I. AD DIEM FUMOSUM
Dies Fumosus, quem Anglice Smoky Day vocabant, apud nostros memoria historiarum fabularumque antiquarum longe celebrabatur. Ipse velut liber vivus erat, ex quo mores resque gestas gentis suae discere posses. In eius supellectile complures erant fasciculi brevium bacillorum, incisuris notati et variis coloribus picti. Alter fasciculus numerum annorum quibus ipse vixerat continebat; alter ex bacillis constabat, quorum singuli singulas res memoria dignas significabant, incisis notis, quibus numerus annorum ab unoquoque eventu elapsorum adnotabatur. Ita designaverat annum quo innumerabiles stellae de caelo decidisse visae erant, atque quot deinde hiemes transissent; item alium quo sidus crinitum apparuerat. Ab eiusmodi caelestibus portentis clades maximas victoriasque gentis suae numerare solebat.
Eius autem narrationes nonnullas, quas ex ipsius ore audivi, pro viribus repetam. Quodam die ad eum adii tabaci paulum et aquilae pinnam ferens, non ut eius quasi commentarios pretio mercarer, sed sperans fore ut de egregiis maiorum nostrorum facinoribus olim editis aliquid mihi narraret.
Senex procera et ampla corporis statura me solita comitate excepit atque ob munus gratias egit. Etiam nunc, quoties occursum illum memoria repeto, et magnitudo corporis et sermo tardior et comitas morum mihi ante oculos versantur.
«O Ohiyesa!» inquit, «mi parve bellator (nam bellator aliquando eris), id ipsum intellego ex eo quod magnas maiorum tuorum res audire cupis. Praeclarum hoc signum est; neque enim invitus tales historias narro ei quem futurum virum fortem auguror. Nolo quidem mollibus verbis te quasi ad somnum mulcere. Sed novi quae paterni tui maiores gesserint: inter fortissimos nostrae gentis et olim fuerunt et adhuc habentur.»
«Quod ut tibi persuadeam, narrabo quid ante viginti annos in familia avi tui paterni acciderit.»
«Duo eius fratres ab adulescente quodam eiusdem agminis, invidia incenso, interfecti sunt. Caedes illa nulla iusta causa perpetrata erat; itaque omnes viri fortes adulescentem morte puniendum censuerunt. Sed cum ad avum tuum hoc consilium delatum esset, respondit se reliquosque fratres indignum ducere ut tam scelesti hominis sanguine se contaminarent; ceteri autem de illo, quod iustum arbitrarentur, statuerent.»
«Hi viri principes inter bellatores Sioux erant, nec quisquam eorum virtutem umquam in dubium revocaverat. Tamen, cum tantam iniuriam ab improbo homine accepissent, ne attingere quidem eum voluerunt. Ecce, puer, certissimum verae fortitudinis experimentum! In tanta calamitate animum in potestate retinere sibique imperare firmi pectoris est.»
«Audivisti sine dubio de Tonitru Tinniente seniore, quem Jingling Thunder appellant; eius virtutem omnes qui ad Lacus habitant norunt. Is gloriam, ut dicere solemus, ‹in hostium portis› quaerebat. Magnum Arcanum illi singulariter favebat, quod dicto audiens erat.»
«Multis ante hiemibus proelium ingens commissum est, in quo Tonitrus Tinniens prima virtutis insignia adeptus est. Hoc quadraginta hiemibus ante multas stellas cadentes accidit; illae autem viginti hiemibus post adventum sacerdotis albi nigra veste induti visae sunt, et quattuordecim hiemibus antequam nostri triginta tentoria gentis Sac et Fox penitus delerent. Huius quidem rei bene memini, nam quinquaginta iam hiemes ab ea transierunt. Sed bacillos meos iterum numerabo.»
Haec locutus Dies Fumosus fasciculum bacillorum diversis coloribus distinctum protulit, quorum singuli circiter quinque pollices Anglicos longi erant. Ipse numeravit, deinde mihi dedit ut rationem eius examinarem.
«Tibi vero,» perrexit, «minime cordi est quot hiemes effluxerint: iuvenis es, res ipsas factaque hominum tantum scire cupis. Multi sane anni ab eo facto, quod narraturus sum, praeterierunt; nihilominus nostri etiam nunc eadem animi alacritate de illo loquuntur ac si heri gestum esset. Etenim memoria fortium virorum numquam apud gentem nostram interit.»
«Tum nostri orientalem Mississippii ripam incolebant, paulo infra eum locum ubi nunc Imnejah-skah, id est Rupes Alba, urbs quae Sancti Pauli dicitur in Minnesota, sita est. E Mille Lacs discedentes complures vicos condiderunt; postremo in eo loco consederunt, unde singulae tribus paulatim in diversa discesserunt. Ibi maximum omnium, quorum memoria extat, proelium commissum est. Uno die integro pugnatum est, Sacis et Foxis et Dakotis adversus Ojibvas coniunctis.»
«Bellator quidam ex gente Sac et Fox ad Sioux venit, more sollemni fistulam tabaco refertam offerens, qua ad communem hostem universis copiis oppugnandum invitabat. Dakotarum viri fortes simili ritu statim se paratos esse significaverunt. Cum convenisset ut ad flumen Sanctae Crucis copiae coirent, nulla mora interposita ad magnum agmen bellicum comparandum se contulerunt.»
«Erant apud nostros multi spectatae virtutis bellatores, quorum nomina omnium ore celebrabantur; omnes autem iuvenes qui aetatem habebant idoneam illos imitari studebant. Cum tirones ex singulis castris atque ex omnibus fere tentoriis exirent, matres sorores avique atque aviae carmina ad animorum fortitudinem excitandam canebant.»
«Inter has anus quaedam maxime conspiciebatur. Cum uno tantum nepote vivebat; ceteri omnes, qui amplam olim familiam constituerant, tribus diversis temporibus ab Ojibvarum agminibus interfecti erant.»
«Quicumque cantum eius audiebant, miseratione commoti ad eam respiciebant. Nemo enim ignorabat ex tota illa Dakotarum manu anum cum nepote solos superesse; carmen autem ostendebat dilectissimum puerum iam ad aetatem militarem pervenisse cum expeditione profecturum, ut caesorum suorum iustam ultionem peteret. Hic erat Tonitrus Tinniens, qui etiam ‹Postremus Parvus› familiariter appellabatur. Quaedam familiae suae monumenta, clavas scilicet et hastas bellicas, secum ferre videbatur.»
«Carminis senilis haec fere sententia erat:»
Perge, Tonitrus Tinniens, fortis mi!
Argenteam per semitam
fulgentem illam cerne viam.
Sed, fili, memor esto quam miserum sit
post iuvenes omnibus ereptis
solum superstitem vivere.
Nomen nostrum stirpemque restitue!
* Lactea Via, quam Dakotae iter esse putabant quo mortuorum bellatorum animae proficiscerentur.
«Saci autem atque Foxi eo die tam audaces tamque victoriae certi erant, ut peterent a Sioux ut soli primum cum hostibus congrederentur: tum demum socii spectarent quam fortiter Saci Foxique dimicarent. Nostri assensi sunt atque in collibus consederunt, unde pugnam sociorum cum Ojibvis spectarent. Pari fere Marte diu certatum est, neque facile apparebat utri superiores essent. Tonitrus Tinniens iuvenis spectandi impatientissimus erat; aegre contineri poterat quin in hostes ipse incurreret.»
«Tandem clamor ingens sublatus est; Saci Foxique multis suorum amissis terga vertere videbantur. Tum Sioux in aciem descenderunt atque iam victoriam sibi parabant, cum nova auxilia ab aquilone Ojibvis advenerunt. Huc usque Tonitrus Tinniens inter primos dimicaverat atque saepius comminus cum hostibus conflixerat. Sed inopinatus hic impetus recentium copiarum Dakotas, iam laboribus aliquantum fessos, perturbavit.»
«Praeterea sociis Sacis Foxisque iusserant in collibus consistere, membra defessa quiete reficere atque ex amicis Sioux discere quomodo pugnandum esset; nullum igitur ex ea parte auxilium exspectabant.»
«Tum dux quidam Ojibvarum ingenti vi in Dakotas impetum fecit. Huic Tonitrus Tinniens obviam cucurrit. Dux ille apud suos superbe clamavit hinnulum sibi tenerum occurrisse, quem interficere sibi soli gloriam reservaret. Tonitrus contra respondit ursum illum senem, de quo toties audivisset, nunc denique se invenisse, nec tamen ullius auxilio opus esse ut eum vinceret.»
«Vir ingens securim bellicam super iuvenis caput vibravit; at ille fulminis celeritate in latus se subduxit eodemque momento hasta adversarium ad cor usque transfixit. Dux Ojibvarum, extremo edito clamore, mortuus concidit. Eius casu animus hostium cecidit, victoria autem Tonitri Tinnientis vires Dakotarum excitavit; qui confestim occasionem secuti inimicos e finibus suis expulerunt.»
«Haec Tonitro Tinnienti prima belli gloria fuit; maiora postea virtutis facinora edidit. Ab eo ortum duxit illustris quaedam Sioux manus, cui etiam pater tuus, Ohiyesa, adnumerabatur. Nomen eius multis magnis rebus gestis coniunctum profecto audivisti. Quamquam acer erat in bello, patientissimus tamen in pace fuit; neque umquam cum ullo suae gentis homine rixatus esse dicebatur.»
Eam noctem diu vigilans traditam mihi historiam memoriae mandavi. Postero die sodali meo Parvo Iride gloriatus sum, quod primam a sene fabularum custode institutionem accepissem. Ille autem respondit:
«Ego malim Weyuham magistrum habere. Eum plura quam omnes ceteros meminisse puto. Cum Weyuha de proelio narrat, rem ipsam oculis videre tibi videaris, quin etiam ululatum bellicum audire potes!» Haec summa cum admiratione dicebat.
«Id quidem amici eius praedicant,» indignans respondi; «qui vero non sunt amici aiunt eum multos in aciem introducere qui ibi numquam fuerint.» Ferre enim non poteram ut quisquam Diei Fumoso, magistro meo, par haberetur.
Antequam ad eum rursus venirem, Uncheedah avia frustum cervinae carnis delicatissime assae magistro diligenter paraverat; gloriabar autem quod, antequam ille fabulam ordiretur, aliquid boni cibi ei afferre poteram.
«Hau!» inquit senex me salutans. «Iam igitur, Ohiyesa, incepisti? Vestri enim maiores tam epulis instruendis quam bellis gerendis semper inclaruerunt.»
Postquam tenera carne satis se refecerat, cultrum in terram iterum atque iterum defigens detersit atque in vaginam reposuit; deinde hilari animo narrandi initium fecit:
«Haud multis ante hiemibus Wakinyan-tonka, summus ille sacrae medicinae peritus, caeleste quoddam visum accepit. Quare agmen militum in fines Ojibvarum profectum est; aderant tres ex vestra familia fratres, omnes et bello et venatu egregii.»
«Septem deinceps proelia commissa sunt antequam domum redire statuerunt. Complures ex hostibus scaphas cortice betulaceo factas ceperant, totaque manus Mississippio flumine secundo laeta et de prospere gestis rebus exsultans devehebatur.»
«Sed nocte quadam dux agminis infaustum aliquid instare nuntiavit. Postero die nemo navium agmen primus ducere volebat. Tandem fratrum natu minimus dixit sibi mortem non timendam videri, quae eo tempore adveniret quo minime exspectaretur; se primum iturum ultro obtulit.»
«Hic iuvenis domi pulchram virginem reliquerat, cuius opera acu subtilissime facta pharetra eius ornabatur. Ipse et forma insigni et egregia virtute praeditus erat.»
«Prima luce scaphae iterum in magnum flumen deductae sunt. Omnia silebant; paucae tantum aves canere incipiebant. Vix sol ab oriente inter arborum cacumina emerserat, cum subito ex vicina ripa bellicus clamor erupit et imbrem sagittarum secum tulit. Scaphae betulaceae telis perfossae sunt, multaeque inter tumultum eversae.»
«Iniquissimo loco nostri pugnabant: nulla erat latebra, nervi arcuum et sagittarum pinnulae madebant. Ojibvae animosi hoc commodum cernentes magis magisque instabant; nostri tamen, partim aquis demersi partim emergentes, adeo acriter restiterunt ut hostes tandem recedere cogerentur. Tristis tamen illa dies Wahpetonensibus Sioux fuit; omnium vero miseranda maxime Winonae sors!»
«Stella Matutina, iuvenis eius amatus, qui eo mane navium agmen duxerat, inter occisos erat. Biduo bellatores Sioux in flumine corpora suorum quaesiverunt; illius tamen corpus inveniri non potuit.»
«Interea domi mala quaedam ostenta animos omnium sollicitaverant. Winona, filia maior natu summi ducis, aliquando sola scapham ex cortice betulaceo conscendit et Mississippium adverso flumine remigavit, nunc in undas circumfusas, nunc in caelum caeruleum supra se intuens.»
«Visa est sibi procul audire iuvenes qui more procantium amatorias voces edebant, sicut noctu solent cum ad amatae virginis tabernaculum accedunt; optime autem noverat Stellae Matutinae vocem! Num illum inter ceteros vocantem non agnosceret? Itaque intentius auscultabat et oculos in caelum sustulerat, dum levis scapha leniter adverso flumine ferebatur.»
«Heu miseram Winonam! Sex tantum grues harenarias aspexit, quas tam alte sub caelo circumvolitantes cerneres vix culicibus maiores. Ad orientem volabant, quo omnes mortuorum spiritus abeunt. Quasi vox quaedam intus ei dixit: ‹Illae sunt animae nonnullorum Sioux bellatorum; in iis etiam Stella Matutina est!› Oculis aves sequebatur per orbes volatus quasi longa catena conexos.»
«Subito oculos deiecit. ‹Quid hoc est?› desperans exclamavit. Corpus Stellae Matutinae erat, quod flumen deferebat; super aquam fluitabat pharetra quam ipsa suis manibus ornaverat, nunc eius cruore infecta.»
«‹O Magnum Arcanum! Cur puellam miseram ita affligis? Sine me cum Stellae Matutinae spiritu abire!›»
«Vesper aderat. Pallida luna ab oriente oriebatur, claraeque stellae fulgebant. Eadem hora speculator e bello reversus tristissimum nuntium attulit, totusque vicus luctu completus est; Winonae autem spiritus iam avolaverat. Nemo eam postea umquam conspexit.»
«Satis hodie, mi puer, audivisti. Cras iterum venire poteris.»
II. PUER LAPIDEUS
«Ho, mita koda!» id est «Salve, amice!» Sic me tertio die in suum tabernaculum ingredientem Dies Fumosus salutavit. «Spero te,» perrexit senex ille sapiens, placide subridens, «post historiam heri narratam non per quietem somniavisse te in aquis cum Ojibvis pugnare.»
«Minime,» modeste respondi; «sed contra optabam ut sol paulo celerius iter conficeret, quo maturius ad te aliam historiam auditum redirem.»
«Age igitur. Hodie narrabo tibi fabulam ex eo genere quod apud nos narrationes mirabiles sive commenta veterum vocantur. In his viri feminaeque res efficiunt quas mortales communes efficere omnino non possunt. Interdum vero ne homines quidem plane sunt, sed naturam partim humanam partim beluinam, vel humanam simul ac divinam, participant. Hoc te praemonitum volo, ne dum narro quaestiones interponas neve, cum personae fabularum sibi ipsis interdum parum constare videantur, animo confundaris.»
«Erant olim decem fratres, qui cum unica sorore vivebant, virgine sedecim aestates nata. Illa acu pingendis ornamentisque faciendis peritissima erat; fratres autem omnes pharetras habebant arcusque pulcherrime aculeis hystricum distinctos. Illi sororem carissime diligebant et benignissime tractabant; haec vicissim fratres amore singulari complectebatur, atque eo officio, ut domum eorum curaret, libenter fungebatur.»
«Magni venatores erant, neque fere umquam interdiu domi manebant; vesperi autem revertentes quidquid venando passi aut gessissent sorori narrare consueverant.»
«Quadam nocte singuli, ut solebant, cum venationis praeda domum redierunt; unus aberat, natu maximus. Ceteri putabant eum aut cervum longius a tabernaculo persecutum esse aut plures feras cecidisse quam facile referre posset; soror autem praesagiebat gravem aliquam calamitatem illi accidisse. Paulo tamen solacio ei fuit quod secundus natu frater pollicitus est se prima luce absentem quaesiturum esse.»
«Itaque altero die ille ad quaerendum fratrem abiit, dum ceteri, ut mos erat, venatum proficiscuntur. Ad vesperum omnes incolumes domum venerunt praeter eum qui fratrem quaesiverat. Tum tertius natu alios quaesitum profectus est neque ipse rediit. Ad hunc modum fratres omnes singulatim evanuerunt, sorore tandem sola relicta.»
«Virgo ingenti maerore affecta est. Ubique errabat, lacrimans fratresque vestigans; nusquam eorum ullum indicium reperire potuit. Aliquando secundum rivulum amoenissimum ambulabat, cuius aqua limpida quasi ridens et canens leniter labebatur. In fundo calculos fulgentes perspiciebat; unus autem adeo pulcher oculis lacrimis offusis visus est, ut inclinata eum sustulerit atque intra vestem e pellibus factam in sinum demiserit.»
«Tum primum post tantas aerumnas sui dolorisque oblita est.»
«Domum aliquando reversa multo laetior erat quam antea fuerat, neque tamen causam reddere poterat. Postridie ad eumdem rivuli locum, ubi calculum invenerat, rediit; tum ad ripam obdormivit. Experrecta infantem pulcherrimum in sinu suo iacentem conspexit.»
«Puerulum sustulit atque identidem osculata est. Puer erat; sed adeo gravis ut saxo similis esset. Itaque ‹Puerulum Lapideum› eum appellavit. Nec iam virgo flebat: tanta enim ex filio laetitia capiebatur. Infans praeter aetatem prudens videbatur et paene ab ipsa nativitate pedibus ingrediebatur.»
«Aliquando Puer Lapideus arcum sagittasque unius ex avunculis suis invenit atque sibi dari postulavit. Mater autem lacrimans respondit:»
«‹Exspecta, fili, dum adulescens fias.› Ipsa ei arcum parvulum sagittasque exiguas fecit. His puer brevi venari didicit et tot feras minores cepit ut et ipse et mater inde sustentarentur. Cum iam maiusculus esset, instabat ut sciret ad quem pertinuissent decem arcus qui adhuc e parietibus tabernaculi materni pendebant.»
«Tandem mater tristem fratrum suorum interitum ei enarrare coacta est.»
«‹Mater,› exclamavit Puer Lapideus, ‹ego avunculos meos quaesitum proficiscar.›»
«‹At tu quoque,› inquit mater, ‹quemadmodum illi peribis; tum ego maerore conficiar.›»
«‹Non peribo! Decem fratres tuos ad te reduces adducam. Accipe signum quod tibi dabo: pulvinum hunc rectum erigam atque ita relinquam. Observa eum: quamdiu ego vivam, ita stabit ut eum posuero. Mater, cibum mihi et calceamenta e corio molli, quibus iter facere possim, para!›»
«Sumpto igitur uno avunculi arcu cum pharetra sagittis plena Puer Lapideus discessit. Per silvas iter faciens omnia animalia quae obviam veniebant allocutus est, rogans num de avunculis suis desideratis quicquam audivissent. Interdum summa voce eos vocabat. Semel responsum se audire visus est; eo igitur unde sonus veniebat progressus est. At ille nihil aliud erat quam ursus griseus ingens, qui pueri clamorem temere atque per ludibrium imitatus erat. Puer Lapideus hoc indignissime tulit.»
«‹Tunc tu,› exclamavit, ‹me vocantem respondisti, os longum?›»
«Ad haec ursus fremens respondit:»
«‹Cave quemadmodum me alloquaris, ne te dictorum tuorum aliquando paeniteat!›»
«‹Quid ego te curo, monstrum informe rubentibus oculis?› rettulit puer. Tum ursus statim in eum impetum fecit.»
«At pueri caro subito lapidis duritiam cepit; neque dentes ingentes neque ungues ursi ei quicquam nocere potuerunt. Quin etiam puer tam incredibili corporis pondere factus est ut bestia vix eum movere posset; ille autem toto tempore ridebat velut qui titillaretur, quo ursus vehementius irritabatur. Tandem Puer Lapideus bestiam a se impulit atque sagitta in cor eius missa confecit.»
«Aliquantum itineris progressus ad pinum ingentem humi deiectam venit, quam fulmine percussam esse apparebat. Terra circa arborem vestigia pugnae praebebat. Ibi complures sagittas repperit iis omnino similes quas avunculi eius habuerant et quas ipse secum portabat.»
«Dum haec curiosius considerat, e summa caeli regione sonitum quasi turbinis audivit. Sublatis oculis punctum nigrum animadvertit, quod repente crescens in densissimam nubem mutatum est. Ex ea lux emicuit, deinde fulmen decidit. Puer oculos claudere coactus est; ubi autem rursus aspexit, ecce vir insigni specie ante eum stabat atque ad singulare certamen provocabat.»
«Provocationem Puer Lapideus accepit; manus inter se conseruerunt. Vir ille e nubibus delapsus corporis magnitudine gigas et viribus immanis erat. Puer autem et robustus et praeter naturam gravis atque ad comprehendendum difficillimus. Bellator e caelo summis viribus contendens sudore manabat; simul imber gravissimus effusus est. Dum duo ita luctantur, crebra undique fulgura coruscabant. Postremo Puer Lapideus adversarium in terram deiecit; is sine motu iacebat.»
«Tum per totum caelum murmur quoddam exauditum est, nubesque celerrime discesserunt.»
«‹Nunc,› secum heros cogitavit, ‹hic profecto omnes avunculos meos occidit. Domum eius adibo, ut qua ratione illi perierint cognoscam.› Haec secum reputans e crine verticis viri mortui particulam quandam lanuginis coccineae pulcherrimam solvit. Leniter eam flatu suo impulit; cum autem in sublime ferri coepisset, ipse eandem secutus in caeruleum caelum ascendit.»
«Sic Puer Lapideus in regionem Avium Tonitralium venit. Terra erat pulcherrima, lacubus fluminibus campis montibusque distincta. Stabat iuvenis viator in montis altissimi cacumine, unde infra se regionem frequentissime habitatam conspiciebat; tentoria enim quaquaversum, quoad acies pertineret, sparsa erant. Praecipue arborem quandam admirabatur, quae ceteras omnes celsitudine superabat atque in summa fronde nidum ingentem gerebat.»
«E monte descendit Puer Lapideus atque ad arboris radices brevi pervenit; sed arbor, praeter summum verticem, omnino ramis carebat atque tanta erat altitudine ut scandere ne temptaret quidem. Lanuginem tantum illam protulit, leniter in eam inflavit, atque placide per aera sursum elatus est.»
«Ubi in nidum despicere potuit, innumerabilia ibi ova conspexit, alia maiora alia minora, omnia singulari quodam rubore insignia. Etenim puer erat, et quamvis tantam virtutem haberet, puerili tamen curiositate temeritateque non carebat. Dum ova incautus tractat, repente tumultum in vico infra posito excitari animadvertit. Omnes ad arborem concurrere videbantur. Ille per petulantiam unum ovum in eos deiecit; eodem momento quo confractum est unum ex hominibus mortuum concidere vidit.»
«Tum omnes miserabiliter clamabant: ‹Redde mihi cor meum!›»
«‹Aha!› laetus Puer Lapideus exclamavit, ‹haec igitur hominum qui avunculos meos deleverunt corda sunt! Omnia confringam!›»
«Omnia re vera ova confregit praeter quattuor parva, quae manu retinuit. Deinde ab arbore descendit atque per silentia desertaque tabernacula erravit, avunculorum suorum vestigia quaerens. Quattuor pueros parvos repperit, solos ex tota illa gente superstites; eos iussit docere ubi ossa avunculorum iacerent.»
«Locum ostenderunt in quo magnus ossium acervus sole albebat. Tum Puer Lapideus primum puerum ligna, alterum aquam, tertium lapides afferre iussit; quartum salicum virgas ad sudatorium faciendum caedere misit. Illi iussa fecerunt. Puer sudatorium exstruxit, ignem accendit, saxa calefecit, omniaque ossa decem avunculorum suorum intra aediculam collegit.»
«Cum in saxa candentia aquam infunderet, e balneo mirabili primum tenuissimi sonitus exaudiebantur. Mox voces submurmurantes auditae sunt, postremo carmina sacra modulantium cantus. Puer Lapideus ianuam aperuit, decemque avunculi vivi et corporibus restitutis prodierunt, gratias agentes eique benedicentes, quod ipsos ad vitam revocasset. Uni tantum, fratrum natu minimo, digitus minimus manus deerat. Tum Puer Lapideus quattuor reliqua ova sine misericordia contrivit, atque puero ex illis quattuor maximo digitum minimum abstulit, ut os quod avunculo deerat suppleret.»
«Omnes deinde in terram redierunt, et Puer Lapideus avunculos ad tabernaculum matris deduxit. Illa per omne tempus absentiae filii ne semel quidem obdormiverat; sed pulvinar, cuius ille caput reclinare solebat, assidue observaverat, quo signo eum salvum esse scire posset. Puer ceteros aliquantulum praecurrens repente in tentorium irrupit clamans: ‹Mater! Decem fratres tui veniunt; epulas para!›»
«Aliquantum temporis omnes simul feliciter vixerunt. Puer Lapideus autem solus venari potissimum solebat. Praecipue ferocissimas bestias persequi delectabatur; eas saepe sine ulla necessitate interficiebat, atque a venatione solas aures dentes unguesque quasi spolia domum afferebat. His inter ludendum utebatur, risu effuso dum sua facinora enarrabat.»
«Mater eius atque avunculi huic saevitiae reclamabant orabantque ut saltem illis bestiis parceret quas Dakotae sacras esse ducebant. Sed Puer Lapideus viribus suis supra naturam concessis confisus nullam sibi calamitatem metuendam arbitrabatur.»
«Vespere tamen quodam praeter solitum taciturnus erat; cum de causa rogaretur atque urgeretur, haec tandem respondit:»
«‹Iam aliquot dies animalia audio quae coniurationem contra nos moliuntur. Nuper mane, cum ad occidentem iter facerem, praeconem audivi qui bellum commune Puero Lapideo omnibusque eius propinquis indictum esse nuntiabat. Praeco bison erat, qui summo cursu ab occasu ad orientem ferebatur. Item castorem cum mure palustri odorato colloquentes audivi: uterque operam suam iam promisisse dicebat ad lacus et flumina super ripas effundenda diluviumque exitiosum excitandum.›»
«‹Audio etiam hirundinem parvulam cum omnibus caeli avibus clam deliberasse. Dicebat sibi mandatum esse ut nuntia ad Aves Tonitrales proficisceretur; signo dato portas caeli apertas iri atque tum imbrem demissum iri, quo Puer Lapideus submergeretur. Meles autem senex et ursus cinereus delecti sunt qui sub munitionibus nostris cuniculos agant.›»
«‹Equidem pro me nihil omnino timeo; sed vobis, mater, et avunculis meis vehementer metuo.›»
«‹Heu!› omnes avunculi fremuerunt; ‹monuimus te in discrimen venturum, si tot animalia a nobis sacra habita merae voluptatis causa occideres.›»
«‹Nihilominus,› perrexit Puer Lapideus, ‹acriter repugnabo, vosque omnes mihi auxilio futuros esse spero.›»
«Itaque eius ductu omnes ad defensionem parandam operam contulerunt. Ac primum calculus parvus ab eo in aerem missus est; ecce statim ingens murus saxeus circa tabernaculum surrexit! Secundus, tertius, quartus quintusque calculus singuli novos muros extra primum effecerunt. Sexto denique septimoque lapillo duae domus saxeae exstiterunt, altera alteri superposita. Avunculi interim permultos arcus et sagittis plenas pharetras confecerunt, quas opportunis intervallis super murorum fastigia distribuerunt.»
«Mater ciborum copias ingentes paravit et filio multa ex pellibus calceamenta consuit; ille enim affirmabat se solum arcem defensurum esse.»
«Tandem bestiarum exercitum advenientem viderunt, singulis generibus distinctis, quorum unicuique dux mira magnitudine praeficiebatur. Impetus hostium horribilis erat. Clamoribus ferocibus editis altissimos muros oppugnabant; interim meles atque alia animalia terram suffodientia sine intermissione fundamenta subruere conabantur. Puer Lapideus sagittas acutissimas tam certo ictu mittebat ut hostium milia conciderent.»
«Tanta caesorum multitudo erat ut animalium corpora aggerem primo muro altiorem efficerent; exercitus autem turbati se receperunt.»
«Sed mox nova auxilia advenerunt. Imber torrentis modo effusus est; castores omnibus fluminibus aggeres obiecerant, et immane diluvium ortum est. Obsessos omnes in intimam domum se recipere oportuit; aqua tamen per cuniculos quos meles muresque fossorii foderant irrumpebat, atque eo usque crevit ut et mater Pueri Lapidei et decem avunculi omnes submergerentur.»
«Ipse Puer Lapideus funditus quidem deleri non poterat, sed hostium vi superatus est atque ad lumbos usque terra obrutus, ut numquam postea ambulare posset. Ita etiam hodie eum reperimus.»
«Haec ei poena fuit, quod viribus suis abusus animalia, quae homini ad usum, non ad inanem voluptatem data erant, per ludum necaverat.»