Marleius mortuus erat: hoc ante omnia. De ea re dubitari omnino non potest. Tabula sepulturae subscripta erat a sacerdote, ab aedituo, a libitinario, atque ab eo qui funus praecipue prosecutus erat. Subscripsit etiam Scrugius; nomen autem Scrugii in Bursa Londiniensi satis fidei habebat ad quidquid ille manu sua subscribere vellet. Senex Marleius tam mortuus erat quam clavus ianuae.
Animadvertite! Non eo dico quod ipse, certa mea scientia, norim quidnam in clavo ianuae praecipue mortuum sit. Equidem clavum loculi funebris pro mortuissimo totius ferrariae instrumento habere fortasse maluissem. Sed maiorum nostrorum sapientia in similitudine illa latet; neque manus meae profanae eam turbabunt, nisi rem publicam perditam volumus. Quare mihi liceat iterum, atque id quam gravissime, affirmare: Marleius tam mortuus erat quam clavus ianuae.
Scrugius sciebat eum mortuum esse? Scilicet sciebat. Qui fieri poterat ut nesciret? Socii fuerant—per quot annos, equidem nescio. Scrugius solus erat testamenti exsecutor, solus bonorum administrator, solus iuris successor, solus legatarius residuarius, solus amicus, solus denique qui lugeret. Ne Scrugius quidem tamen tam acerbe tamque penitus calamitate illa fractus erat quin ipso die funeris negotiator egregius maneret atque exsequias pacto quodam haud dubie lucroso sollemnes redderet.
Mentio funeris Marleii me ad id ipsum revocat unde coeperam. Marleium mortuum esse nulla omnino dubitatio est. Hoc clare perspicueque intellegi oportet; alioquin nihil mirabile ex fabula quam narraturus sum nasci poterit.
Nisi enim certissime nobis constaret patrem Hamleti ante initium fabulae mortuum esse, nihil mirabilius foret eum noctu, Euro flante, per sua propugnacula ambulare quam si quis alius vir mediae aetatis, parum prudenter post solis occasum in locum ventosum egressus—puta, exempli causa, in coemeterium Sancti Pauli—eo tantum consilio vagaretur ut debile filii ingenium vehementer obstupefaceret.
Scrugius nomen veteris Marleii numquam e titulo abrasit. Ibi etiam post multos annos supra ostium tabernae scriptum manebat:
SCRUGIUS ET MARLEIUS.
Societas ipsa Scrugius et Marleius vocabatur. Homines negotii rudes eum interdum Scrugium, interdum Marleium appellabant; ille autem ad utrumque nomen respondebat. Nihil intererat.
O Scrugius! quam arta manu, quam pertinaci ad cotem incumbebat! Premens, torquens, prensans, radens, corripiens, avarus, vetulus peccator! Durus atque acutus ut silex, e quo ferrum numquam scintillam liberalem excusserat; clausus, sibi ipsi sufficiens, solitarius ut ostreum. Frigus quod intus gerebat vultum eius senilem congelaverat, nasum acutum momorderat, genas contraxerat, incessum riguerat; oculos rubere, labra tenuia caerulea fieri coegerat; ipsum denique frigus voce eius aspera atque stridula satis diserte loquebatur.
Pruina quaedam glaciali candore caput eius, supercilia, mentumque rigidis pilis horrens obduxerat. Suum ipse frigus quocumque ibat circumferebat: officinam suam mediis Caniculae ardoribus refrigerabat; ne Natalibus quidem uno gradu solvebatur.
Calor aut frigus externum parum in Scrugio valebat. Nullus calor eum calefacere poterat, nulla hiems frigidiorem facere. Nullus ventus illo acerbior, nulla nix cadens proposito tenacior, nullus imber saevus precibus minus exorabilis. Tempestas ipsa foeda nesciebat qua ratione cum eo ageret. Imber gravissimus, nix, grando, glacies pluvialis uno tantum nomine de Scrugio gloriari poterant: haec certe aliquando largiter cadebant; Scrugius vero largiri numquam solebat.
Nemo eum umquam in via laeto vultu moratus est ut diceret: “Mi Scrugi, ut vales? Quando ad me venies?” Nullus mendicus nummulum rogavit; nullus puer quaesivit quota esset hora; nullus vir, nulla mulier, semel quidem per omnem eius vitam, Scrugium qua via ad hunc illumve locum iret interrogavit.
Quin etiam canes caecorum eum nosse videbantur; qui cum adventantem conspexissent, dominos suos intra vestibula aut in angiportus trahebant, deinde caudis motis quasi dicerent: “Nullos omnino oculos habere satius est quam oculos malos habere, domine caece!”
Sed quid Scrugius curabat? Hoc ipsum amabat. Per frequentissimas vitae semitas sese oblique insinuare, omnemque humanam benevolentiam tacite monere ut procul abesset—hae vero Scrugii erant deliciae.
Accidit igitur aliquando—atque, ex omnibus bonis anni diebus, ipsa Vigilia Natalis—ut senex Scrugius in tabulario suo negotiis intentus sederet. Frigidum erat caelum, triste, mordax; nebula praeterea omnia occupaverat. Audire poterat homines in area foris huc illuc anhelantes, manus pectori tundentes pedesque in saxis viae pulsantes ut aliquantulum concalescerent.
Horologia urbis vix tertiam horam sonuerant, iam tamen plane tenebrae erant—neque enim tota illa die vera lux apparuerat—et candelae in fenestris officinarum vicinarum ardebant velut rubrae maculae in fusco illo aere, quem paene manu contrectare posses. Nebula per omnem rimam, per omne foramen clavis se infundebat; foris autem tanta erat densitate ut, quamvis area angustissima esset, domus ex altera parte positae nihil nisi spectra viderentur.
Si quis sordidam illam nubem sensim demissam omniaque obscurantem vidisset, facile putasset Naturam ipsam haud procul habitare atque in ingenti aliquo aheno nebulam coquere.
Ostium tabularii Scrugii apertum tenebatur ut scribam suum observare posset, qui in cellula quadam misera posteriore—cisternae haud dissimili—epistulas describebat. Scrugius foculum perexiguum habebat; scribae autem ignis adeo minor erat ut unus fere carbo videretur. Neque illum augere poterat, quoniam Scrugius arcam carbonariam in suo cubiculo custodiebat; simul ac scriba cum pala intrabat, dominus continuo praedicebat fore ut uterque alterius societate carere cogeretur.
Itaque scriba album amiculum collo circumdedit atque ad candelam calefieri conatus est; quod consilium, quoniam imaginatione non admodum valida praeditus erat, nihil profecit.
“Faustum laetumque Natale, patrue! Deus te servet!” clamavit vox hilaris.
Erat vox nepotis Scrugii, qui tam subito irruerat ut hae ipsae voces primum adventus eius indicium fuissent.
“Bah!” inquit Scrugius. “Nugae!”
Nepos, quod celeriter per nebulam geluque ambulaverat, adeo incaluerat ut totus arderet; facies rubicunda atque formosa erat, oculi micabant, spiritus ex ore in fumum vertebatur.
“Natalem nugas vocas, patrue!” inquit nepos. “Non serio dicis, credo?”
“Serio,” respondit Scrugius. “Laetum Natale! Quo iure laetaris? Quam causam habes laetandi? Satis pauper es.”
“Age igitur,” respondit hilariter nepos, “quo iure tu tristis es? Quam causam habes morositatis? Satis dives es.”
Scrugius, cum nihil melius tam subito responderet, iterum “Bah!” dixit, deinde “Nugae!”
“Noli irasci, patrue!” dixit nepos.
“Quid aliud agam,” respondit patruus, “cum in tali stultorum mundo vivam? Laetum Natale! Pereat istud laetum Natale! Quid tibi est tempus Natalicium nisi tempus quo rationes sine pecunia solvas; quo te annum seniorem, ne hora quidem ditiorem reperias; quo libros rationum componas atque singula, post duodecim integros menses, contra te stare conspicias? Si mihi liceret quod volo,” inquit Scrugius indignans, “quisquis stultus cum verbis ‘Laetum Natale’ in ore circumit, is in suo ipsius pulmento Natalicio decoqueretur atque palo ilicis per cor acto sepeliretur. Ita vero!”
“Patrue!” obsecravit nepos.
“Nepos!” severe retulit patruus, “tu Natalem tuo more cole; mihi meo more colere liceat.”
“Colere?” repetivit nepos. “At tu omnino non colis.”
“Sinito igitur ut illud intactum relinquam,” ait Scrugius. “Multum tibi prosit! Sane multum hactenus profuit!”
“Multa sunt,” respondit nepos, “quae mihi prodesse poterant ex quibus lucrum nullum cepi; Natale inter ea numeraverim. Sed Natalem, quoties redit—praeter reverentiam sacro eius nomini atque origini debitam, si quid ad Natalem pertinens ab illis rebus separari omnino potest—semper tempus bonum existimavi: benignum, ignoscens, liberale, iucundum; unum, quantum scio, per longum anni calendarium tempus quo viri mulieresque communi quodam consensu clausa corda libere aperire videantur, atque humiliores non tamquam aliam hominum stirpem alio itinere proficiscentem, sed tamquam socios eiusdem viae ad sepulcrum considerent.
“Itaque, patrue, quamvis Natale ne minimum quidem auri argentive fragmentum in marsupium meum umquam intulerit, tamen mihi profuisse credo atque profuturum esse; ideoque dico: Deus illi benedicat!”
Scriba in Cisterna, invitus paene, plausit. Statim autem intellegens quam parum decorum id esset, ignem bacillo movit atque ultimam exilem scintillam in perpetuum exstinxit.
“Si unum adhuc sonum ex te audiero,” dixit Scrugius, “Natalem tuum amisso officio celebrabis! Valde potens orator es, domine,” adiecit ad nepotem conversus. “Miror te in Parlamentum non intrare.”
“Noli irasci, patrue. Age! Cras nobiscum cena.”
Scrugius respondit se eum visurum—ita vero, hoc ipsum respondit. Immo totam formulam ad extremum usque persecutus est atque dixit se prius eum apud inferos visurum.
“Sed quare?” clamavit nepos. “Quare?”
“Quare uxorem duxisti?” dixit Scrugius.
“Quia adamavi.”
“Quia adamavisti!” fremuit Scrugius, quasi haec una res in toto mundo ridiculior esset quam laetum Natale. “Bona vespera!”
“Sed, patrue, antequam hoc accidit, ne tum quidem me visitabas. Cur id nunc causae affers cur venire nolis?”
“Bona vespera,” dixit Scrugius.
“Nihil a te volo, nihil peto. Cur amici esse non possumus?”
“Bona vespera,” dixit Scrugius.
“Ex animo doleo te tam obstinatum invenire. Nulla umquam inter nos fuit rixa cuius ego auctor fuerim. Sed Natalis causa hunc conatum feci; atque animum Natalicium ad extremum servabo. Ergo laetum Natale, patrue!”
“Bona vespera!” dixit Scrugius.
“Atque felicem annum novum!”
“Bona vespera!” dixit Scrugius.
Nepos tamen sine uno verbo irato discessit. Ad ostium exterius substitit ut scribae quoque vota Natalicia daret; qui, quamvis frigore rigebat, Scrugio tamen calidior erat, nam illa ex animo reddidit.
“Ecce alius,” mussit Scrugius, qui audiverat: “scriba meus, quindecim solidis in hebdomada acceptis, uxore liberisque oneratus, de laeto Natali garrit! Ego certe Bethlemium insanorum hospitium petam.”
Hic autem insanus, dum nepotem Scrugii dimittit, duos alios homines intrare permiserat. Erant viri bene habiti, corpore pleno, vultu iucundo; iamque pileis detractis in tabulario Scrugii stabant. Libros chartasque manibus gerebant atque ei se inclinaverunt.
“Scrugius et Marleius, ni fallor?” dixit unus ex viris, indicem suum inspiciens. “Dominumne Scrugium an dominum Marleium alloquendi honorem habeo?”
“Dominus Marleius septem iam annos mortuus est,” respondit Scrugius. “Septem annos abhinc, hac ipsa nocte, obiit.”
“Non dubitamus liberalitatem eius egregie repraesentari a socio superstite,” dixit vir, litteras commendatitias porrigens.
Repraesentabatur quidem; nam ambo mirifice cognatis animis fuerant. Ad ominosum illud verbum liberalitatem, Scrugius frontem contraxit, caput movit, litterasque reddidit.
“Hoc festo anni tempore, domine Scrugi,” dixit vir, calamo sumpto, “magis quam alias convenit aliquid saltem providere pauperibus atque egentibus, qui nunc gravissime laborant. Multa hominum milia rebus etiam necessariis carent; centena milia communibus vitae solaciis egent, domine.”
“Nulline sunt carceres?” quaesivit Scrugius.
“Carcerum copia est,” respondit vir, calamum iterum deponens.
“Et domus operariae Unionum?” postulavit Scrugius. “Adhuc funguntur officio?”
“Funguntur. Utinam,” respondit vir, “dicere possem non fungi.”
“Mola igitur calcatoria et Lex Pauperum plena adhuc vigent auctoritate?” dixit Scrugius.
“Utraque diligentissime operatur, domine.”
“Ah! Ex primis verbis vestris verebar ne quid accidisset quo cursus tam utilis impediretur,” dixit Scrugius. “Gaudeo rem aliter se habere.”
“Quoniam nobis persuasum est,” respondit vir, “illa instituta multitudini vix aut corporis aut animi solacium Christianum praebere, pauci ex nobis pecuniam conferre conamur qua pauperibus aliquid carnis, potus, ignis atque caloris comparemus. Hoc tempus elegimus, quia nunc egestas omnium acutissime sentitur, dum copia maxime gaudet. Quantum nomini vestro adscribam?”
“Nihil!” respondit Scrugius.
“Anonymus igitur manere vultis?”
“Solus relinqui volo,” ait Scrugius. “Quandoquidem quid velim quaeritis, domini, hoc responsum est. Ipse Natalibus non laetor, neque mihi suppetit ut otiosos homines laetos faciam. Ad illa instituta quae memoravi sustentanda iam confero—satis profecto constant; qui male habent, eo eant.”
“Multi eo ire non possunt; multi mori malint.”
“Si mori malunt,” dixit Scrugius, “moriantur igitur atque superfluum hominum numerum minuant. Praeterea—ignoscite—rem istam nescio.”
“Sed scire posses,” animadvertit vir.
“Non est negotium meum,” respondit Scrugius. “Satis est homini negotium suum intellegere neque alienis se immiscere. Meum mihi omne tempus occupat. Bona vespera, domini!”
Viri, cum perspicue viderent nihil profuturum si rem ulterius urgerent, discesserunt. Scrugius ad labores rediit, meliore de se ipso opinione quam antea atque solito etiam facetiore animo.
Interea nebula tenebraeque adeo incrassuerant ut homines faces ardentes ferentes huc illuc currerent, operam suam offerentes ut ante equos vehiculorum procederent viamque monstrarent. Vetus turris ecclesiae, cuius campana vetula rauca per Gothicam parietis fenestram Scrugius quasi furtim despicere solebat, iam videri non poterat; horas tamen atque quadrantes inter nubes pulsabat, tremulis deinde vibrationibus, quasi dentes in capite illo sublimi congelato crepitarent. Frigus vehementius factum est.
In via maiore, ad angulum areae, operarii quidam fistulas gasii reficiebant atque magnum ignem in foculo ferreo accenderant. Circum eum viri puerique pannosi congregati manus calefaciebant atque prae gaudio ante flammas oculos subinde claudebant. Fistula aquaria interim sola relicta est; aqua ex ea manans torvo quodam modo in glaciem generi humano plane inimicam concreta est.
Splendor tabernarum, in quarum fenestris ramuli ilicis bacis ornati calore lucernarum quasi crepitabant, pallidos praetereuntium vultus rubicundos faciebat. Tabernae gallinariorum atque aromatariorum in magnificum quendam iocum conversae erant, in splendidam pompam, ut vix credi posset res tam aridas atque hebetes quam emere et vendere cum tali spectaculo quidquam commune habere.
Praetor Londiniensis, in magnificis aedibus Praetoriis, quinquaginta coquos ministrosque iussit Natalem celebrare eo modo quo domus Praetoris Londiniensis celebrare deberet; quin etiam sartor ille pusillus, quem idem Praetor superiore die Lunae quinque solidis multaverat quod ebrius ac sanguinarius per vias vagatus esset, in cenaculo suo pulmentum Natalicium crastinum miscebat, dum uxor macilenta cum infante ad bubulam emendam foras exibat.
Nebula densior; frigus acrius. Frigus penetrans, scrutans, mordens. Si bonus ille sanctus Dunstanus, cum Maligni nasum corriperet, non solitis ferramentis sed tali tantum aura frigida eum pupugisset, tum vero Diabolus plena voce rugivisset.
Puer quidam, cui nasum exiguum frigus famelicum rodebat atque mandebat, sicut canes ossa rodunt atque mandunt, ad foramen clavis in ostio Scrugii se inclinavit, eum cantico Natalicio oblectaturus. Sed vix prima verba cecinit—
Vos Deus laetos servet, viri,
nec quidquam vos perturbet—
cum Scrugius regulam tanta vi corripuit ut cantor perterritus aufugeret, foramine clavis nebulae relinquendo atque gelu, quod sane cum Scrugio multo familiarius erat.
Tandem hora tabularium claudendi venit. Scrugius invitissime e scabello descendit atque hoc ipso facto scribae in Cisterna exspectanti rem concessit; ille continuo candelam exstinxit pileumque induit.
“Totum diem crastinum habere voles, opinor?” dixit Scrugius.
“Si domino satis commodum est.”
“Non est commodum,” dixit Scrugius, “neque aequum. Si dimidiam coronam ex mercede tua detraherem, iniuriam tibi fieri putares, ausim dicere?”
Scriba tenuiter risit.
“At tamen,” inquit Scrugius, “non putas mihi iniuriam fieri, cum integrae diei mercedem pro nullo opere solvam.”
Scriba animadvertit hoc semel tantum quotannis accidere.
“Miserabile excusationis genus, quo hominis marsupium quotannis die quinto et vicesimo Decembris expilas!” dixit Scrugius, paenulam crassam usque ad mentum occludens. “Sed, ut video, totum diem habere necesse est. Postridie igitur tanto maturius ades.”
Scriba se adfuturum promisit; Scrugius autem fremens egressus est. Tabularium uno momento clausum est; scriba vero, longis extremis albi amiculi infra cingulum pendentibus—nam crassam paenulam non possidebat—ad Collem Frumentarium, post longam puerorum seriem, vicies per glaciem delapsus est, in honorem Vigiliae Natalis; deinde quantum pedes ferre poterant domum in vicum Camdenensem cucurrit, ut muscam caecam luderet.
Scrugius cenam suam tristem in caupona sua solita aeque tristi sumpsit; omnibus deinde diurnis perlectis reliquam vesperam libro suo argentario fallens, domum dormitum abiit.
Habitabat in conclavibus quae olim socio mortuo fuerant.
Tristis erat illa series cubiculorum, in vasta atque minaci aedificiorum mole intra aream sitorum, quo loco tam parum rationis videbatur eam molem exstructam esse ut facile crederes domum illam, cum adhuc iuvenis esset, inter alias domos ad ludum latebrarum cucurrisse atque deinde viam qua rediret oblitatam esse. Iam satis vetus, satisque maesta erat; nemo enim praeter Scrugium ibi habitabat, reliquis omnibus conclavibus in tabularia conductis. Area tam obscura erat ut Scrugius ipse, quamvis singulos eius lapides nosset, manibus viam quaerere cogeretur.
Nebula geluque ita circum nigrum vetusque porticum haerebant ut Genius ipsius Tempestatis in limine sedere atque tristis meditari videretur.
Iam vero hoc certum est: nihil omnino singulare in malleo ostii erat praeter magnitudinem. Certum etiam est Scrugius eum mane ac vespere, per totum tempus quo ibi habitaverat, vidisse; Scrugius praeterea tam parum eius rei quae imaginatio vocatur possidebat quam quisquam alius in tota Londinii urbe—immo, quod audacter dico, ne ipsa quidem Corporatione urbana, senatoribus collegiisque civium exceptis.
Illud quoque memoria teneatur: Scrugius ne unam quidem cogitationem in Marleium converterat ex quo eodem die pomeridiano socium septem annos mortuum commemoraverat. Tum vero explicet mihi quisquis potest quomodo factum sit ut Scrugius, clave iam in sera ostii posita, in malleo viderit—nulla mutatione media, nullo transitu facto—non malleum, sed vultum Marleii.
Vultum Marleii!
Non tam atra umbra obruebatur quam cetera quae in area erant, sed pallidum quendam ac funestum splendorem circum se habebat, instar cancri marini iam parum sani in cella obscura. Non iratus erat, non ferox; sed Scrugius spectabat eo ipso modo quo Marleius vivus eum spectare solebat, oculariis spectralibus in frontem spectralem sublatis. Capilli miro modo movebantur, quasi flatu aut aere ferventi agitati; oculi autem, quamvis late aperti, omnino immobiles erant.
Hoc, una cum colore livido, terribilem faciem reddebat; horror tamen non tam ex ipsa vultus expressione nasci videbatur quam vultui invito ab alia quadam vi imponi.
Dum Scrugius in prodigium defixus spectabat, malleus rursus factus est.
Falsum esset dicere eum non expavisse, aut sanguinem eius non sensisse horrorem quendam cui ab infantia prorsus ignotus fuerat. Manum tamen ad clavem, quam dimiserat, rettulit, fortiter convertit, intravit, candelam accendit.
Antequam ostium clauderet paululum substitit, animi incertus; ac prius cautissime post ipsum ostium respexit, quasi partim exspectaret se caudicula capillorum Marleii, in vestibulum prominente, perterrendum iri. Nihil autem post ostium erat nisi cochleae atque nuces ferreae quibus malleus affixus erat.
“Pah, pah!” dixit Scrugius, ostiumque magno fragore clausit.
Sonus per totam domum quasi tonitru resonuit. Singula superne conclavia, singulae infra in cellis vinarii cupae, proprium sibi concentum resonantium vocum habere videbantur. Scrugius non erat homo quem resonantia terrerent. Ostium obseravit, vestibulum transiit, scalas ascendit—lente quidem, dum simul lychnum subinde emungit.
Dicere licet, ut vulgo fit, currum sex equis iunctum vel per amplas veteres scalas agi posse vel per malam aliquam novam Parlamenti legem; ego autem hoc proprie dico: feretrum funebre per illas scalas ascendere potuisset, idque transversum, vecte versus parietem, ostio versus cancellos; atque facillime quidem. Tanta erat latitudo, atque etiam locus supererat. Quae fortasse causa fuit cur Scrugius sibi videretur feretrum quoddam sua sponte motum per tenebras ante se ascendere.
Sex lucernae gasio ardentes e via allatae vix satis vestibulum illuminassent; unde intellegere potes quantum luminis ibi candela Scrugii praestiterit.
Ascendit tamen Scrugius, nihil prorsus curans. Tenebrae parvo constant, et Scrugius vilia amabat.
Sed priusquam grave ostium suum clauderet, per omnia conclavia ambulavit ut videret rectene omnia essent. Satis adhuc meminerat vultus illius ut hanc inspectionem necessariam iudicaret.
Cubiculum commune, cubiculum dormitorium, cella rerum inutilium. Omnia ut esse debebant. Nemo sub mensa; nemo sub lecto diurno; parvus ignis in foco; cochlear catinusque parati; parvula olla sorbitionis avenaceae super fornacem—Scrugius enim gravedine laborabat. Nemo sub lecto; nemo in armario; nemo in veste domestica, quae quidem suspicioso quodam habitu contra parietem pendebat. Cella rerum inutilium ut semper: vetus cratis focaria, veteres calcei, duae sportae piscatoriae, mensula lavatoria tribus pedibus nixa, atque rutabulum ferreum.
Omnibus tandem contentus, ostium clausit seque intus clave munivit; immo duplici clave, quod facere non solebat. Sic contra repentinos adventus securus, fasciam colli deposuit, vestem domesticam, soccos, galericulum nocturnum induit, atque ante ignem consedit ut sorbitionem biberet.
Ignis sane humillimus erat; nihil omnino tanto frigori congruum. Tam prope accedere atque super eum incumbere coactus est antequam ex tam exigua materia vel minimam caloris sensationem elicere posset.
Focus antiquus erat, a mercatore quodam Batavo multis ante annis exstructus, atque undique tegulis Batavicis miris circumtectus, quibus historiae Scripturarum pictae erant.
Ibi Caini atque Abeles, Pharaonum filiae, Reginae Sabae, nuntii angelici per aerem in nubibus velut lectis plumeis descendentes, Abrahami, Baltasares, Apostoli in mare abeuntes naviculis quae butyri patellis similiores erant—centenae figurae quae mentem eius alio ducere possent. Nihil tamen profuit: vultus Marleii, septem annos mortui, velut virga veteris Prophetae venit atque omnia devoravit.
Si singulae illae leves tegulae primo purae vacuaeque fuissent, facultatem autem habuissent ex dissipatis cogitationum eius fragmentis imaginem aliquam sibi effingendi, in unaquaque caput veteris Marleii apparuisset.
“Nugae!” dixit Scrugius, atque per conclave ambulavit.
Aliquot circuitibus factis rursus consedit. Dum caput retro in sella reclinat, forte oculos ad campanulam sustulit, iam diu non adhibitam, quae in cubiculo pendebat atque, causa iam oblita, cum quodam conclavi in supremo aedium tabulato communicabat.
Maxima cum admiratione, atque insolito quodam metu cuius causam explicare non poterat, aspexit campanulam—dum ipse eam spectabat—sensim moveri.
Initio tam leniter oscillabat ut paene nullum sonum redderet; mox autem magna voce tinniens sonare coepit, atque simul omnes campanae totius domus.
Res fortasse dimidiam minutam, fortasse integram, duravit; Scrugius tamen unam horam putavit. Campanae, quemadmodum simul coeperant, simul cessaverunt.
Tum ex imis aedibus sonus ferri stridentis auditus est, quasi aliquis gravem catenam super cupas in cella vinarii traheret. Scrugius tum recordatus est se audivisse spectra in domibus infestatis catenas trahere solere.
Ostium cellae magno cum boatu apertum est. Deinde sonum multo clarius in inferioribus tabulatis audivit; tum scalas ascendentem; tum recta ad ostium suum venientem.
“Adhuc nugae sunt!” dixit Scrugius. “Non credam.”
Color tamen vultus mutatus est cum res illa, nullo facto intervallo, per grave ostium transiit atque ante ipsos oculos in cubiculum ingressa est. Simul ac intravit, moribunda flamma repente exsiluit, quasi clamaret:
“Novimus eum! Umbra Marleii!”
ac statim rursus concidit.
Eadem facies: ipsa eadem.
Marleius, caudicula capillorum, vesticula solita, bracis strictis atque ocreis. Fimbriolae ocrearum horrebant, sicut caudicula capillorum, sicut extrema vestis, sicut capilli capitis. Catena quam trahebat medio corpori circumligata erat. Longa erat, atque circa eum velut cauda convoluta; constabat autem—Scrugius enim diligenter aspexit—arcis nummariis, clavibus, seris, libris rationum, tabulis contractuum atque gravibus crumenis, omnia ferro confecta.
Corpus eius translucens erat; ita ut Scrugius, dum eum contemplatur atque per thoracem inspicit, duos globulos vestis a tergo conspicere posset.
Scrugius saepe audiverat Marleium nulla viscera habuisse; numquam tamen ante hunc diem crediderat.
Immo ne nunc quidem credidit.
Quamquam per totum spectrum oculis penitus transibat atque illud coram se stans videbat; quamquam frigidam vim oculorum morte rigentium sentiebat; quamquam ipsam texturam fasciae complicatae animadvertit quae circa caput mentumque ligata erat—quod integumentum antea non observaverat—nihilominus diffidebat sensibus suis atque contra eos pugnabat.
“Quid agis!” dixit Scrugius, tam acerbus ac frigidus quam semper. “Quid a me vis?”
“Multum!”
Vox Marleii erat. Nulla dubitatio.
“Quis es?”
“Quaere quis fuerim.”
“Quis igitur fuisti?” dixit Scrugius, voce sublata. “Mirum quam exacte loquaris—pro umbra.” “Ad umbram” paene dixerat; sed “pro umbra,” rei convenientius, substituit.
“In vita socius tuus fui, Iacobus Marleius.”
“Potesne—potesne sedere?” quaesivit Scrugius, eum dubitanter intuens.
“Possum.”
“Sede igitur.”
Scrugius id quaesiverat quod nesciebat an spectrum tam translucens ita comparatum esset ut sellam occupare posset; ac sentiebat, si res fieri nequiret, quaestionem illam ad explicationem quandam valde incommodam ducere posse. Umbra tamen ex altera parte foci consedit, quasi eiusmodi rei iam diu assueta esset.
“Non credis me esse,” animadvertit Umbra.
“Non credo,” dixit Scrugius.
“Quod testimonium de mea veritate praeter ipsos sensus tuos desideras?”
“Nescio,” dixit Scrugius.
“Cur sensibus tuis diffidis?”
“Quia,” respondit Scrugius, “minima res eos perturbat. Levis stomachi offensio mendaces eos facit. Forsitan tu nihil es nisi frustum bubulae male concoctum, macula sinapis, mica casei, particula solani tuberosi parum cocti. Quidquid es, plus in te pulmenti quam monumenti esse suspicor!”
Scrugius iocos facere non magnopere solebat; neque illo quidem momento in animo hilari erat. Re vera argutum se praebere conabatur ut animum suum alio averteret atque terrorem reprimeret; vox enim spectri ipsam medullam ossium eius conturbabat.
Tacitum sedere atque in fixos illos vitreosque oculos etiam per momentum intueri—hoc, sentiebat Scrugius, diabolum ipsum in se concitaturum erat. Praeterea aliquid valde terribile erat in eo quod spectrum aerem sibi proprium quasi infernalem circumferebat. Scrugius eam ipse sentire non poterat; tamen rem plane ita se habere apparebat: nam, etsi Umbra prorsus immobilis sedebat, capilli tamen, extrema vestis, fimbriolae calceorum quasi ferventi fornacis vapore continenter agitabantur.
“Videsne hunc dentiscalpium?” dixit Scrugius, statim ad certamen rediens ob causam quam modo exposui, atque cupiens vel uno tantum momento saxeum visionis obtutum a se avertere.
“Video,” respondit Umbra.
“Non aspicis,” dixit Scrugius.
“Video tamen,” dixit Umbra.
“Optime!” respondit Scrugius. “Hoc unum mihi devorandum est, atque per omnem reliquam vitam integra larvarum legione, a me ipso ficta, vexabor. Nugae, inquam! Merae nugae!”
Tum Spiritus horrendum clamorem sustulit atque catenam tanto maesto tamque terribili fragore concussit ut Scrugius sellam ambabus manibus corriperet ne deficientibus viribus humi caderet.
Quanto autem maior horror eum invasit cum larva fasciam e capite removit, quasi nimis calida esset ut intra cubiculum gestaretur, atque mandibula inferior repente in pectus decidit!
Scrugius in genua procidit manusque ante faciem coniunxit.
“Miserere!” inquit. “O terribilis apparitio, cur me vexas?”
“Homo rebus mundanis deditus!” respondit Umbra. “Credisne mihi an non?”
“Credo,” dixit Scrugius. “Necesse est. Sed cur spiritus per terram ambulant? Cur ad me veniunt?”
“Ab omni homine requiritur,” respondit Umbra, “ut spiritus qui in eo est inter homines sibi socios exeat atque longe lateque peregrinetur; quod nisi in vita fecerit, post mortem facere damnatur. Per mundum vagari cogitur—vae mihi!—atque ea spectare quibus interesse non potest, quibus tamen in terra interesse potuisset atque ea in felicitatem convertere!”
Rursus spectrum clamorem sustulit, catenam concussit, manusque umbratiles torsit.
“Vinctus es,” dixit Scrugius tremens. “Dic mihi quare.”
“Catenam gero quam vivus ipse fabricatus sum,” respondit Umbra. “Anulum post anulum, cubitum post cubitum feci; mea voluntate circa me cinxi, mea voluntate gestavi. Mirane tibi videtur forma eius?”
Scrugius magis magisque tremuit.
“An forte,” perrexit Umbra, “pondus atque longitudinem validae catenae quam tu ipse geris cognoscere velis? Tam gravis atque tam longa erat quam haec mea, septem abhinc annos, ipsa Vigilia Natalis. Ex illo tempore operam ei assidue dedisti. Gravis sane catena est!”
Scrugius circum se in pavimentum respexit, quasi quinquaginta aut sexaginta orgyas funis ferrei circa se iacentes inventurus esset; nihil tamen vidit.
“Iacobe,” dixit supplex. “Veterane Iacobe Marlei, plura mihi dic. Consolare me, Iacobe!”
“Nullam consolationem dare possum,” respondit Umbra. “Ex aliis regionibus venit, Ebenezere Scrugi; per alios ministros ad aliud genus hominum defertur. Neque omnia quae velim tibi dicere licet. Perpauca tantum praeterea mihi concessa sunt. Consistere non possum, manere non possum, nusquam morari possum. Spiritus meus numquam ultra tabularium nostrum ambulavit—attende!—in vita numquam spiritus meus extra angustam nummulariae nostrae cavernam vagatus est; nunc autem longa atque fessa itinera mihi restant!”
Mos erat Scrugii, quoties in cogitationem incideret, manus in loculos femoralium demittere. Dum verba Umbrae secum reputat, nunc quoque idem fecit, neque tamen oculos sustulit neque e genibus surrexit.
“Valde lente iter fecisse debes, Iacobe,” animadvertit Scrugius, more negotiatoris loquens, quamquam humiliter atque reverenter.
“Lente!” repetivit Umbra.
“Septem annos mortuus,” secum reputavit Scrugius. “Atque toto illo tempore iter faciens!”
“Toto tempore,” dixit Umbra. “Nulla requies, nulla pax. Perpetuum conscientiae supplicium.”
“Celeriter iter facis?” dixit Scrugius.
“Ventorum alis,” respondit Umbra.
“Magnam sane terrarum partem septem annis peragrare potuisti,” dixit Scrugius.
Quibus auditis, Umbra alium clamorem sustulit atque catenam in mortuo noctis silentio tam horrende concussit ut ipsa regio urbana iure eam ob publicum tumultum in ius vocare potuisset.
“O captive, vincte, duplicibus vinculis constricte!” clamavit larva. “Nescire saecula indefessi laboris, ab immortalibus creaturis huic terrae impendendi, in aeternitatem transitura esse, priusquam omne bonum cuius terra capax est perficiatur! Nescire quemlibet spiritum Christianum, benigne in parvo suo ambitu, quicumque ille sit, operantem, mortalem vitam nimis brevem inventurum esse prae immensis facultatibus bene faciendi!
“Nescire nullum, quamvis longum, paenitentiae spatium unius vitae occasionem male usurpatam compensare posse! Talis tamen eram! O, talis eram!”
“Sed negotiator bonus semper fuisti, Iacobe,” balbutivit Scrugius, qui iam verba ad se ipsum referre coeperat.
“Negotium!” clamavit Umbra, manus iterum torquens. “Genus humanum erat negotium meum! Bonum commune negotium meum; caritas, misericordia, patientia, benignitas—haec omnia negotium meum erant! Res quas in tabulario agebam nihil nisi gutta aquae in immenso oceano veri negotii mei fuerunt!”
Catenam brachio extento sustulit, quasi illa omnis inutilis doloris causa esset, deinde graviter in terram deiecit.
“Hoc praecipue anni tempore,” dixit spectrum, “maxime patior. Cur per hominum multitudines oculis in terram demissis ambulabam neque umquam ad illam beatam Stellam respexi quae Magos ad pauperem habitationem duxit? Nullae erant pauperum domus ad quas lux illa me quoque ducere potuisset?”
Scrugius valde perturbabatur audiens spectrum sic loqui atque vehementissime tremere coepit.
“Audi me!” clamavit Umbra. “Tempus meum paene exactum est.”
“Audiam,” dixit Scrugius. “Sed noli nimis acerbus esse! Noli tam ornate loqui, Iacobe! Obsecro!”
“Qua ratione tibi in specie quam videre possis appaream, dicere non licet. Multos atque multos dies invisibilis iuxta te sedi.”
Non erat iucunda cogitatio. Scrugius horruit atque sudorem e fronte detersit.
“Neque haec levis pars poenae meae est,” perrexit Umbra. “Hac nocte venio ut te moneam tibi adhuc occasionem atque spem dari qua fatum meum effugias. Occasionem atque spem quam ego tibi procuravi, Ebenezere.”
“Bonus mihi semper amicus fuisti,” dixit Scrugius. “Gratias!”
“Tres Spiritus te invisent,” perrexit Umbra.
Vultus Scrugii paene tam longe cecidit quam mandibula Umbrae paulo ante.
“Haecine est occasio illa atque spes de qua dixisti, Iacobe?” voce tremente quaesivit.
“Haec est.”
“Ego—ego vero puto me malle ut non veniant,” dixit Scrugius.
“Nisi illi te inviserint,” dixit Umbra, “sperare non potes te viam quam ego calco evasurum. Primum exspecta cras, cum campana unam pulsaverit.”
“Nonne possent omnes simul venire, Iacobe, ut res uno impetu conficeretur?” suggessit Scrugius.
“Secundum exspecta nocte sequenti eadem hora. Tertium autem nocte postera, ubi ultimus ictus duodecimae horae resonare desierit. Me rursus visurum esse ne exspectes; atque tua ipsius causa vide ut ea quae inter nos acta sunt memineris!”
His dictis, spectrum fasciam e mensa sumpsit atque circa caput, ut antea, religavit. Scrugius hoc intellexit ex acuto dentium sonitu, cum mandibula fascia cogente ad locum reducta est. Oculos rursus tollere ausus est atque hospitem supernaturalem erectum coram se stantem vidit, catena supra bracchium atque circum illud convoluta.
Apparitio retrocedere coepit; singulis autem passibus quos faciebat fenestra paulatim sese extollebat, ita ut, cum spectrum ad eam pervenisset, tota aperta esset.
Umbra Scrugium manu vocavit ut propius accederet; ille paruit. Cum duorum tantum passuum intervallum inter eos esset, Umbra Marleii manum sustulit eum monens ne propius veniret.
Scrugius substitit.
Non tam oboedientia quam admiratione ac metu; nam, simul ac manus illa sublata est, confusos in aere sonos percipere coepit: voces incohaerentes luctus atque paenitentiae; eiulatus ineffabili dolore plenos, sese ipsos accusantes. Spectrum, postquam paulisper auscultavit, suo quoque gemitu tristi cantui se coniunxit atque in frigidam obscuramque noctem effluxit.
Scrugius ad fenestram secutus est, curiositate paene insanus.
Foras prospexit.
Aer plenus erat larvis huc illuc trepida inquietudine errantibus atque inter eundum gementibus. Unaquaeque catenas similes catenae Umbrae Marleii gerebat; nonnullae—fortasse res publicae ipsae nocentes—communi vinculo inter se colligatae erant; nulla libera.
Multas Scrugius, dum viverent, familiariter noverat.
Unam praesertim senem umbram optime cognoverat, alba vesticula vestitam, cui ingens arca ferrea ad talum alligata erat. Haec miserabiliter clamabat quod mulieri miserae infantem tenenti opem ferre non posset, quam infra in gradu cuiusdam ostii sedentem videbat.
Haec erat omnium communis miseria: rebus humanis nunc ad bonum se immiscere cupiebant, facultatem autem id faciendi in perpetuum amiserant.
Utrum illae creaturae in nebulam sensim evanuerint, an nebula eas circumtexerit, Scrugius discernere non potuit. Sed simul et illae et voces earum spiritales evanuerunt; noxque rursus talis facta est qualis fuerat cum ille domum rediret.
Scrugius fenestram clausit atque ostium exploravit per quod Umbra intraverat. Duplici sera clausum manebat, sicut ipse manibus suis clauserat; pessuli immoti erant.
Conatus est dicere:
“Nugae!”
Sed in prima syllaba substitit.
Tum—sive ob perturbationem quam pertulerat, sive ob labores diei, sive ob conspectum illum Mundi Invisibilis, sive ob sermonem Umbrae taediosum, sive denique ob seram noctis horam—quoniam quiete valde indigebat, recta ad lectum abiit, ne vestibus quidem depositis, atque eodem momento obdormivit.
* * *