves quae piscibus vescuntur reperias? Num ad rem pertinent rivus lacum iniens et aqua ex eo effluens?»
Non exspectabat ut statim omnibus tam multis quaestionibus recte responderem; hoc potius spectabat, ut omnia diligenter animadverterem atque naturam attente investigare discerem.
«Hakadah», aiebat, «imitare lupum, quem shunktokecha vocamus. Is etiam si subito territus fuga sibi consulit, antequam in ultimas latebras se recipiat, paulisper consistit ut hostem iterum aspiciat. Sic et tu quidquid videris iterum inspicias.
«Praestat animalia ita observare ut te ipsa non sentiant. Ita ipse et amores et rixas eorum spectavi, multa etiam arcana cognovi. Semel occultus certaminis spectator fui, quo duo ursi grisei cum tribus bisontibus acerrime conflixerunt. Temerarium sane pro ursis facinus! Erat enim mensis quem Fragarum Lunam vocamus, quo bisontes cornua sua acuere atque polire solent, ad cruenta inter ipsos proelia parati.
«Hoc te moneo, fili: ad specum ursi grisei numquam a fronte accedas; a tergo furtim adrepas, deinde sagum aut lapidem ante specus ostium proicias. Non solet ille statim irruere, sed primum caput protendit et auscultat; tum lentus ac paene neglegens exit atque super clivulum ante cavernam posterioribus innixus pedibus considit, priusquam impetum faciat. Dum ita pectus ostendit, cor eius telo pete.
«Aeque tranquillus esto atque ipsa fera.» Sic me docebat quomodo bestiarum dolos meis consiliis eluderem, atque adversus earum insidias instruebat.
«In venando», pergebat, «mores animalis quod persequeris tibi duces erunt. Memento alcem in paludibus locisque depressis, aut inter montes excelsos prope fontem lacumve, triginta interdum sexaginta dies eodem fere in tractu manere. Ceterae magnae ferae assidue loca mutant, praeter cervam verno tempore, quam tum cum hinnulo facile invenias. Ubi vel minimum indicium praesentiae cervae aut hinnuli animadverteris, loco apto te abde atque fistula ex betula facta, qua vocem cervae imiteris, eam convoca.
«Quaecumque primum vocem audierit, mox in propinquum accedet. Cave tamen diligentissime, ne, dum hinnulum simulas, ipse a magna quadam fele silvestri tamquam hinnulus capiaris: nam vocem cervae eiusmodi ferae optime agnoscunt.
«Si quando ursus aut felis silvestris tibi negotium facessat, hoc est si te aggressura videatur, fac ut plane intellegat te ipsam vidisse et consilia eius perspexisse. Quod si ad apertum certamen imparatus es, una fere via superest qua eam in fugam vertas: longam sudem praeacutam hastae loco sume atque in feram impetum fac.
«Nulla fera tali impetui resistet, nisi in angustias compulsa iamque vulnerata fuerit. Hae bestiae saevissimae arma maiorum animalium usitata, cornua dico, plerumque reformidant; ea si praelongis acutisque cuspidibus horrent, in aperto confligere non audent.
«Unum excipiendum est: lupus canus, si fame urgetur, ferociter invadit. Sed audacia luporum ex multitudine pendet; qua in re hominibus albis similes sunt. Unus lupus aut duo hominem numquam adorientur. Armentum bisontium consternant ut vitulos rapiant; in greges dorcadum ruunt, quod hae se tueri nequeunt; hominem autem aggredi semper cavent.»
Huius generis erant praecepta patrui mei, qui tum inter gentis suae venatores praestantissimos late celebrabatur.
Omnes pueros adversas res sine querela ferre oportebat. Nam in bello, quale apud nostros gerebatur, iuvenis et corpore exercitatissimus et ad omnem inopiam ferendam assuetus esse debebat. Duos tresve dies sine cibo potuque ita exigere debebat ut nullum debilitatis signum daret; diem noctemque sine requie currere; per regiones invias atque incultas neque interdiu neque noctu de via aberrare. Haec recusare non poterat qui bellator fieri cupiebat.
Interdum patruus ante lucem me expergefaciens provocabat, ut cum ipso totum diem ieiunarem. Provocationem accipere necesse erat. Carbonis pulvere vultus nostros denigrabamus, ut omnes pagi pueri scirent me eo die ieiunare. Tum parvuli illi tentatores vitam mihi tam miseram faciebant, ut nihil optarem ardentius quam ut sol misericors post occidentales colles tandem se conderet.
Vix meminisse possum quo primum tempore severus ille magister super caput meum, dum altissimo somno sopitus iacebam, repentinos bellicos clamores emittere coeperit. Exspectabat ut statim mente integra exsilirem, paratus quodlibet telum corripere et ipse acuto ululatu respondere. Quod si somnolentus aut metu perturbatus nescirem quid agerem, me irridebat atque aiebat numquam fore ut hostibus cutis capitis mei magno constaret.
Saepe rationem mutabat: dum adhuc dormiebam, extra tabernaculum sclopetum subito displodebat, simulque dirissimos clamores tollebat. Paulatim huic quoque rei assuefactus sum.
Cum nostri ad bellum proficiscerentur, novos bellatores ante pugnam omni modo probare solebant. Velut, si iam castris hostilibus appropinquaverant, tirones ad aquam petendam deligebant, varia deinde eis imperabant quibus virtutem suam comprobarent. Eadem ratione patruus meus, cum in ignoto loco post solis occasum castra posuissemus, me aquatum mittebat.
Fortasse regio illa feris plena erat, et, quod ego scire non poteram, speculatores ex gentibus nobis infestis in ipso vicino delitescere poterant.
Numquam tamen recusabam: id enim ignaviae indicium fuisset. Per silvam caute procedebam, situlam in aquam demittebam, deinde celeriter, sed quam potui tacitissime redibam, feli similis, ne ullum strepitum excitarem. Puerili aetate quotiens ramulus aridus fragore frangebatur aut noctua procul ululabat, cor mihi palpitabat, donec tandem ad tabernaculum nostrum pervenirem. Tum fortasse patruus diceret: «Euge, Hakadah, vere bellator es!» Sed continuo aquam pretiosam e situla effundebat meque iterum aquatum ire iubebat.
Quid tum animi mihi fuerit, vos ipsi existimate! At ego vir fortis fieri tam cupiebam quam puer albus magnus iuris consultus, vel etiam Civitatum Foederatarum praeses, fieri cupit. Itaque tacitus situlam tollebam atque eandem per tenebras viam relegere conabar.
Inter haec nec mores nec honestas neglegebantur. Iubebar maiores natu, senes praesertim, observanter colere. Nec mihi licebat disputationibus eorum interesse aut coram eis loqui, nisi rogatus. Severissima erat apud Indigenas sermonis et congressus disciplina; inter alia iubebamur neminem honore dignum nomine proprio aperte appellare. Qui reverentiam ostendere volebant, cognationis potius nomen aut honestam aliquam appellationem adhibebant.
Docebamur in egenos liberales esse et Magnum Arcanum religiose venerari. Religio totius institutionis Indigenarum fundamentum erat.
Etiam nunc in memoria teneo quaedam blanda monita castigationesque quibus avia mea bona uti solebat. «Animo fortis esto; patienter fer», saepe aiebat. Narrabat mihi de iuvene quodam duce, cuius ira tam impotens erat ut eam regere non posset. Hic olim ira incensus feminam occidere conatus est; quam ob rem sui ipsius homines eum interfecerunt atque insepultum ignominiae causa reliquerunt, corpore tantum herba viridi contecto. Si quando ego iracundia abreptus eram, dicebat:
«Hakadah, te ipsum rege, ne illi iuveni similis fias, de quo tibi narravi, neve sub viridi stragulo iaceas!»
Olim nullo iuveni tabaco quovis modo uti licebat, nisi iam bellator probatus insignique facinore clarus esset. Si quis, antequam ad viginti duos vel tres et viginti annos pervenisset atque fortis vir agnosceretur, uxorem ducere quaereret, irrisioni habebatur, quasi parum honeste institutus. Oportebat eum etiam in venando peritum esse; nemo enim apud Indigenas bonus maritus esse potest nisi multam venationis praedam domum affert.
Haec omnia ad institutionem nostram, quae silvestri vitae nos praeparabat, pertinebant.